дагдай
1.
диэнтэн х-ччы аата. «Олох сатаан тимирбэппин, - диир кини. - Саамай дагдайааччы буоллум». И. Данилов

I
туохт.
1. Уу (убаҕас) үрдүгэр көбөн таҕыс, ууга (убаҕаска) тимирбэккэ уйдар. ☉ Всплывать, выплывать на поверхность воды (жидкости)
Арыы үрдүгэр уу дагдайбат, кырдьык үрдүгэр сымыйа ыттыбат (өс хоһ.). Тыы [Оппоос хамсаабытыгар] түгэҕэ уу үрдүгэр дагдайан, сүүрүккэ оҕустаран устубутунан барда. В. Тарабукин
[Улитка] тыынарыгар уу үрдүгэр дагдайан тахсар. ББЕ З
2. кэпс. Улаат, торолуй, уой-тот (үөхсүү курдук тут-лар). ☉ Расти, жиреть, полнеть (употр. как бранное слово)
Бөлөнөххө мөскөйбүт, тарга дагдайбыт (өс хоһ.). Күн айыы оҕолоро Дагдайбыттарын тухары Далай акаарылар. П. Ойуунускай
[Таҥас сууйааччы:] Бэйэбэйэ, баҕаҕа дылы дагдайа сытыйан, оргууй! С. Ефремов
3. Сылааска туран аһыйан бүрүлүн, суорат буол. ☉ Закваситься, подвергнуться брожению. Үүт дагдайбыт
п.-монг. дэгдэ
II
дьүһ. туохт. Үллэйбит, улахан көстүүлээх буол. ☉ Казаться, выглядеть крупным, объемным, увеличиться в размерах
Оҕонньор сылгытын оччугуй аҥаара өлөн, көмүс да көдьүүһэ суох толооҥҥо дагдайан хаалбыт. Күннүк Уурастыырап
Чугастан көрдөххө, дагдайан сүр улахан хагдаҥ эһэ уҥуор киирэн турар. Н. Габышев
[Хабырыыс] хамсаабакка дагдайан турар. А. Сыромятникова
Ырааһыйаҕа балаакка таһыгар бөртөлүөт түһэн, дагдайан олорор. «ХС»
◊ Дагдайарын (дагдайбытын) тухары далай (даар) акаары (мэник) кэпс.- олус улахан уҥуохтаах, үскэл көрүҥнээх буолан баран, өйө-төйө суох киһи. ☉ Очень рослый и полнотелый, но глупый (человек)
Дагдайарын тухары далай мэник …… төрөөбүт төрүт уруугун миигиттэн түөстэрэҥҥин истиэххин баҕараҕын дуо? ПЭК ОНЛЯ I
Дагдайбытын тухары Далай акаарыны Үөрэҕэстии иликпинэ Үөһэ тур! П. Ойуунускай. Дагдайбытын тухары дагда - улахан уҥуохтаах, кэтит сарыннаах модьу эрээри, күүс-уох өттүнэн мөлтөх киһи. ☉ Рослый, широкоплечий, толстый, но физически слабый человек
Дагдайбытын тухары Дагда эбит диэн, Сэнии санаата, Сэгдэс гына түстэ. П. Ойуунускай

1) всплывать, выплывать; 2) перен. быть рослым, крупным; дагдайбытын аанньа даар акаары погов. хоть и рослый, а круглый дурак (соотв. велика Федора, да дура).