аат. Туох эмэ т өг үр үк быһыылаахтык хам сыстыбыта, бииргэ кэлимсэлэспитэ. ☉ Цельный кусок чего-л.
Бү лүүдэ муҥунан хайах мөһөкөтүн м өлбөттүм. П. Тобуруокап
Сорох собуоттарга чугууну үксүгэр кыра куормаларга кутан сойуталлар. Сойбут, кытааппыт чугуун мөһөкөлөрүн «чушка» д э н э р. «ХС»

с. мууһуруу, муупунан бү-рүллүү; обледенение самолёта самолёт муупунан бүрүллүүтэ.

туохт., түөлбэ. Илими үтэн баран тыынан сылдьан күрэтэн балыктаа. ☉ Загонять с лодки карасей в расставленные сети
Бу эбэ барахсан балыктаах да этэ. Аҕата сайын куйаас күннэргэ маарылаан собо бөҕөнү таһаарааччы. Г. Угаров
Кини, дьонноро үлэттэн тахсыахтарыгар диэри, ардыгар куйааска маарылаан — күрэтэн илимниирэ, хоннорбутун көрөрө, таарыччы кустуура. ПАК АаТХ
Мэмээк биир куйаас күн хойукка дылы маарылаан, киэһэриитэ тууларын көрөн туму лугар хойутаан тахсан сылайбыта бэрт буолан, б үк тү һ эн, сынньана олорбута. «Чолбон»

ж. буурка (боолдьохтон уонна козёл туутүттэн оҥоһуллубут плащ эбэтэр бү-рунэр таҥас).

прил. бүтүн союзтааҕы; Всесоюзный съезд Советов ист. Советтар Бү-түн Союзтааҕы съезтэрэ.

даҕ. Симиллибит курдук, киппэ халыҥ түөстээх, көҕүстээх (киһини этэргэ). ☉ Плотный, крепкий, словно литой (о человеке)
Кылгас, суон атаҕа, н үк с ү г ү р а рҕа һ а, мөҥүрүөн т ү ө һ э, үөмэн эрэрдии тыаһа суох чэпчэкитик үктээн хаамара кинини кыылга ордук дьүөрэлии оҥорор. И. Гоголев
Кини көстөр дьүһүнүнэн бөҕө таһаалаах, ортону үрдүнэн уҥуохтаах, төгүрүк мөҥүрүөн киһи этэ. «ХС»
◊ Мөҥүрүөн от эргэр. — алта ынах кыстыыр ото. ☉ Стог сена для зимнего содержания шести коров. Эт мөҥүрүөн — эккэ турар, барыта ньыгыл эт. ☉ Мясной, сплошь мясной, сплошь из мяса
Сибиинньэ үгүс өттө эт мөҥүрүөҥҥэ туттарыллыбыта. ЭСС
Хаһаайыстыба билигин эт мөҥүрүөн казахскай боруоданы үөскэтэргэ икки сүүс сүөһүлээх племенной пиэрмэни тэриннэ. ПДН ТБКЭ
Үһүс боппуруос: олохтоох усулуобуйаҕа сөп түбэһимтиэ эт мөҥүрүөн сүөһүлэри ууһатыыны түргэтэтии туһунан. «Кыым». Тэҥн. лахса
ср. бур. мөхөрөн ‘круглый, шаровидный’

мөрөйдөс диэнтэн хай
аата. Истээччилэр дьэ өйдөөн, хаһыы-ыһыы, мөрөйдөһүү буола түһэр. Күн нүк Уурастыырап. Хомойуох быатыгар, биһиэхэ утарыта турсуу, хардарыта мөрөйдөһүү күммүтүн-дьылбытын үк сүн ылар. «Чолбон»

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, бү- диэн саҕаланар олохторго сыстар: бүрү-бүттүүн, бүрү-бүччүм. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательных, присоединяемая к основам, начинающимся с бү-: бүрү-бүттүүн ‘все без исключения’, бүрү-бүччүм ‘укромнейший’
Балааккаҕа ыҥырдылар. Киирбиппит — ип-ичигэс, бүрү-бүччүм. В. Миронов
[Баай Барыылаах:] Бүрүбүттүүн, бары баччыын, Аһаан-сырҕаан туруҥ эрэ, Тойон эһэлэриэм!!! Һа! Һа! Һа!.. Өксөкүлээх Өлөксөй

даҕ. Маҥан соҕус. ☉ Светлый, белёсый. Маҥанныҥы хааннаах, төгүрүктүҥү кэтит соҕус уҥуох сирэйдээх, б эрг эһ э тин уһ ул лаҕ ына үр д үк сүүстээх …… киһи удьурхай хамсатын уобан баран кэлэ-бара сылдьар. Б э с Д ь арааһын

аат. Уу аҕалбыт маһа күөрэ-лаҥкы кыстаммыта эбэтэр оннук охтубут, киһи охторбут маһа. ☉ Нанесённый течением и скопившийся в одном месте лес, плавник; валежник
Көҥүһү туора икки кэккэ тоһоҕолуу саайталаатылар, хахыйаҕы, талаҕы, араас сылбаҕы соһон аҕала-аҕала, ол тоһоҕолор быыстарыгар хатыйа симитэлээтилэр. Амма Аччыгыйа
Туртаһы сүүрүк сылбахха сыбаабыта, туртас икки талах икки ардыгар кыбыллан хаалан баран, төбөтүн ньолбоччу быраҕан, хамсаабакка сыппыта. И. Федосеев
Куобах оллороот-боллороот ынах бүөрэ сирдэринэн, эрийэ-буруйа сүүрэр, охтон сытар маһы, сылбаҕы үрдүнэн ойуоккалыыр. Н. Заболоцкай
♦ Сылбах курдук — туох да бэрээдэгэ суох, ханна түбэһиэх. ☉ В беспорядке, свалившись куда попало
Атыттар эмиэ муостаҕа сылбах курдук сыттылар да, муннуларын тыаһа баччыгынаабытынан барда. А. Софронов
Аан аттыгар киэҥ наараҕа сүлүллүбэтэх элбэх куобах сылбах курдук кыстанан сытара. Н. Габышев
Өлбүт табалар сылбах курдук оҕуннулар. И. Данилов
◊ Сылбах бүтэй (күрүө) көр бү- тэй II
Чүөчээски аҕыйахтык хаамарын кытта сылбах күрүө барыс гына түстэ. Суорун Омоллоон
Дьэ, ити иһин бэрт өрдөөҕүттэн бүтэйдэммит буоламмыт, бүтэйбит да арааһа элбэх буолара: боотулу бүтэй, хадай бүтэй, сылбах бүтэй, быһыт бүтэй эбэтэр сиэлии бүтэй. Багдарыын Сүлбэ
Урукку сылбах бүтэйин оннугар түөрт мас остуолба бүтэйинэн эргийбиттэр. Г. Нынныров
ср. телеут. йылма аҕаш ‘дерево без ветвей’