образн. надменно вскидывать голову.

образн. вскидывать голову и выпрямляться.

дьүһ. туохт. Төбөҕүн өрө тутан, көнөччү тутун (үксүгэр көнө уҥуохтаах синньигэс кыыс, дьахтар туһунан). ☉ Вскидывать голову вверх и вытягиваться, выпрямляться всем телом (обычно о стройной девушке, женщине)
Кырыылаах сылбараҥ маҥан былаайаҕын, Кынайа-кынайа сырбатан барда, Кыһыл көмүс кыаһаана Кыыгынаан иһилиннэ. ТТИГ КХКК

дьүһ. туохт. Төбөҕүн өрө хантатан көбүс-көнөтүк тутун. ☉ Держать спину очень прямо и вскидывать голову
Сүүрбэтиттэн тахсыбыт бадахтаах, …… сукуна-солко таҥастаах эдэр киһи, «мин дуо» диэбиттии тиэрэ түһэн чынайан олорор. Н. Якутскай
[Уол] Өрө чынайан, ууналаан, Өрүс биэрэгэр сүүрэн киирэн, …… Тыыга ыстанан таҕыста. Дьуон Дьаҥылы
Кыылчаан, урут өрүү инники сүүрэн чынайар бэйэтэ, …… субу-субу кэннин хайыһан ийэтин кэтэһээхтиирэ. Н. Лугинов

туохт.
1. Төбөҕүн умса туттан баран эмискэ кэннин диэки бырах, өрө хантах гын. ☉ Откидывать назад, вскидывать (голову)
Симэхсин эмээхсин …… торбос баттаҕа бэргэһэтин туура кэҕийэн кэбистэ. ПЭК ОНЛЯ I
Хайа тарааммыт уһун баттаҕын өрө кэҕийэн үрэл гыннарда. Амма Аччыгыйа
Ыран-сылайан иһэр аттар, ити биһиэннэрэ саҥарсаллар диэбиттии, төбөлөрүн өрө кэҕийэн, сэргэхсийэ түһэллэр. Эрилик Эристиин
2. ахсарб. Көтөҕүллэн туран элбэҕи тохтообокко саҥар-иҥэр, кут-сим. ☉ Говорить много, долго, возбужденно
Кини даа буоллар Кистэлэҥнээҕин сыыһын Кэпсээнипсээн Кэҕийэн кэбистэҕэ. П. Ойуунускай
Хайа, Хааһахтыыр ойоҕун араарбытын курдук, эйигин эмиэ араҕыс дии-дии кэҕийбэтэ дуо? Амма Аччыгыйа
Араатар үөһэ араатар кэҕийдэ. Софр. Данилов
ср. тат. диал. кэгү ‘кивать’, кирг. кэйкэндэ ‘запрокидываться назад (о голове); важничать’

I
туохт. Киһи сөбүлээбэтин оҥорбутун иһин кими эмэ буруйдаан саҥар. ☉ Ругать, бранить кого-л. за что-л. Киэһэ хараҥа буолуутун саҕана, Ылдьаана дьиэтигэр кэллэ
Эрим кыыһыран мөҕөр этэ диэн, куттана-куттана дьиэтигэр киирдэ. Н. Неустроев
Ми киитэни ийэтэ улаханнык мөхпүтэ. Амма Аччыгыйа
«Бу күһүн турунуопуспун хостоон биэриминэҕин, ынахтарым уолан эрэллэр», — диэн Аана оҕонньорун мөҕөр буолла. М. Доҕордуурап
II
туохт.
1. Киһини сүгүн миин нэрбэккэ өрө көтө, мөхсө сырыт, быраҕаттаа (хол., аты этэргэ). ☉ Становиться на дыбы, брыкаться, лягаться (напр., о лошади)
Биэ кулуннуу өрө мөхпүт да, кыайан төлө охсон куоппатах. МНН
«Дьэ, эн ат курдук мөх!» — диэн баран, баҕа күтэри «кус» гы на быһа биэрбит. Суорун Омоллоон
«Ат мөхтө, киһини тэпсээри, сэби алдьатаары гынна!» — диэн саҥалар айман нылар. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Олоҕо суох буолан, олордоххо, үктэннэххэ хамсаан, т үөрэҥнээн биэрэн киһини сууллар. ☉ Быть таким неустойчивым, шатким, что невозможно удержаться на нём (о чём-л.)
Дулҕа Витяны түөрэ мөҕөн кэбиһэ сыһарыттан өрүһүнэригэр — да сыратын бараата. Н. Заболоцкай
Талах олоппос т и э р э мөҕөр да, Чокомда ыаҕастаах сүө гэйин көтөхпүтүнэн күөрэ-лаҥкы барар. И. Бочкарёв
3. Эмискэ хамсаан ыл, мөҕүл гын (сүрэҕи этэргэ). ☉ Забиться, задрожать (о сердце)
Ньургуһун сүрэҕэ эмискэ мөхпүтэ, итиинэн-тымныынан хаарыйтарарга дылы буолбута. Дьүөгэ Ааныстыырап
Маша сүрэҕэ түөһүн иһигэр ку лун курдук мөҕөр. М. Доҕордуурап
Дьаакып сүрэҕэ хайдах эрэ мөҕөн ылла. Н. Заболоцкай
△ Эмискэ уйбат курдук буолан ыл, хамсаа (сүһүөхтэри этэргэ). ☉ Задрожать, затрястись (о коленях), отняться, лишиться способности двигаться (о ногах)
Хоско киирэн тойон диэки баран иһэн, сүһүөҕэ мөҕөн тэмтээкэйдээн ылла. Болот Боотур
Дьаакып сынньалаҥ пааркатын үрдүк кирилиэһин өрө тахсан иһэн, сүһүөҕэ кыратык мөҕөн ыларын билбитэ. Н. Заболоцкай. Ыстапаан болуот хамсааһыныттан сүһүөҕэ мөҕөн хаста да оҕутта. И. Н икифоров
ср. алт. мөкү ‘встать на дыбы’, др.- тюрк. мөн ‘становиться на дыбы, вскидывать зад (о лошади)’