м. бүрүстүөл (ыраахтааҕы трона).

көр бүрүстүөл. Өрүөл кыыл бөрөстүөл үрдүгэр олорор үһү (тааб.: кумаар киһи төбөтүн үөһэ)

м. трон (ыраахтааҕы бүрүстүөлэ).

аат. Ыраахтааҕы бүрүстүөлэ, былааһын бэлиэтэ. ☉ Кресло монарха как один из символов его власти, трон
Баттыгас иччитэ Ньукулай Торуонтан уһуллан, туораата. Эрилик Эристиин
Чупчуруйдаан обургу Торуонуттан ойон турда. Эллэй
Үрүҥ саар хос бастаах торуона Хараҥа норуоту хам ылан тууйбута. С. Васильев

аат. Аҕабыыт уонна кини кэргэттэрэ, аҕабыыт аҕалаах ыал. ☉ Семья попа, священника, поповские
[Тыҥырах:] Мин билигин аҕабыыттаахха сырыттым. Аҕабыыт миигин хоһугар ыҥыран киллэрэн эттэ: «Соҕуруу дойдуга ыраахтааҕыны бүрүстүөлүттэн устубуттар үһү», — диэн. Н. Неустроев
Сарсыарда эрдэ туран туугун көрөн, аҕабыыттаахха балыкта киллэрэн биэр уонна оҕолорбун бэргэһэлээ диэн көрдөһөн ылыннар. Эрилик Эристиин
Муссерен ойоҕо эмээхсин аҕабыыттаах бөтүүктэрин курдук, сытыы баҕайытык хаһытаан, «генерал» ылыммыт миэрэтин эҕэрдэлээтэ. Эрилик Эристиин

тулуй диэнтэн атын
туһ. Дьулустааҥҥа куорат салгына, кырдьык да, тулуйуллубат курдуга. Э. Соколов
Испания бүрүстүөлүгэр Филипп II олорбутун кэннэ, Нидерландылар балаһыанньалара тулуйуллубат буолбута. АЕВ ОҮИ
Хаһаайыстыбаҕа үлэ быраага — бородууксуйа хаачыстыбатын кыр өстөөҕө буоларын быһыытынан, быраагы оҥорууга тулуйуллубат быһыы-майгы үөскэтиллибит. ЭБТ

с. I. (коронование) хоруона кэтэрдии (ыраахтааҕыны бүрүстүөлгэ олордор сиэр); 2. церк. бэргэһэлээһин, бэргэһэлэнии.

аат., эргэр.
1. Былыр (өрөбөлүүссүйэ иннинэ) улуус киинэ, улуус салалтата. ☉ Управа (орган местного, улусного управления в дореволюционной Якутии)
Эн ол курдук үтүөнү оҥоруоххун баҕарар буоллаххына, оттон бырааба харчытыттан ылан биэрэн көр ээ. Н. Неустроев
— Ньукулай, кэпсиэ, туох сонун баарый? — Кэпсээн баар — сибилигин быраабаҕа ыраахтааҕы бүрүстүөлүттэн уһуллубут диэн кэпсээн буолла. Бэс Дьарааһын
2. Бырааба дьиэтэ. ☉ Здание управы
Улуус быраабатын саалатыгар баар саар, сарыысса, сарыабыс мэтириэттэрин сиргэ умса бырахтыбыт. П. Ойуунускай
Былыргы бырааба олбуорун уҥа ааныгар үрүҥ былаах анньыллан турарын көрөн баран эмиэ кириэстэннэ. Суорун Омоллоон
Быраабатыгар киирдэҕинэ улуус суруксутун мөҕөн маргыйара, биир да киһини кытта үчүгэйдик, наллаан кэпсэппэт, биир да дьыаланы быһаарбат буолбута. Н. Якутскай

сов. от кого-чего аккаастан, бырах, арах; отречься от своего прежнего мнения урукку саиааҕыи бырах; отречься от старого друга былыргы атаскыттан арах; отречься от престола бүрүстүөлтэн аккаастан.

даҕ.
1. Дуораана, ньиргиэрэ суох (олус ыраахтан чуолкайа суох иһиллэр тыас туһунан). ☉ Глухой, гулкий (о звуках, доносящихся издалека)
Көрүөх бэтэрээ өттүгэр ханна эрэ, сир түгэҕэр, бүтэҥи тыас ньиргийэргэ дылы гыммыта. П. Филиппов
Күүс үлэ дирбиэнэ туспатык Куоракка күөдүйбүт кэмигэр, Кураанах куугунтан ураты, Бүтэҥи нүһэр тыас иһиллэр. Р. Баҕатаайыскай
Ханна эрэ сир анныгар тугу эрэ охсуолуур бүтэҥи тыас иһилиннэ. «ХС»
△ Чуор, хатан буолбатах (куолас туһунан). ☉ Глухой, не звонкий (о голосе)
Тойон биир саллааттаах Даайыска супту хааман кэлбитэ уонна бүтэҥи куолаһынан түргэн соҕустук саҥарбыта. Н. Заболоцкай
«Сүт! Үөдэттэр, саҥарбаҥ!» — диэн оҕонньор тоҥмут бүтэҥи куолаһынан ордоотуур. В. Яковлев
«Кулун тутар икки күнүгэр ыраахтааҕы бүрүстүөлүттэн уурайарга илии баттаабыт», — диир Тизенгаузен иһиллэр-иһиллибэт бүтэҥи куолаһынан. Н. Якутскай
2. Соччо сайдыбатах, сытыыта-хотуута суох, сайаҕаһа суох, түҥкэтэх. ☉ Не очень развитый, небойкий, замкнутый, необщительный
Милиэтий, дьэ, кырдьык, оччо аламаҕайа суох, бүтэҥи соҕус киһи этэ. Амма Аччыгыйа
Биһиги бүтэҥи дууһабыт Хараҥа халҕанын арыйбыт Ол этэ бигэммит биһикпит, Үгүскэ үөрэппит лицейбыт. С. Данилов