оторой-моторой сүүр , сырыс= разбегаться, бросаться врассыпную (обычно о маленьких полных детях).

сыһ. Онно-манна, үрүө-тараа. ☉ Там-сям, туда-сюда, в разные стороны; врассыпную
Хонуу, тыа көтөрдөрө, сапсына-сапсына, сөрүүкүүр сир көрдөөн арҕам-тарҕам бараллар. Суорун Омоллоон
[Кустар] көттөхтөрүнэ күөрэтэргэ тэринэн арҕамтарҕам бардыбыт. Софр. Данилов. Ол икки ардыгар дьон балык арааһын бүтэрэн, арҕам-тарҕам барбыттар. И. Оконешников

сыһ. Муста сылдьан баран эмискэ арҕам-тарҕам ыһыллан, үрэллэн (хол., ыстан, сүүр). ☉ Врассыпную, в разные стороны, туда-сюда (разбежаться)
Дьон үтүө сураҕы кэргэттэригэр тиэрдэ охсоору дьиэлэрин диэки үрүө-тараа ыстаннылар. М. Доҕордуурап
Атыыр үөрэ үрүө-тараа сырсан, суоллара оттоох хаары үлтү бидилгэхтээн ааспыт. Л. Попов
Буркун чиҥ хаары сиртэн хастаан, үргүбүт үөр табалар үрүө-тараа түһэн үөмэхтэһэн иһэллэрин курдук, өрө дьөрбөлүүр. И. Данилов

сыһ. Үрүө-тараа, арҕам-тарҕам (ыыт). ☉ Врассыпную, в разные стороны
Ханна да куотуохтарын булбакка хааһылаһа сылдьар хаҥаластары [Кустах Баатыр] тиийэн үөлэн-анньан, үлтү тэпсэн үрэй-сарай ыыталаабыт. Г. Колесов
Инньэ гынан, ол улуу дьаалы [Чингисхан] туматтары олустук баттаабыт, үрэй-сарай туппут. Багдарыын Сүлбэ
Уонча тайах эбит. Биир саамай аарымаларын түөртэ субуруччу ытта. Атыттара саа тыаһыырын кытта тэҥҥэ үрэйсарай ыстаннылар. «ХС»

туохт. Туохтан эмэ үргэн ыһылла түс, ыһыллан хаал. ☉ Рассыпаться, броситься врассыпную (напр., от испуга)
Уол табаларын тиэтэтэн хаһыытаан бытарыппытыгар, хабдьы үөрэ үрэл гынан хаалла. Р. Баҕатаайыскай
Кыыллар үрэл гынан, бука бары тус-туспа барбыттар. А. Сыромятникова
[Чыычаахтар] кэлэн бары мастарга кэккэлэһэн кээһэллэр, Үргэн арыт салгыҥҥа Үрэл гынан көтөллөр. А. Николаев

даҕ. Тэҥ сыһа уҥуохтаах эмдэй-сэмдэй (олдьоколор тустарынан). ☉ Почти одинакового роста (о подростках)
Уон чаас ааһыыта, икки оторой-моторой сиэн уолаттарын батыһыннарбытынан, уот оттооччу оҕонньор киирэн кэллэ. Р. Кулаковскай
◊ Оторой-моторой сүүр (сырыс) — туора-маары, арҕам-тарҕам сүүр (кыра, толору эттээх-сииннээх оҕолору этэргэ). ☉ Разбегаться, бежать врассыпную (обычно о маленьких, полнотелых детях)
Оһол уолаттара, Олгуй, хомуос тута-тута, Охсуһуулаах буолак диэки Обот-соллоҥ идэмэрдээх Оторой-моторой сырыстылар. П. Ядрихинскай

туохт. Туохтан эмэ куттанан, соһуйан туора ыстан, ыһыллан хаал, (сүө7ү, кыыл ту7унан) тарҕан (төрүт олоҕун ф-гар тут-бат). ☉ Испугавшись чего-л., отскочить, кинуться врассыпную, разбежаться в разные стороны (о животных) (в форме исходной основы не используется). Торбостор үргэннэр ыраах кыйданан хааллылар
□ Үргэн көтөн иһэр Үөр хабдьы курдук Үрүҥ толох үктэллэниҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Үөр кыыл табаҕа үргэллэр эбит дуо диэн үөгүлээн бытарыппыта. «ХС»
ср. кум. үркмек ‘пугаться’

1. сыһ.
2. Сатамньыта суохтук, олдьу-солдьу. ☉ Беспорядочно, неаккуратно, как попало
   Тиэрэмаары түспүт Титирик-иһирик ойуурдар Тэтэрэн-чэлгийэн эрэллэр. А. Софронов
   Тиэрэ-маары үүммүт бөдөҥ тиистэрин көрдөрдө. Амма Аччыгыйа
   Халтарыйан охтумаары сүһүөхпүн былдьаһан, тиэрэ-маары үктэнэбин. М. Доҕордуурап
3. Туох да бэрээдэгэ суох. ☉ Врассыпную, в разные стороны
   Тыа иһигэр эмиэ тыас ньим-ньим гына түстэ да, тиэрэ-маары барыы буолла. Эрилик Эристиин
4. даҕ. суолт. Бутуурдаах, өйдөммөт. ☉ Искажённый, извращённый
   Дьэ, тиэрэ-маары сэһэннэр ыалтан ыал аайы тарҕаналлар. «ХС»
   ◊ Тиэрэ-маары көр — харахтаргынан үөһэ-аллара көр. ☉ Вращать глазами
   «Дьолбут дьэ тосхойдо!» — Суор ойуун хараҕын тиэрэ-маары көрө-көрө кыҥынайар. Амма Аччыгыйа
   Анатолий хараҕын тиэрэ-маары көрдө, сутуругун күөрэҥнэттэ. Л. Попов
   [Чаабый] Уулаах диэки кыччаҕар харахтарынан тиэрэ-маары көрүтэлээтэ. Эрилик Эристиин