ж. 1. (действие) сурутуу; приём подписки на газеты и журналы хаһыаттарга уонна сурунаалларга сурутууну ылыы; 2. (письменное обязательство) баппыыска; взять подписку баппыыската ыл.

ииминэй баппыыска эргэр. - тус бэйэ аатыттан кимиэхэ эмэ анаан бэриллэр баппыыска. ☉ Именная подписка (письменное обязательство в чем-л.)
Куотан тахсар да күннээх буоллахтарына - хайа хайабыт атааннаһыахпыт суоҕа; бу туһуттан илиибититтэн ииминэй баппыыска биэрэбит. ПЭК ОНЛЯ III
Тыыннаахпар, эһиги сибииргитигэр таһаарбакка, илиибититтэн ииминэй баппыыската ылыҥ. ПЭК ОНЛЯ III; ииминэй илдьитэ эргэр. - былыр суһал сорудаҕы, илдьити тиэрдэр ким эмэ аналлаах киһитэ. ☉ В старину: личный гонец для передачи срочных известий, сообщений
Өрөҕөтүн тыыттарбатах Өрөмпөдьүүс Өрүүнэ диэн Үтүө дьахтар Үөскээн төрүөн олорор. Ииминэй илдьитэ Мин кэллим, Чахчы бааччы Норуоһунай уола Мин кэллим. Саха нар. той. IV

туохт. Туох эрэ улаханы, күлтэйбити табыгаһа суохтук уур, туруор, ыйаа. ☉ Поставить, положить, повесить что-л. объемное, вздутое не к месту
Кэпсэтии түмүгэр мэктиэ тыл биэрдэ, сокуоннай буоллун диэн сул туоска баппыыска, — хаҥас ытыһынан тордоон хара бэчээти бэлтэттэ. Т. Сметанин
Хараннылар син өлгөмнүк чөмчүүк таастан, көмүстэн Хатаатылар түөрт уон ааны бэчээт ууран бэлтэтэн... Ш. Руставели (тылб.)
Араспаанньатын саба бэчээт ууран бэлтэттэ. С. Курилов (тылб.)

диэ диэнтэн дьаһ
туһ. О, оҕом сүрэхтээх да этэ. Үнүрүүн, уйанын дэттэрэн, хор ытаатым ээ, уҥуоҕун көрөн баран. Суорун Омоллоон
«Чэ-чэ, хата, нуктаа, сири билбэккэ айанныаҥ»,- дьахтар кэпсэтиэн баҕарбатын биллэрдэ уонна, утуйан эрэр дэттэрээри, хараҕын быһа симэн олордо. Р. Баҕатаайыскай
Мин кыырар таҥаспын тутан ылан, бэйэбин өлөрөөрү гынан туран, кырыам суоҕа дэттэрэн, баппыыска ылбыт оҕо ким этэй?! Эрилик Эристиин

даҕ. Өлүүлээх-сүтүүлээх, өлөрсүүлээх-өһөрсүүлээх; хараҥа дьайдаах. ☉ Кровопролитный; ожесточённый
Бу сэрии улахан баайдарга туһалаах, оттон кыргыс хааннаах толоонугар ким хаана тохторуй? М. Доҕордуурап
Ийэ дойдубутун хааннаах фашистартан көмүскүөҕүҥ! Ф. Софронов
Баанда салайааччыта, төһө да тоһуурга ытылыннар, хааннаах дьайыылара тохтооботоҕо. «Чолбон»
♦ Хааннаах андаҕар — кэһиллибэт, бигэ, халбаҥнаабат андаҕар (былыр сахалар эрбэхтэриттэн хаан таһааран, эппит тылларын бигэргэтэн андаҕайаллара). ☉ соотв. кровавая клятва
Кырдьыгынан сылдьыах буолаҥҥыт хааннаах андаҕары андаҕайбыккыт, мэктиэ тылгытын биэрбиккит. П. Ойуунускай
Чэ, сөп буолла, туруҥ. өйдөөҥ: ити аата хааннаах андаҕары биэрдигит. Болот Боотур
Эмиэ хааннаах андаҕар ылаары кытара сытыйан олороҕун дуо? «ХС»
Хааннаах баппыыска көр баппыыска. Хааннаах баппыыската да суох иэспитин төлөһөр инибит. «ХС»
Былыр өбүгэлэрбит хааннаах баппыыска бэрсэллэрэ үһү. «Чолбон»
Хааннаах илбис көр илбис. Күн түүн өлөрсүү сатата Өрө күүрэн өрүкүйэр, Хааннаах илбис иэнигийэн Хабыр кыргыһыы кытыастар. Күннүк Уурастыырап
Хааннаах илбиһинэн имэҥирбит хара дьайдаах сэрии бүтэн, кыайыы өрөгөйө үүммүтэ. «ХС». Хааннаах өһүөн кэпс. — аймаҕынан, ууһунан өстөһүү. ☉ Кровная вражда
Бу кэнниттэн хааннах өһүөн төлөрүйүөн сөп этэ. <Хааннаах> хара көлөһүн көр хара I. [Байбал:] Мин хааннаах хара көлөһүммүттэн хоро тастаран туһаммытыҥ балай эмэ буолуо. А. Софронов
Мин хааннаах хара көлөһүммүнэн муспут баайбын-дуолбун бараабыт кини баар. Н. Якутскай
Хамнаска сылдьан, хааннаах хара көлөһүммүнэн айахпын ииттэн баччаҕа тиийбитим. Дьүөгэ Ааныстыырап. <Хааннаах> хара ыт көр ыт II. Бу дьиккэр, хааннаах хара ыт саҥатын истибэккиэт, тыла сытыытын көрбөккүөт!? Саха сэһ
1977
Хааннаах ыт курдук көр көр ыт II. [Ньургуһун Ньукулай:] Туораттан кэлбити син биир хааннаах ыт курдук көрөллөр. Күндэ
◊ Хааннаах хааһы көр хааһы. Оҕо сылдьан хааннаах хааһы диэни амсайан турардаахпын

