несов. см. высохнуть.

сов. (высохнуть) куур, хат.

нареч. 1) до бледности, до побледнёния; добела; кубарыччы хаппыт уҥуох побелевшие кости; кубарыччы хат = (или куур =) высохнуть добела; 2) совершенно, начисто (отрицать); наотрез (отказаться).

нареч. от чарчый=; тирии чарчыччы хаппыт шкура высохла складками.

сохнуть, высыхать; от кууран хаалбыт трава засохла; таҥас куурбут одежда высохла; суол куурбут дорога высохла.

туохт. Куура хат, кууран-хатан бытарыйан, үрэллэ сылдьар буол (буор туһунан). ☉ Высохнуть и превратиться в пыль
Курунньук буолбут Куохсуйар буордаах, Кырыыстаах тыллаах, Кыраман санаалаах Кытай Бахсылааны уус сириэдийэн сиппит Сирэ-дойдута диэн эбит. П. Ойуунускай

щупать руками; ыйаммыт таҥаһы туппалаан көрдө она пощупала развешанное бельё (чтобы проверить, высохло или нет).

нареч. криво, косо; складками; тирии мунньарыта-ханньарыта хаппыт кожа высохла грубыми складками; сирэйин мунньарыта-ханньарыта туттар он гримасничает, кривляется.

делать(ся), совершать(ся) неравномерно, по-разному; бэрэбинэни эриэннээ = обтесать бревно (местами, со всех сторон, чтоб оно скорей высохло); эриэннээн ардаата кое-где выпал дождь; эриэннээн сыһыаннаһар он относится по-разному (к людям).

дьүһ. туохт.
1. Сахсархай, чэпчэки көстүүлээх буол. ☉ Быть, казаться невесомым и легковесным
Ойуу Нэлэкэ тохтуу түспүтэ, сэксэйбит убаҕас бытыгын имэринэн ылбыта. Далан
Өкөгөр тиит анныгар хардаҥ от сэксэйэн сытар. А. Фёдоров
2. Ыр, дьүдьэх буол, куура хат. ☉ Высохнуть, стать худощавым; увянуть, состариться
Оҕонньор эрэйдээх, уопсайынан, аныаха диэри тиҥ курдук сылдьыбыт бэйэтэ, сэксэйэн, чэпчээн уонна өссө кута-сүрэ тостубукка дылы буолбут. Н. Лугинов
Көрөрүм мин төрүөхпүттэн — Күөдьүйээт умуллар саһарҕаны, Сэксэйэ кырдьыбыт сибэккиттэн Сэбирдэх тамныырын — кутурҕаны. В. Потапова
3. Сыраласпакка чэпчэкитик хамсан. ☉ Двигаться с лёгкостью, не прилагая усилий
Ньэлчэкэ туран ыт курдук кулубатын кэнниттэн айаннаан сэксэйэр. Далан
Лукич харабылы мүччү түстэ, суолтан туораан, тыа быыһынан, хуутар диэки сэксэйэ сиэллэ. М. Шолохов (тылб.)
ср. кирг. сэксэй ‘трястись, колебаться, развеваться (о волосах)’, алт. сексей ‘иметь важный, независимый вид, изумлённо выпучиться (о глазах)’, монг. сэгсийх, калм. сегси ‘становиться дыбом, торчать (о волосах)’