делать гладким, ровным, выравнивать; суолу дэхсилээ = выровнять дорогу.

1) делать гладким, ровным, выравнивать; суолу кылааккайдаа = сделать дорогу гладкой; 2) перен. сглаживать, заглаживать, смягчать; буруйун кылааккайдыыр он заглаживает свою вину.

побуд. от көн = 1) делать прямым, ровным, выпрямлять, выравнивать; маһы көннөр = выпрямить палку; 2) перен. делать лучше; поправлять; исправлять; алҕаһы көннөр = исправить ошибку.

1) выравнивать, подравнивать; суолу тэҥнээ = выровнять дорогу; 2) сравнивать, сличать, сверять, сопоставлять; тылы тылга тэҥнээ сравни одно слово с другим; туоһулар көрдөрүүлэрин тэҥнээ = сопоставить показания свидетелей; боротокуол куоппуйатын дьиҥнээҕин кытта тэҥнээ = сличить копию протокола с подлинником # атаххын тэҥнээ = протянуть ноги (умереть).

туохт.
1. Оллура-боллура суох оҥор, тэҥнээ, көннөр. ☉ Делать ровным, гладким, выравнивать
Кини бэйэлээх [массыына] чочоруспут дулҕалары, ыдырыспыт ыарҕалары ыстаал ытыстарынан имэрийтэлээн дэхсилии, тэҥнии сылдьара. Амма Аччыгыйа
Таня былырыын титиигин аппатын дэхсилээбит өттүгэр, урут тахсан, дьукаах Аана ынахтарын баайталаабыта. М. Доҕордуурап
Прокопий, мастерогунан эркиҥҥэ устукатуурканы дэхсилии туран, ыҥырар саҥаны истэн, эргилиннэ. В. Протодьяконов
2. көсп. Саас-сааһынан бэрээдэктээ, сааһылаа. ☉ Приводить в порядок, придавать стройный, слаженный вид, выравнивать
Бииктэр биэссэр ырыаны икки ытыһынан дэхсилииргэ, тэнитэргэ, хомуйарга дылы гынар. Амма Аччыгыйа
Нууччалыы хоһооннорго билбэт тыллара үгүс буолаллар да, ол аһаҕас аҥхалааттары Микиитэ бэйэтин сэрэҕинэн дэхсилээн өйдүүр. Амма Аччыгыйа

тыаһы үт. туохт. Туох эмэ ньуурун тэҥнээри эбэтэр сытыылаары (хол., хотууру) игиинэн, атын кытаанах эттигинэн тыастаахтык кикириччи аал, «кыкыр-кыкыр» тыаһы таһаар. ☉ Затачивать, заострять, выравнивать какой-л. режущий предмет, производя характерный звук, похожий на скрежет
Баһылай хотуурун игиилээн-буруустаан кыкырыйбытынан барда. Күннүк Уурастыырап
Тоҕо куһаҕанай, кэри-куру да баҕайы, бииргэм иһиллээбит курдук… Арай эн эрэ игииҥ тыаһа кыкырыйар. Суорун Омоллоон

дьүһ. туохт.
1. Тугу эмэни кылааккайдаан, дэхсилээн ньалҕаарытан кэбис. ☉ Приглаживать, выравнивать что-л. Кини быраҕаттыыр раствора сымала курдук истиэнэҕэ сыстар
Ону дэхсилиир маһынан туора тардан, арыы курдук ньылҕарытан …… кэбиһэр. Н. Якутскай
Биэрэк кытыытыгар уу суйдаан ньылҕарыта салаабыт кумаҕа үөһээ өттө оллороот-боллороот буола түөрүллүбүт. МС Т
2. көсп. Ньуолбардык сатаан саҥар, кэпсэт. ☉ Сглаживать, смягчать (напр., сложную ситуацию)
Сүөдэр кинээс бу курдук үтүө тылынан ньылҕарытара, дьыаланы көннөрөргө туруммута саамай сөп санаа этэ. И. Никифоров
50-с сыллардааҕы быһыыны-майгыны ким эмэ умнуон, ньылҕарытыан иһин, билигин аны историяттан төттөрү өҕүрүйэн ылар кыахтара суох. Эрчимэн
«Мин чопчу эйигин оҥордоҕо диэбэппин гынан баран, дьон саҥаралларын иһин, тугунханныгын истээри ыйытабын ити», — Тэрэнтэй эмиэ ньылҕарытта. Д. Таас