аат. Туох да быыһа-арда суох курдукка баар кыараҕас аһаҕас, үүт; уустук балаһыанньаттан тахсар суол. ☉ Проход, щель, отверстие; удобный выход из трудного положения. Чэ, бээ, толкуйдуохпут, туох эмэ быыс-хайаҕас көстүө
♦ Быыс-хайаҕас бул (көрдөө) — быыс-арыт бул диэн курдук
Сарсын сүбэлиэх буолбуппут. Кырдьык, быысхайаҕас булан тугу эмэ көмөлөстөр... Р. Кулаковскай
Дайбаарап баппыыска биэрэн, көҥүл сылдьара силиэстийэ барыытын эбии ыаратыыһы, бэйэтэ билинэ сатыахтааҕар куотуна сатыыр быыһы-хайаҕаһы көрдүү сатыаҕа, баҕар, атын да дьоннору кигиэҕэ. М. Попов

сыһ. Киһи хараҕын далыгар көстүбэккэ буола сатаан, им-дьим (дьон болҕомтотун таппат туһуттан). ☉ Незаметно, тихо, не привлекая чьего-л. внимания
Бары сүбэлэһэн күрээри дуу, саһаары дуу дьалырдьулур буолан сырыттахтарына, кинилэри кинээстэр тутаннар ханна да барбат гына баппыыска ылаттаан бохсон кээстэр. Бэс Дьарааһын
Дьиэбэр кээлтим ийэм, аҕам дьалыр-дьулур онуманы үлэлии сылдьаллара. С. Васильев
Тастыҥ дьон Охоноону уонна атын хаайыылаахтары көрө-көрөлөр аһынаннар, дьалыр-дьулур бардылар. «ХС»

сыһ.
1. Хаһан эрэ (бу да иннинэ, кэлин даҕаны). ☉ Когдато (и до этого, и позже)
Урут-хойут киҥир-хаҥыр саҥарсыбыты аахсымыахха. Н. Якутскай
Кыыча урут-хойут Валерий туох үчүгэйи оҥорбутун өйдүү сатаабыта. Софр. Данилов
2. Ким, туох эмэ иннинэ биитэр кэнниттэн. ☉ До или после кого-чего-л. [Кинээс Бииктэр:] Онон биһиги, ким да холкуоска урут-хойут киирбэтин диэн баппыыска оҥоһуннубут. Суорун Омоллоон
◊ Урут-хойут түһүс — иннигэр-кэннигэр да буоллар, син кэмигэр тугу эмэ гын. ☉ Чуть раньше или чуть позже кого-чего-л., то опережая, то отставая (один от другого), но вовремя делать что-л. Отторун, ардах да таммалаатар, урут-хойут түсүһэн син кэбистилэр.
□ Ити курдук урут-хойут түсүһэн, кинилэр өр үлэлээтилэр. Амма Аччыгыйа

дьүһ. туохт.
1. Үрдээн, томтойон көһүн (ханнык эмэ дьоҕус, дьып-дьап чөмөҕү — хол., кымырдаҕас уйатын этэргэ). ☉ Возвышаться, выступать небольшим бугорком (напр., о муравейнике)
Үйэлэр туоһулара буолан турар дууп анныгар күөх кырыстаах буор чөмчөйбүтэ. Суорун Омоллоон
Иннилэригэр кымырдаҕас уйата лөглөйөн, бугул курдук чөмчөйөн турара. И. Федосеев
Сайын ойуурга сылдьан бугул курдук чөмчөйбүт кымырдаҕас уйатын көрбөтөх киһи ама баар буолуо дуо? ББЕ З
2. көсп., кэпс. Сит, ситэри-хотору буол (ханнык эмэ дьыаланы этэргэ). ☉ Завершиться, закончиться (о каком-л. деле)
[Баллайах:] Суоппут төһө чөмчөйдө? Амма Аччыгыйа
Дьыалата чөмчөйөрүн наадатыгар Дайбыров ханна да барбакка баппыыскаҕа сылдьар миэрэтин уларытыахха баар эбит. М. Попов

1. энчирээ диэнтэн дьаһ. туһ. «Аар тойон аҕам оҕонньор, Адаҕыйбыт алгыскын араар, Эппит тылгын энчирэт!» — диэн Үс бараа күлүгэр Үҥэн-сүктэн кэбистэ. П. Ядрихинскай
   Оҕонньоор, бу баппыыска, эрбэххин хоруотааҥҥын уур: туор буолуор диэри сүөһүбүттэн биири да энчирэтиэм суоҕа диэҥҥин. Софр. Данилов
   Төһө да эдэркээн буоллар, санаабытын энчирэппэт кытаанах майгылаах эбит. У. Ойуур
   Онон уопсай да, кэтэх да сүөһүнү энчирэппэккэ кыстаппыппыт. ЖЕА ТС
2. Тугу эмэ (хол., күнүскү ыамы) көтүт, аһаран кэбис. ☉ Пропустить что-л. (напр., дневной удой)
   Аҕам пиэрмэҕэ сатыы сылдьан биир да ыамы энчирэппэт. Уһун талах кускуурдаах сылдьан «куус» гыннардын да, ынахтара ходолуспутунан бараллар. КНЗ ОО
   Дьиэлээхтэр улаханнара, тоҕус саастаах Нооһой уол, биир тылы энчирэппэккэ истэ, өйдүү олордо. Улдьаа Харалы