вначале, сначала, сперва; маҥнай кини сөбүлэспэтэҕэ сначала он не соглашался; маҥнай иһит , онтон эппиэттээ сперва выслушай, потом отвечай; маҥнай утаа на первых порах, поначалу.

туохт. Үтүө аһыныгас санаалан, сымнаан, эйэргээн, эйэҕэстийэн кэл (бастаан тоҥуй эбэтэр кыыһырбыт буолан баран). ☉ Быть, стать сердобольным, сострадательным, отзывчивым (обычно будучи вначале недружелюбным или раздражительным)
Айыытааҕар да ордук Абааһы да амарахсыйар Айталыын Куо кыыста Айан биэриэҕиҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сотору Ааныка эмээхсин, кыыһырбыта ааһан, эмиэ амарахсыйан, намылыйан тахсан кэлэн: «Тоойуом, киирэн аһаа, күөс сойоору гынна», — диэтэ. Болот Боотур
Амырыыннаах Аар тайҕам барахсан Аныардаах андаҕарын аралдьытан, Айыы дьонугар дьэ амарахсыйдаҕа, Аһыллыбатах кылаатын дьэ астаҕа. С. Зверев

сыһ. Туох эмэ иннинэ, маҥнайгы уочаратынан. ☉ Сначала, в первую очередь
Бастаан дүлүҥү көтөҕөргө холонно да хамсаппата даҕаны, онтон улахан маһынан төһүүлээтэ. Т. Сметанин
Күлүккэ сөрүүҥҥэ олорон бастаан фляжкаттан тымныы ууну ыйырбахтаабыппыт. Далан
Бастаан от-бурдук сирин быһаарыах тустаахпыт. М. Доҕордуурап
♦ Аан бастаан – 1) хаһан да хатылана, буола илик, сабыс-саҥа. ☉ В первый раз, впервые
Дьэбдьиэй быйыл аан бастаан Титиигин дьэ симээбэтэ, Алгыы-алгыы аал уокка Арыылаах суорат куппата. Күннүк Уурастыырап
«Айымньы» холкуос айыллыбытын тухары аан бастаан, үлэҕэ улахан көрдөрүүнү ситиһэн – холкуостаахтар өйдөрө-санаалара сырдыы, көтөҕүллэ түстэ. М. Доҕордуурап
Бүгүн, самаан сайын саамай үтүөкэннээх куйаас күнүгэр, кылбайар маҥан титиригинэн эрэһээҥкилэммит сааттарын иһигэр [кинилэр] аан бастаан чэйдээтилэр. «ХС»; 2) ким-хайа иннинэ, бастакынан. ☉ Первым, раньше всех
Оо алаастар... Алаастар! Мин кэллим – «Эһиэхэ махтал!» – диэри, – Эһиэхэ үөскээбит дьолбун этээри: Аарыма тиит лоһуордаах мутугун силэйэн, Мин аан бастаан мантан көрбүтүм Аан дойду кэрэтин, киэҥин. С. Данилов. Бастаан утаа – маҥнайгы кэмҥэ, туох эмэ саҕаланыытын саҕана. ☉ В первое время, вначале
Бөтүҥнэр бастаан утаа икки хас сылга диэри Дыгынтан сэрэнэн, куттанан көрөн баран, кэнники умнан-тэмнэн кэбиспиттэр. Эрилик Эристиин
Бастаан утаа ыарырҕатан Онтон улам «буһан-хатан», Буукубаттан тыл таһаарар Муудараһын аспытым. Күннүк Уурастыырап
Үөрэҕэ суох, нууччалыы билбэт буоламмын, бастаан утаа баҕас наһаа моһуогурбутум. Ф. Софронов

сыһ. Бастаан, туох эмэ буолуон, саҕаланыан иннинэ. ☉ Прежде, вначале, раньше чего-л.
Маҥнай мин, куттана-куттана, эргийбит күөлбүн билигин көрөн баран сонньуйан эрэ ыларым: куттаммат да суолтан куттаммыт эбиппин диэн. Далан
Баһыкка оҕонньордоох маҥнай дөйбүт курдук саҥа та суох олорбуттара. Дьүөгэ Ааныстыырап
◊ Аан маҥнай — 1) көр аан I
1925 сыллааҕы күһүн учуутал техникумугар үөрэнэ киирээт, Дьокуускай үрдүнэн аан маҥнай сөмөлүөт көппүт үөрүүлээх миитинигэр сырыттым. Амма Аччыгыйа
Роман Данилов оҕонньор бүгүн аан маҥнай Дьоҥкуудаҕа көһөн киирдэ. М. Доҕордуурап; 2) бастакынан (тугу эмэ гын, оҥор). ☉ Снача ла, первонаперво (что-л. сделать)
Аан маҥнай массыына иһиттэн Яков суоппар ойон таҕыста. Амма Аччыгыйа
Дьиэҕэр хайдах тиийиэҥий, ааҥҥын хайдах аһан киириэҥий, аан маҥнай туох диэн кэпсэтиэҥий?! Т. Сметанин
Аан маҥнай холуода олордуллуохтаах эбит. М. Доҕордуурап. Маҥнай утаа — туох эмэ саҕаланыытын саҕана, маҥнайгы кэмҥэ. ☉ В нач але, в перво е врем я
Ваня маҥнай утаа уопсай тылларынан бэрт сэргэхтик эппиэттээн истэ, хаста даҕаны «кылгас соҕустук эт» дэттэрдэ. Амма Аччыгыйа
Чаачар оҕонньор Саарбалаахап атаҕар умса түстэ. Анарааҥҥы лар, маҥнай утаа соһуйан саҥата суох таалан туран баран, дьэ, өй ылан, күөбараа көбдьүөрүһэ түс түлэр. Софр. Данилов
Аида маҥнай утаа кэмчиэрийбитэ. И. Федосеев
ср. тюрк. маҥлээ, халх. маҥнээ,