туохт.
1. Туох эмэ тас ньуурун оллура-боллура, саркааҕа суох ньалҕааркай гына оҥор, тэҥнээ. ☉ Делать поверхность чего-л. ровной, гладкой, выравнивать
Кини мастарыскыайга коленчатай валлары шлифовкалыыр. «Баһылай чочуйбут, кылааккайдаабыт буоллаҕына, сыыспатаҕа буолуо, илдьэ бар», — диэн буолааччы. БИ СУу
Акыйаан долгуннара үйэлэр тухары милкийэн, кырыытын-уһугун кылааккайдаан кэбиспит куурусса сымыытын саҕа бороҥ тааһын ылабын. «ХС»
Оҕонньор [тыытын] ситэриэҕэ: сытыы сүгэнэн ойоҕосторун уонна түгэҕин кылааккайдыаҕа. В. Санги (тылб.)
2. көсп. Туох эмэ куһаҕан, төттөрү, омсолоох өттүн олус биллэ, көстө сылдьыбат гын, сымнат, мүлүрүт. ☉ Сделать менее заметным, смягчить, сгладить (шероховатости)
Ааҕааччылартан …… көрдөһөбүн: [хомуурунньугу] …… оччотооҕу бириэмэ сайдыытын таһымынан, оччотооҕу турбут соруктар харахтарынан көрөн дьүүллүүргүтүгэр. Ол иһин мин уларыта-тэлэритэ, кылааккайдыы сатаабытым. Суорун Омоллоон. Араатар Амма Аччыгыйа айылҕаны араастаан намыччылаан, умнуллубат гына ойуулуурун, айымньыларын биирдии этиилэригэр, тылларыгар тиийэ эллиирин, кылааккайдыырын уһулуччу тутан бэлиэтээбитэ. СГС ӨСҮДь
Олоххо баары наһаа киэргэтэр суруйааччы олох уустугун, утарсыыны, хараҥа өттүлэрин, кырдьыгынан кыайан арыйбат, ол оннугар барытын кылааккайдаан, лаахтаан кэбиһэр. ВГМ НСПТ

туохт., кэпс.
1. Хайдыһыы, утарсыы тыҥааһынын уҕарыт, алы гын. ☉ Снимать или смягчать (остроту разногласий, противоречий), сглаживать (конфликт)
Аҕата уолун өһүргэппитин кылаадьылаары кэпсэтиини атыҥҥа халбарытта. И. Гоголев
Миэхэ тирэммит буруйу-сэмэни Ким эрэ үчүгэй бэйэлээхтик Кылаадьылаан кэбистэҕинэ — Билэбин төрөөбүт тылым Сылааһын, минньигэһин. В. Саввин
Бииргэ төрөөбүт инигин кытта адаа-будаа буолбуккун онно-манна тиэрдэ сылдьыаҥ дуо? Кэпсэтэн, көнсөн, тупсан кэбиһиҥ диэн, кылаадьылаан кэбиһэллэр. ОИП Х
2. Дэхсилээ, тэҥнээ (туох эмэ ньуурун). ☉ Выравнивать, ровнять, сглаживать поверхность чего-л. [Хайыһарын] уһулан алын өттүн бүтүннүү муус быдьына буолтун быһаҕынан кыһыйан, хаарынан сууралаан кылаадьылыы сатаата. Тумарча
Бэл, шурфа диэн кумах, буор боруобатын ылан, сууйар сири хастаҕына, бүтэһигэр түгэҕин тэҥнээн, омуһах дуу, киһи иинин дуу курдук кылаадьылаан, кытыыларын, муннуктарын көннөрөн кэбиһээхтиирэ. «ХС»
ср. русск. гладь, гладью

I
туохт. Туохха эмэ акылаатта уур, олохтоо (хол., киһи дьылҕатыгар, олоҕор). ☉ Устраивать, налаживать, определять (напр., судьбу, жизнь)
Сибэкки сири симиир, оттон киһи дьолу түстүүр, олоҕу киэргэтэр. Р. Баҕатаайыскай
Саха ыччатын үгүс көлүөнэлэрин кэскиллэрин түстээбит дьоллоох Дьокуускай куорат саҥа уһуктан эрэрэ. Е. Неймохов
Сир ийэ уйгуну-быйаҥы уһанаары, олоҕу салгыы түстээри көҕөрө силигилиэ. Сэмээр Баһылай
△ Дьылҕалыы санаа, билгэлээ. ☉ Предсказывать, предзнаменовать
Аҕата түстээбитин курдук, уол, кырдьык, орто эрэ булчут буолбута. Далан
Быйыл биһиги кыһыммыт ахсынньыга ураты сылаас, быйаҥы түстүүр халыҥ хаардаах. М. Тимофеев
Толору маллаах ампаар байылыат олоҕу түстүүр. БРИ ТТ
II
туохт. Кэбиһиилээх от үрдүн оннун булларан, дьиппинитэн чөмчөт. ☉ Делать, формировать верхушку стога (обычно в виде конуса)
Аҕабынаан от кэбиһэбит, кини кыдамалыыр, мин түстүүбүн. В. Сыромятникова
Кэлбит оту быһа анньан, үөһэ таһааран түстээбитинэн барар. ОҮМ
Уу уһун отунан үрдүн бүрүйэллэр, түстүүллэр. ПАЕ УуАХО
ср. др.-тюрк. түз ‘выравнивать, ровнять’