Якутские буквы:

Якутский → Якутский

бүгүйэхтэн

бүгүйэхтээ диэнтэн бэй
туһ. Тиритэн көлөһүннэрэ аллыбыт аттар, тигээйи үөнтэн харыстанан, иирбиттии өрүтэ бүгүйэхтэнэбүгүйэхтэнэ, ыарахан таһаҕастаах тэлиэгэлэри умса дьулурутан истилэр. Эрилик Эристиин

бүгүйэх

I
1. аат.
1. Туох эмэ токура, токуруйуута. Выгиб, изгиб чего-л.
Туруйалаах хочото, онон-манан бүгүйэх буола-буола, уһаан-кэҥээн бара турар. В. Протодьяконов
Тиийиэхтээх сирдэригэр улам чугаһаатахтарын аайы, Айдар суол хас биирдии бүгүйэҕин, түһүүтүн-тахсыытын ааҕа билэ олордо. Н. Лугинов
«Кинини көрдөххүнэ үс бүгүйэх буола тоҥхоҥнуугун...» — диидии Трошка ылтаһын куруускатыгар чэй кутунна. Н. Якутскай
2. эргэр. Чаппараах киэргэлэ: уһуктара токуруйар, биир эмэ өттүгэр ойо быһыылаах үрүҥ көмүс уһун синньигэс чараас лоскуйа. Серебряное украшение (на чепраке) в виде продолговатой полоски, закругленной по концам и с вырезкой на одной из сторон.
3. эргэр. Дьахтар үрүҥ көмүс киэргэлин көрүҥэ. Серебряные женские украшения.
2. даҕ. суолт. Биир эбэтэр хас да сиринэн токурдаах, өҕүллүүлээх, бөкчөгөрдөөх. Согнутый в одном или нескольких местах, извилистый, горбатый
Кытаанах кыһын этэ. Күөрэ-лаҥкы муоста, тымныынан аргыйа турар бүгүйэх истиэнэ, эргэ оһох. Н. Лугинов
Сиэллээхэп Бүрүө чилиэннэрин үлэтигэр Бүгүйэх бэлиэлэри кэккэлэттэ. С. Васильев
Будулҕаннаах муус байҕал Иччитэ буолбут Тоҕус бүгүйэх систээх, Кэй тубут көлөлөөх Тимир Чохчордоон дьаалы Уоран-талаан ылан, Түүнүктээх түрмэтигэр Түҥкүнэтэн түһэрбит эбит. П. Ядрихинскай
II
аат. Үөн-көйүүр көрүҥэ: хааны уулуур, икки кынаттаах, иһэ туора дьураалардаах (ыамата куйукта сүөһү, кыыл тириитин анныгар паразиттаан үөскүүр). Овод
«Бүгүйэх түөкүн...» — оҕонньор [Сүөдэр Хомуоһап] охсумахтыыра улам түргэтээн истэ. Амма Аччыгыйа. Тэҥн. тигээйи

Якутский → Русский

бүгүйэх

I выгиб, изгиб; элээн бүгүйэх буола-буола бара турар тянется бесконечно длинное извилистое озеро.
II овод; ср. тигээйи .


Еще переводы:

овод

овод (Русский → Якутский)

сущ
бүгүйэх

тигээйи

тигээйи (Якутский → Русский)

овод; оса; ср. бүгүйэх II.

халтаамалан

халтаамалан (Якутский → Якутский)

туохт. Халтаамалаах буол, халтаамата тутун, оҥоһун. Иметь шалаш, навес, строить навес
Лоҥтуо элбэх табалаах, онтуларын манаан, сорох сайын Кыбыгыдьаактан чугас Бүгүйэх күөл кытыытыгар халтаамаланар. Хомус Уйбаан

ньылаҥнат

ньылаҥнат (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Кулгааххын хаптаччы тутан кэнниҥ диэки хамсат (ат туһунан). Прясть ушами, прижимать уши к голове (о лошади)
Сылгы бүгүйэҕи арахпакка акка түһэрин бултаһар эбит. Ат кулгааҕын ньылаҥнатан, өрүтэ кэҕийбэхтээтэ, атаҕын өрүтэ көтөхпөхтөөтө. Амма Аччыгыйа

ырҕахта

ырҕахта (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Таба бүгүйэҕэ. Олений овод
Туматтар …… биир сарсыарда сиик көтөн, ырҕахта уһуктуута Түөрэчээн күөлүгэр тиийэн кэлбиттэрэ. Далан
Муора чугас буолан, манна сөрүүн, табалары бырдах, үөн-көйүүр тутан сиэбэт, ырҕахта (тигии) буулаабат. ССП ЫН
ср. эвенк. иргахта, эргат ‘овод’

эргийис

эргийис (Якутский → Якутский)

