готовый; бэлэм буол ! будь готов!; бэлэм буолуу готовность # бэлэм сылтах модальное словосочет. пользуясь случаем, пользуясь моментом.

1. даҕ. Тугу эмэ гынаары, тугунан эмэ туттаары гыммытыҥ бэйэтинэн баар (эн кыттыгаһа суох, атыттар оҥорбуттарынан, бэлэмнээбиттэринэн). ☉ Готовый, приготовленный для применения (другими, без затраты собственного труда, усилий)
   [Сүөдэр Хомуоһап] кэргэнин аһыытыгар сылдьан, бэлэм баайга кыһаммакка хааман баран, эһиилгитигэр эрэ дойдутугар тахсар. Амма Аччыгыйа
   [Коля:] Тоҕо ынаҕыҥ эмиийин сууйбакка ыыгын? Эйиэхэ сылаас уу бэлэм. Соттор бэриллибитэ. С. Ефремов. Кини бэлэм автомобилы сатаан ыытарынан киэн туттар. А. Федоров
2. аат суолт. Тугу эмэ гынаары, тугунан эмэ туттаары гыммытыҥ бэйэтинэн баара (эн кыттыгаһа суох атыттар оҥорбуттара, бэлэмнээбиттэрэ). ☉ Что-л. готовое для применения
   Биһиги бэлэми күүтэн аппайан олорор дьону буолбакка, актыыбынай үлэһит дьону иитиэхтээхпит. Софр. Данилов
   [Бадин:] Табаарыс дьуһуурунай, батальону бойобуой бэлэмҥэ туруор. С. Ефремов
   Уолбут бэлэмигэр, хайа муҥун, дьэ сынньалаҥнык олоруохпут. И. Гоголев
   монг. бэлэн
   ♦ Бэлэм айах (бэлэс) — кэпсэтиигэ, мөккүөргэ булугас өйдөөх, түргэн тыллаах. ☉ За словом в карман не полезет, острый на язык
   Аһаҕас айах, бэлэм бэлэс (өс хоһ.). «Ким да манна бэлэмнээн турбатаҕа», — диэн Аня, бэлэм айах, тылыгырыы түстэ. А. Сыромятникова
   «Ол тоҕо?» — диир бэлэм айах балтым. Далан
   Кини [Иван Данилович] бары кыһалҕабытын ыйыталаһан билбитэ, үксүн Ира, бэлэм бэлэс, этэн испитэ. П. Аввакумов. Бэлэмҥэ мээтиргиир — тугу да гыммакка бэлэминэн туһанар. ☉ Горазд только на чужое, на готовое
   Үйэтигэр үлэни билбэккэ Бэлэмҥэ мээтиргиир бэдик, Симэлийэр ээ, дьолун булбакка, Сиик үрүмэччитин курдук. И. Эртюков
   Судаарыстыба бэлэмигэр мээтиргээн бэйэмсэх буолбутун, тэрилтэ массыынатын бэйэтин массыынатын курдук талбытынан сүүрдэрин билиниэн баҕарбат. «Кыым». Бэлэмҥэ эрэ бэрт — тугу эмэ оҥоруон сүрэҕэлдьиир, оттон ол оҥоһуллан, киһи туһанар буоллаҕына, бастаан кини туһана сатыыр. ☉ Стремится пользоваться готовым, хотя самому было лень поработать
   Ити кэннэ бэлэмҥэ эрэ бэрт буолуо. А. Софронов. Сири оҥорор диэни билбэттэр, бэлэмҥэ эрэ бэрт дууһалар... А. Федоров. Бэлэм сыарҕаҕа олорус кэпс. — кимниин эмэ сөбүлэһэн алын сыҥаах буол. ☉ Поддакивать, соглашаться с кем-л., подпевать кому-л.
   Федор Афанасьевич араас бардамнааһынын, тойомсуйуутун холобурдаан үрдүгэр уот оттубуттар. Харитон Гоголев, куолутунан, бэлэм сыарҕаҕа олорсубут. Н. Босиков

a. ready, prepared; бэлэмнээ= v. to prepare, make ready