даллаҥнаа диэнтэн тиэт
көрүҥ. [Бүүчээн оҕонньор өстөөҕү көрөн] өрүтэ даллаҥнаамахтаан ылла да, ыстанан тиийэн остуолтан иҥнэ биэрдэ. Амма Аччыгыйа

даллаҥнаа диэнтэн холб. туһ. Тэйиччи кыргыттар волейбол оонньуу сылдьаллар, сүрэҕэлдьээбиттии барбах аҕай даллаҥнаһаллар. Э. Соколов
Мууһунан үллүнэ сытар үрэх үрдүнэн икки куба көтөн даллаҥнаһан иһэллэр. В. Миронов

силбэс диэнтэн дьаһ
туһ. Оҕонньор күүһүн муҥунан охсон даллаҥнаан иһэрин көрөн, аһына санаата, киниэхэ утары киирэн суолун силбэһиннэрэн биэрдэ. Л. Габышев
Икки тус-туһунан тыл этиллиилэрин силбэһиннэрэн биир тыл оҥоруу — нуучча тылын грамматическай тутулун уларытар. «ХС»

туохт.
1. Туохтан эмэ астынан, дуоһуйан эрчимнээхтик күл-үөр, оонньоо-дьээбэлэн. ☉ Смеяться и шутить от души, быть в веселом настроении, веселиться
Оҕонньор сиэлбитин кубулуппакка ойоҕолоон иһэн үөрэн күллэсалла, саҥа аллайда: «Нойоон, үчүгэй эбиккин». Саха фольк. Иккилээх Сэмэнчик аҕатыгар көтөхтөрбүтүнэн икки илиитинэн даллаҥныы-даллаҥныы, күлэсала, тугу эрэ лахсыйа истэ. Амма Аччыгыйа
Доҕотторбун кытта бииргэ ыллыы-туойа, кэпсэтэ, күлэ-сала сылдьарым бу турар. С. Ефремов
2. көсп. Тыастаахтык күүдэпчилэнэ умай (оһох, кутаа уотун туһунан). ☉ Ярко и сильно гореть, пылать (о костре, о пламени в печи)
Оһох уота өргө диэри күүдэпчилэнэ умайда, күллэ-салла, кыһыл чохторунан тамнааттанна. Амма Аччыгыйа
Көмүлүөк барахсан, куолутунан, эмиэ күллэ-салла, үөрдэ-көттө. Суорун Омоллоон

сыһ. Суоһурҕаммыттыы, кырыктаахтык дьорҕойо (тутун). ☉ Угрожающе, агрессивно (держаться, вести себя)
Суруксут ыкса боотурҕаабыт туруйалыы дьохсоччу туттубут, кыраабылтан харыстанардыы даллаҥныыр. И. Гоголев
[Хаппар] самыыртанбырдахтан өһөспүттүү дьохсоччу тутунна, соноҕоһун ойоҕоһун татыр гына тиҥилэхтээн кэбистэ. П.Тобуруокап. Баһылай олорбутун курдук дьохсоччу туттан, сибилигин көтөн хаалыах киһилии олорбохтоото. «Кыым»

туохт., кэпс. Туохтан эмэ үөрэн эбэтэр оонньуу оҥостон, ытыскын ытыскар охсуталаа (оҕону этэргэ). ☉ Бить в ладоши (о ребёнке)
Оҕобут чаҕаарар, оҕобут үөһэ даллаҥныыр, Үрүмэччи көппүтүттэн үөрэн л а а д ы с к а л ы ы р. И. Артамонов
Далбаатаһар лабаалар Лаадыскалыыр курдуктар. П. Дмитриев

туһаай диэнтэн атын
туһ. Бүөтүр, икки саанан биирдэ туһаайыллыбыт киһи, көтөөрү гыммыт кус курдук өрө даллаҥныы олордо. Эрилик Эристиин
[«Егор Чээрин»] тыла-өһө, истиилэ айымньы эдэр, ыччат ааҕааччыга ордук чорботон туһаайылларын көрдөрөр. КНЗ ТС
Үһүс кылааска үлэ оҕо саҥарар дьоҕура сайдарыгар туһаайыллар. АВМ ҮКТТҮө

туохт. Дьыбар тахсыбытын кэннэ күн уотугар сыламнаа. ☉ Греться на солнце (обычно после утреннего мороза)
Тураах кэллэ даллаҥнаан, Ылааҥылыыр сарсыарда. И. Гоголев
Дьиэтин аттыгар күн уотугар ылааҥылыы олорон, оҕонньор киһи кэпсээн көбдьүөрэр. Н. Якутскай
Түптэлэс тымныылаах кыһыҥҥы ыйдар ааһаннар, күнүс сүөһүлэр ылааҥылыыр буоллулар. С. Федотов

1. даллаҥнаа диэнтэн дьаһ. туһ. Икки илиитин даллаҥнаппытынан холуочук киһилии хойуоллаҥнаан ыллаан ньиргитэр. Амма Аччыгыйа
   Өрө көтөҕөн ылбыт оҕом илиитин даллаҥнатта. П. Аввакумов
   [Хотой] икки кынатын даллаҥнатадаллаҥната, чаҥыргыы олорор эбит. М. Попов
2. Туохтан эмэ соһуйан, тугу эмэ сэргээн кулгаахтаргын чөрбөҥнөт, хамсат. ☉ Насторожить (уши), напрячь слух, прислушиваться к кому-чему-л.
   Кулгаахтаргын даллаҥната, Куруҥ тыа сэргэх оҕото, Тугу кэтэһэҕин, хата, Сынньан, аһаа эрэ тото. И. Эртюков
   Көҥдөй тииккэ куобах сытар, кулгаахтарын даллаҥнатар. «ХС»

1. аат. Ол-бу көтөрү үргүтэргэ аналлаах киһи даллаҥныы турарын курдук оҥоһук; чуучала. ☉ Чучело для отпугивания птиц, пугало. Оҕуруот таһыгар далла туруорбуттар
2. даҕ. суолт. Кэтит, улахан. ☉ Широкий, большой
   Сүөһү үүрээччилэр далла отууларыттан таҕыстылар. И. Никифоров
   Далла сыарҕа соһоммун Доруобуйабын сиэппэппин. «Саха с.». [Хотой] далла кынатын салгыныттан куттаммыт чубуку оҕото букатын өлбүтүнэн ааҕынан тураахтыыра. А. Кривошапкин (тылб.)
   ◊ Далла мэндэйии - ох саанан сыал ытарга күрэхтэһии. ☉ Состязание в стрельбе из лука
   Эмээхсин саҥа ситэн эрэр Суор Бугдук диэн уолугар далла мэндэйиигэ Тыгын уолаттара бары кыайтарбыттар. БИГ ӨҮөС
   Биһиги эһигини көрсүспүччэ, күрэхтэһии тэрийэргэ ыҥырабыт: күөн көрсүһүүгэ, далла мэндэйиигэ. И. Данилов. Тэҥн. дал ытыһыы. Далла мэндэтиһии эргэр. - былыр икки бэргэн ытааччы бэйэ-бэйэлэрин ытыһыылара. ☉ В старину: стрельба двух метких стрелков из лука друг в друга
   Далла мэндэтиһиигэ биирдии эрэ оҕунан ытыһаллар, син аһарсаллар. Саха сэһ. I
   Далла ураһа көр ураһа. Далла ураһа дьиэлэниҥ, Холумтана суох отууланыҥ. Д. Говоров
   Далла ураһаттан Кучайа кыыс тахсан көрөн-истэн тырыбынайда. ИН ХБ