аат. Остуол оонньуута: биир хаамыска кэрдиистээх буолар. Ыытааччы хаамыскалары үөһэ быраҕар, оонньооччу дьон хабан ылыахтаахтар, кимиэхэ кэрдиистээх түбэспит, ол саҕалыыр. Бастакы оонньооччу биэс хаамысканы уҥа ытыһыгар тутар. Биирин үөһэ, түөрдүн остуолга ыһа быраҕаат, үөһэ бырахпыт хаамыскатын хабар. Онтон биир хаамысканы үөһэ быраҕар, атыттары хамсаппакка эрэ остуолтан биири ылаат, үөһэ бырахпытын хабар. Хаалбыттарын биирдиилээн остуолтан хомуйар, бырахпыт хаамыскатын олорго холбуу уҥа ытыһыгар хабан иһэр. Итинник биир хаамысканы үөһэ быраҕа-быраҕа, атыттарын ыһа быраҕаат – иккиһигэр остуолтан иккини биирдэ, үсүһүгэр – бастаан биири, онтон үһү биирдэ, төрдүһүгэр – түөрдү бииргэ холбуу хабар, бэсиһигэр – биирдии хаамысканы остуолга субуруччу уурар, онтон барыларын биирдэ сотон ылар. Алтыс арааһа – атын оонньооччу ыйбыт хабарга мэһэйдээх хаамыскатын хамсаппакка эрэ үһүөннэрин бииргэ, онтон ыйыллыбыт хаамысканы халбыйан ылар. Сэттис арааһа – остуол улаханнык тыаһыар диэри тоҥсуйан түөрт хаамысканы биирдэ хомуйар. Ахсыһыгар оонньооччу хаҥас илиитин сөмүйэтин орто тарбаҕын үөһэ токуруччу тутан баран сүктэрэр. Орто тарбах уонна тойон эрбэх төбөлөрүнэн остуолга тайанар, хаамыскаларын барытын уҥа илиитигэр ылар. Илиитин тиэрэ тутан, хаҥас харытын аннынан уган илиитин нөҥүө остуолга ыһар. Оонньооччулар мэһэйдээх хаамысканы ыйаллар, ону таарыйбакка эрэ, бэһис хаамысканы хаба-хаба, атыттары биир-биир тарбахтарын быыһынан таһаарар, бүтэһигинэн – ыйыллыбыт хаамысканы. Ити курдук аҕыс төгүл сыыспакка оонньообут кыайар, хаамысканы мүччү туппут, ыйыллыбыты таарыйбыт сынньанар. ☉ Настольная игра «камешки»: играют пятью кубиками, один из которых имеет отметину
Сначала выбирают первого игрока: ведущий берёт кубики и подбрасывает вверх, а игроки должны ловить их, кому попадёт кубик с делением (отметиной), тот начинает игру. Первый игрок берёт в правую ладонь пять кубиков и подбрасывает кубик с отметиной вверх, остальные четыре рассыпает на стол и ловит подкинутый. Каждый раз игрок должен подбросить вверх кубик с отметиной и, перед тем как поймать его на лету, подобрать со стола остальные кубики разными приёмами: по одному — в первый раз; по два – во второй раз; вначале один, затем остальные три одновременно – в третий раз; сразу все четыре кубика – в четвёртый раз. Пятый приём: подбросив кубик с отметиной, игрок выстраивает остальные кубики по одному в ряд, затем при повторном подбрасывании подбирает их все разом. Шестой приём: игроки указывают любой кубик, а играющий должен подбирать остальные сразу, не задевая его, а последним должен взять указанный кубик. Седьмой приём: подбирает все четыре кубика со стуком. Восьмой приём: левой рукой игрок делает «ворота», расставляя на столе большой и средний пальцы, а правую, держа в ладонях все кубики, просовывает под запястье левой руки и бросает на стол четыре кубика. Игроки указывают любой кубик — не задевая его, играющий каждый раз поочерёдно выталкивает другие кубики правой рукой через «ворота» во время полёта пятого кубика, последним пропускает через «ворота» указанный кубик. Победителем считается тот, кто сделает восемь приёмов без ошибок, если игрок ошибётся или уронит кубик, то ход переходит к другому игроку. Ыаллаах, учууталлаах буола оонньууллар, хабылык, хаамыска хабаллар эбэтэр олорон эрэ остуоруйалаһаллар. И. Сысолятин
Сынньалаҥҥа хабылык, хаамыска, дуобат курдук оонньууларга элбэх киһи кыттар буолла. «Кыым»
Саҥа оонньооччу хаамыскалары бэйэтэ остуолга тэлгэтэ уурар. ВПК СОо