сыһ. Туох эмэ иннинэ, маҥнайгы уочаратынан. ☉ Сначала, в первую очередь
Бастаан дүлүҥү көтөҕөргө холонно да хамсаппата даҕаны, онтон улахан маһынан төһүүлээтэ. Т. Сметанин
Күлүккэ сөрүүҥҥэ олорон бастаан фляжкаттан тымныы ууну ыйырбахтаабыппыт. Далан
Бастаан от-бурдук сирин быһаарыах тустаахпыт. М. Доҕордуурап
♦ Аан бастаан – 1) хаһан да хатылана, буола илик, сабыс-саҥа. ☉ В первый раз, впервые
Дьэбдьиэй быйыл аан бастаан Титиигин дьэ симээбэтэ, Алгыы-алгыы аал уокка Арыылаах суорат куппата. Күннүк Уурастыырап
«Айымньы» холкуос айыллыбытын тухары аан бастаан, үлэҕэ улахан көрдөрүүнү ситиһэн – холкуостаахтар өйдөрө-санаалара сырдыы, көтөҕүллэ түстэ. М. Доҕордуурап
Бүгүн, самаан сайын саамай үтүөкэннээх куйаас күнүгэр, кылбайар маҥан титиригинэн эрэһээҥкилэммит сааттарын иһигэр [кинилэр] аан бастаан чэйдээтилэр. «ХС»; 2) ким-хайа иннинэ, бастакынан. ☉ Первым, раньше всех
Оо алаастар... Алаастар! Мин кэллим – «Эһиэхэ махтал!» – диэри, – Эһиэхэ үөскээбит дьолбун этээри: Аарыма тиит лоһуордаах мутугун силэйэн, Мин аан бастаан мантан көрбүтүм Аан дойду кэрэтин, киэҥин. С. Данилов. Бастаан утаа – маҥнайгы кэмҥэ, туох эмэ саҕаланыытын саҕана. ☉ В первое время, вначале
Бөтүҥнэр бастаан утаа икки хас сылга диэри Дыгынтан сэрэнэн, куттанан көрөн баран, кэнники умнан-тэмнэн кэбиспиттэр. Эрилик Эристиин
Бастаан утаа ыарырҕатан Онтон улам «буһан-хатан», Буукубаттан тыл таһаарар Муудараһын аспытым. Күннүк Уурастыырап
Үөрэҕэ суох, нууччалыы билбэт буоламмын, бастаан утаа баҕас наһаа моһуогурбутум. Ф. Софронов

I
туохт.
1. Ким, туох эмэ сыҕарыйан, хааман иһэригэр инники буол, инникилээн ис. ☉ Идти впереди кого-чего-л., на каком-л. расстоянии перед кем-чем-л.
Александр уонна Миронов кыһыл былааҕы икки угуттан, күөрэччи анньан, уулуссаҕа тахсан бастаатылар. М. Доҕордуурап
Бултарыгар баралларыгар Лоокуут бастыыра, Ньургуһун кини кэнниттэн барара. Дьүөгэ Ааныстыырап
Барарбытыгар биһиги дьон кэнниттэн айаннаатыбыт, хата төннүүбүтүгэр бэйэбит бастаатыбыт. Н. Заболоцкай
2. Инникилээн, урутаан тугу эмэ гын, оҥор. ☉ Начинать делать что-л. первым
Сиэҥкэлээх Уйбаанчык бастааннар, Суолларын чинчийэн биэрэллэр. Эрилик Эристиин
3. Кимнээҕэр да ситиһиилээх буол, үрдүк ситиһиилэн. ☉ Добиться бо´льших успехов, чем кто-л., выйти в передовики
Киэн туттабын үөрэппит оҕолорбунан – Үлэҕэ кинилэр бастаатылар, Артыал буруотун унаарытан, Алтан сэргэни астылар. П. Тобуруокап
Наташа илиитигэр туох эрэ кумааҕы тутуурдаах, бастаан иһэр үлэһит дьахталлары наҕараадалыыр туһунан местком уурааҕын биир тыынынан түһэрэн ааҕан кэбистэ. Н. Заболоцкай
Настя маннааҕы лааппы эдэр булчуттарыттан барыларыттан бастаан, «Колымторг» бырабылыанньатын хары чаһытын бириэмийэ ылбыта. Н. Якутскай
4. Кими, тугу эмэ салай, дьаһай, баскөс буол. ☉ Главенствовать над кемчем-л., взять на себя руководство кемчем-л. [Күкүр Уус:] Сааһым тухары киһини бастаабатах, киһи кэнниттэн сылдьыбыт киһи этим. Суорун Омоллоон
II
туохт.
1. (Балыгы) баһын быс, ылан кэбис. ☉ Обезглавить, отрубить голову (рыбе)
Бу балыгы бастаан кэбис. ПЭК СЯЯ
2. балык. Илими, муҥханы сааһылаан хомуй (анал маска илим ситиитин хотоҕостор ортолорунан биир хараҕы хаптара иил, эбэтэр муҥханы кынаттарын тэбии-тэбии сааһынан үрүт үрдүгэр уур). ☉ Аккуратно складывать рыболовную сеть (последовательно надевая на специальную палочку верхнюю бечевку сети между поплавками) или невод (встряхивая его крылья и последовательно укладывая друг на друга)
Илими бастаа. — Баҕадьыны бастаа. ПЭК СЯЯ

туохт., кэпс. Бас-көс буол. ☉ Быть во главе когочего-л., возглавлять что-л. Ира кэмитиэт сэкирэтээрэ
Митя ОСО сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ. Кинилэр бастаанкөстөөн комсомольскай тэрилтэни хайдах баҕарар хамсаталлар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Ааспыт кыһын кыһыллар Дьокуускайга сэбиэскэй былааһы олохтуохтарыгар диэри манна Петухов үрээнньик, волостной ыстаарыста Юшмин, Сараапап атыыһыт бастыыркөстүүр этилэр. Н. Якутскай

I начинать первым; быть первым; идти первым; үлэҕэр өрүүтүн эн бастаа в работе всегда будь первым; чэ , эн бастаа ! ну, ты начинай!; ну, ты иди первым, иди впереди!
II разг. делать, приделывать голову (напр. к игрушечной лошадке); пририсовывать голову.