Якутские буквы:

Якутский → Якутский

даҕатан

сыһ. Туохха эмэ холбоон, таарыччы. ☉ Попутно, в связи с чем-л.
Киһини таарыйар дьыала эбит, туохха эмэ даҕатан онно кэпсиэххэ сөп. Л. Толстой (тылб.)
◊ Манна <маныаха, итиниэхэ, итиннэ> даҕатан эттэххэ - этиллибиккэ сыһыаннаан эттэххэ. ☉ К слову говоря, кстати сказать
Манна даҕатан эттэххэ, бу да кэннэ биһиэхэ быһаарылла илик сайабылыанньалар элбэхтэр. М. Попов
Манна даҕатан эттэххэ, Иирэлээххэ ууну тутар үрдүк быһыт дьэндэйэн турар. И. Данилов. Тылга даҕатан - этиллибит тылга сыһыаннаан (эбии этии). ☉ В связи с изложенным, вдобавок к сказанному
[Лэгиэнтэй атыыһыттаах Сүөдэрдээҕи] тылга даҕатан хабырыйар, ол-бу сылтах була-була мөҕөрэтэр буолан бараллар. Н. Якутскай
Ити кыһыйбычча, тылга даҕатан, Хата, баран сынньан. Н. Лугинов

манна даҕатан{ эттэххэ}

көр даҕатан
Манна даҕатан, сыһыана кыра да буоллар, эттэххэ казахтарга «мий» [сахалыыта — мэйии] диэн тиэрмин баар. Багдарыын Сүлбэ
Манна даҕатан эттэххэ, былырыын …… пионерскай этэрээттэрэ дружина үрдүнэн бастыҥынан ааҕыллыбыта. «ББ»
Манна даҕатан эттэххэ, А в с т р и я канцлера Бруно Крайскай: «Олимпиадаҕа …… мин бииргэ эйэлээхтик үлэлээһин уонна хардарыта өйдөһүү идиэйэлэрэ өрөгөйдөөһүнүн көрөбүн», — диэн эппитин аҕалыахха сөп. «Кыым»

Еще переводы:

даҕат=

даҕат= (Якутский → Русский)

побуд. от даҕай = # итиниэхэ даҕатан в связи с этим.

даҕат

даҕат (Якутский → Якутский)

даҕай диэнтэн дьаһ
туһ. Иһиирэр күрэй тыаһыгар даҕатан, Ырыа тылын ыпсарар буоларбыт. В. Чиряев

чөмөлдьүй

чөмөлдьүй (Якутский → Якутский)

чөмөй диэнтэн арыт
көстүү. Намыһах уҥуохтаах, нүксүгүр быһыылаах аҕам киһи, тыас иһиллии-иһиллии, чөмөлдьүйэн иһэрэ. М. Доҕордуурап
Сиидэркэ, атаҕын төбөтүнэн чөмөлдьүйэн тиийэн …… ааҥҥа кулгааҕын даҕатан иһиллээтэ. А. Сыромятникова

сайаҕастый

сайаҕастый (Якутский → Якутский)

туохт. Ордук сайаҕас буол, ордук сайаҕастык быһыылан. ☉ Становиться более чутким, добрым
Манна даҕатан, биһиги тустар сылларбытыгар ханна даҕаны итиитик көрсөллөрө диэн этиэхтээхпин. Ити оҥоро сатаан сайаҕастыйан буолбатах. ВВ ТТ

между

между (Русский → Якутский)

предлог с те. и род. п. ыккардыгар, ыккардынан, быыһыгар, ортотугар; между друзьями доҕордуулар ыккардыларыгар; между гор хайа быыһыгар; # между нами говоря бэйэ икки ардыгар эттэххэ; между прочим 1) нареч. (попутно) таарыччы, тылга даҕатан, улаханнык аахайбакка; 2) в знач. вводн. ел. (кстати) кырдьык даҕаны, ейдөөбүччэ эттэххэ; между тем ол ыккардыгар.

к

к (Русский → Якутский)

(ко) предлог с дат. п. =ҕа, =нан, =та; подъехать к станции станцияҕа чугаһаан кэл; он пришёл ко мне кини миэхэ кэллэ; к утру больному стало лучше ыарыһах сарсыарданан чэпчээтэ; к закату солнца күн киириитэ; стремиться к достижению намеченной цели ылыммыт соругу ситиһэргэ дьулус; к трём прибавить два үскэ иккини эп; приклеить к стене эркиҥҥэ сыһыар; не ко времени себе су ох кэм- ҥэ; к вопросу о ......туһунан боппуруоска; к столетию со дня рождения А. С. Пушкина А. С. Пушкин төрөөбүтэ сүүс сыла туо-луутугар; к счастью дьолго; к слову сказать тылга даҕатан эттэххэ.