эргий диэнтэн холб. туһ. Мин киһибин батыһа хааман, үөр таба турар сирин эргийсэбин. С. Никифоров
Хараҕа суох таайбын Сүөдэри сирдээн, Кыбыдьыгаан өтөҕүттэн Чычааһынан, Улбуктанан, Бүгүйэҕинэн эргийсэ сылдьар киһи этим. Хомус Уйбаан
Биһигини кытта бииргэ Сир үрдүнээҕи эттиктэр бары эргийсэллэр. МЛФ АҮө

бүгүлэх

бүгүлэх (Якутский → Якутский)

аат. Үөн-көйүүр көрүҥэ: чараас дьэҥкир кынаттаах, тигэр, иһэ хара уонна саһархай туора дьураалардаах, бүгүйэхтэн арыый улахан. Оса
Сылгылар түптэ тула таалалаатылар, бырдахтан, күлүмэнтэн, бүгүлэхтэн куоттулар. В. Протодьяконов
Күнүм уота күндээрэн, Көтөн тахсан күөрэйэн, Сырал куйаас буолуута, Сылгыны бүгүлэх булуута, Атыыр сылгы барахсан, Күргүөм үөрүн күөнтээбит Күлүк сиргэ күрээбит. С. Васильев
Оттон тигии тигээйиттэн эбэтэр бүгүлэхтэн, Куобах курдук кус сүрэх, Хорохойдуур идэлээх. С. Данилов. Тэҥн. тигээйи
ср. тюрк. бүгүлүк, бөгөлөк ‘насекомое’

хандалыы

хандалыы (Якутский → Якутский)

  1. аат., эргэр. Улахан туос тыы. Большая берестяная ветка.
  2. даҕ. суолт., фольк. Улахан кээмэйдээх. Значительный по размерам, большой
    Хандалыы биһик. ПЭК СЯЯ
    Тимир хандалыы бэргэһэ. ПЭК СЯЯ
    Хандалыы тыы — хандалыы диэн курдук
    Хандалыы тыы саҕа көҕүстэриттэн үрүҥ күүгэн өрө оргуйбут. Ньургун Боотур
    Хандалыы тыы саҕа Үс сиринэн бүгүйэх систээх, Уот мэнэгэй балык түҥнэри булкуллан үөскээбит Уот тумара муора Оргуйа олороругар аҕалла да — Ыһыктан кэбистэ. Д. Говоров
аргый

аргый (Якутский → Якутский)

I
туохт. Үргүй, үр (тымныы, тымныы тыал туһунан). Дуть, продувать (о холоде, холодном ветре)
Үрдүк булгунньах уҥа өттүгэр тыбыстымныынан аргыйар, аппа харааран сытар үһү. Софр. Данилов
Кута анныттан иҥсэлээх тымныы аргыйар, Антону тардан ылаары эҕирийэргэ дылы гынар. Т. Сметанин
Тыал сайынын муораттан, кыһынын материктан аргыйар. Н. Якутскай
[Кытаанах кыһын этэ.] Күөрэ-лаҥкы муоста, тымныынан аргыйа турар бүгүйэх истиэнэ, эргэ оһох. Н. Лугинов
II
туохт., кэпс. Күүскэ тоҥсуй, дирбий. Громко стучать, барабанить
Ийэбит, сарсыарда сүрдээх үчүгэйдик утуйа сыттахпытына, аргыйан туруортуур. И. Федосеев
Кэнники Харалаампый кинээс соҕотоҕун олордоҕуна, биир түүн дьиэтигэр кэлэн, аанын хаһыытыы-хаһыытыы аргыйбыттар. Саха сэһ. II. Тэҥн. арбый

бүгүйэхтээ

бүгүйэхтээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Үөн-көйүүр элбэхтик сиэбититтэн иһэн таҕыс (уос, халтаһа, мурун эҥин тустарынан). Опухнуть от укусов насекомых (о губах, веках, носе и т. п.). Бу оҕо бүгүйэхтээн уоһа дорбойон тахсыбыт
2. Бүгүйэхтэри үргүтээри кэҕилдьий (сылгы туһунан). Равномерно откидывать голову назад для отпугивания оводов (о лошади)
Титиик түптэтигэр тартаран атыыр үөрэ сылгылар, харахтарын өлбөөдүччү көрөн баран, бүгүйэхтээн кэҕийэ турдулар. Амма Аччыгыйа
Аттара бастарын, бүгүйэхтээбит курдук, умса баттыыллар, үүннэрин кирэллэр, үҥкүүлүүрдүү тамаҥхалыыллар. И. Никифоров
3. көсп. Түргэнник күүскэ төҥкөй, нөрүй, бокулуоннаа. Часто, быстро нагибаться, кланяться
Тогойкин уллуҥаҕынан хаары сууралаамахтаан тирэҕин булунан баран, умса бүгүйэхтии түстэ. Амма Аччыгыйа
Күн сырдыга биһиэхэ [сахаларга] тыкпатаҕа, көнө бэйэбит нүксүйүөхпүтүгэр диэри үлэлээн таҥнары бүгүйэхтээбиппит да, торбос соммутун устубатахпыт. Суорун Омоллоон