имигэстик

имигэстик (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Сымсатык, уурбут-туппут курдук хамсанан. ☉ Ловко; грациозно, изящно
Хаҥас илиитинэн түүрэ кэлгиллибит тириини талкы бэлэһигэр бэрт имигэстик эргитэн-урбатан биэрэн иһэр. Эрилик Эристиин
Сиһин имигэстик имиллэҥнэтэн, хааман-дайан истэ. Амма Аччыгыйа
Кырдьык, дьон сэргиирин курдук дьиэрэччи тардан ыллыыра, имигэстик туттан-хаптан үҥкүүлүүрэ. П. Аввакумов
2. Иҥнибэккэ-тохтообокко, хомоҕойдук (саҥар, эт). ☉ Без запинки, складно, свободно (говорить)
Сүр имигэстик сахалыы кэбигирэтэн кэбиһээт, туран барыаҕа. Амма Аччыгыйа
Семен Васильевич итини барытын лиэксийэтин быыһыгар уустук теоремалар ситимнэрин быспат гына имигэстик тылга даҕатан кэпсиир. Н. Лугинов
Кириискэ имигэстик …… кэпсии-ипсии олордо. А. Федоров. Илья нууччалыы олус ыраастык, имигэстик саҥарар. В. Яковлев

хабырый

хабырый (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Туох эмэ тугу эмэ сиирэ хабан, таарыйан аас. ☉ Задевать что-л. вскользь, поверхностно, по краю, придавить слегка
Бэдириэстээх сыарҕа хаары хабырыйан, кыыкынаан бииргэ ыллаһа иһэр буолааччы. Күндэ
Толору таһаҕастаах массыына кинилэри хабырыйбытынан сир гыннаран ааспыт. Р. Кулаковскай
Дүлүҥ анныгар кистии аспыт оҥочотун булан ылла, хата, муус хабырыйбатах. В. Тарабукин
Үһүс буулдьа Сэмэн Бөтүрүөбүс илиитин тарбаҕын, ытыһын көхсүн хабырыйан ааспыт. ХБИДК
2. көсп. Киһини тугунан эмэ кыһарый, атаҕастаа, баттаа. ☉ Притеснять, прижимать, угнетать кого-л. [Ыстапааһа:] Баайдаахтар дии-диилэр бэркэ хабырыйан эрэллэр. Күндэ
Лэгиэнтэй атыыһыттаах Сүөдэрдээҕи тылга даҕатан хабырыйар, ол-бу сылтах була-була мөҥөр-этэр буолан бараллар. Н. Якутскай
Тойоттор айдааны тарпыт оҕолору онон-манан сылтаҕыран улаханнык кыһарыйбыттара, хабырыйбыттара. П. Филиппов

слово

слово (Русский → Якутский)

с. 1. тыл; заимствованное слово киирии тыл; 2. (разговор) тыл, кэпеэтии, саҥа; громкие слова дорҕоонноох тыллар; 3. (речь, выступление) тыл, этии; заключительное слово түмүк тыл; 4. (право говорить публично) тыл; свобода слова тыл көҥүлэ; предоставить слово тылла биэр; 5. (мнение, заключение) тыл, санаа, быһаарыы; сказать своё веское слово бэйэҥ нүһэр тылгын эт; 6. (обещание) тыл, эрэннэрии; дать слово тылгын биэр; 7. слова мн. (текст к песне) тыллар, тыл; романс на слова Лермонтова Лермонтов тылларыгар романс; 8. слова мн. (пустая болтовня) тыл, лахсыыр; одни слова! аҥардас тыл эрэ!; # одним словом биир тылынан (эттэххэ); слово в слово тылыттан тылыгар түһэрэн (тылбаастааһын, кэпсээһин); слово за слово тылтан тыл (тахсан), кэпсээнтэн кэпсээн (буолан); не находить слов (для чего-л.) тылы булума, туох диэххин булума (ордук күүстээх санааны этэргэ); живого слова не услышишь кэпсэтэр киһитэ су ох буол; к слову сказать вводи, ел. эппиччэ эттэххэ, даҕатан эттэххэ; последнее слово чего-л. туох эмэ тиһэх тыла, тиһэх ситиһиитэ (хол. наука).

бакаайы

бакаайы (Якутский → Якутский)

аат.
1. Сылгыны тэппэтин диэн, кэлин атаҕыттан тартаран, моонньугар аҕалан баайар быа. ☉ Веревка, которой обвязывают шею лошади и обводят вокруг задних ног, чтобы не дать ей лягаться
Утуйа сытар сэрииһиттэр муннуларын тыаһа хаһыҥыраан иһиллэрэ, онно даҕатан атыырдар, бакаайыларын абааһы көрөн, хонуу ортотуттан кистээн дьигиһитэллэрэ. Н. Гоголь (тылб.)
Атын баайар бакаайылардаах, онтон да атын тэриллэрдээх, Тарас Бульба Умань куоракка баар буолбута. Н. Гоголь (тылб.)
2. көсп. Туох эмэ инники диэки барыытын, сайдыытын мэһэйдиир буом, харгыс. ☉ Препятствие, тормоз, помеха, задерживающие развитие чего-л.
Кытайым норуотаа! Кыргыһан, кыдыһан, Үөрэххэ-сырдыкка Үөмэҥҥин, үрдүүргэр – Атаххар бакаайы, Адаҕа кэтэрдэн Эрэйгин-буруйгун Элбэтэн эрэллэр. П. Ойуунускай
♦ Атаххар адаҕа <баскар бакаайы, моойгор бурҕалдьы, көхсүгэр сүгэһэр>– ыар баттык, мэһэй, харгыс. ☉ Тяжелое бремя, обуза, помеха
[Дьэбдьиэй:] Номнуо көхсүгэр сүгэһэр, атаххар адаҕа буоллум дуо? «ХС»