разумный, толковый, дельный; оттомноох дьон дельные люди; оттомо суох уол безалаберный парень.

м. 1. уст., обл. (крестьянин) баапынай; 2. разг. (мужчина) эр киһи, киһи; дельный мужик өйдөөх киһи.

прил. 1. (веский) олохтоох, дьоһуннаах; основательный довод олохтоох довод; основательная причина дьоһуннаах биричиинэ; 2. (дельный, положительный) дьоһуннаах, түс-бас, түспэ; он человек основательный кини түс-бас киһи; 3. (крепкий, прочный) бөҕө, бөҕө-таҕа; основательное сооружение бөҕө тутуу; 4. разг. (большой по размеру, весу) боччумнаах, улахан; основательный груз боччумнаах таһаҕас.

прил. 1. (связанный с работой) дьыалаҕа тустаах, үлэҕэ сыһыаннаах, наадалаах; деловая поездка дьыалаҕа тустаах сырыы; деловой разговор дьыалаҕа тустаах кэпсэтии; 2. (толковый, дельный) боччумнаах, дуоспуруннаах, кыһамньылаах; деловой человек боччумнаах киһи; деловой подход к вопросу боппуруоска дуоспуруннаах сыпыан; 3. (занятый практической стороной дела) деловой (эргиэҥҥэ интэриэстээх); деловые круги деловой эргимтэлэр.

1. даҕ. Боччумнаах, дьоһуннаах, түс-бас (хол. этии, кэпсэтии). ☉ Основательный, дельный (напр., о речи, разговоре)
   Мантан ыла ыпсыылаах кэпсэтии да, аһааһын да уурайбыта. Н. Якутскай
   Бүөтүр оччо ыпсыылаах тылы булан таһаарбата уонна таһырдьа тахсан барда. Эрилик Эристиин
2. аат суолт. Боччумнаах, суолталаах туох эмэ. ☉ Что-то разумное, дельное, заслуживающее внимания
   Төлкөлөөҕү түөһэ, Ыпсыылааҕы ыллыы, Номохтооҕу дойҕохтуу, Таҥалай үктүү Дьаарбаҥ хаама, Ласпар биэрэ Сылдьыбыта эбитэ үһү. Күннүк Уурастыырап
   Ыпсыылааҕы ыллааҥ, Туймуулааҕы туойуҥ, Хойуккуну хоһооннооҥ, Кэнэҕэһи кэриҥнээҥ! Суорун Омоллоон

1. даҕ., кэпс. Киһиэхэ, олоххо туох эмэ көстөр туһалаах, суолталаах (үксүгэр суох диэни кытта ситимнэһэн төттөрү өйдөбүлгэ тутлар). ☉ Приносящий реальную, видимую пользу, дельный (обычно употр. с част. суох в отриц. ф.)
   Солуута суох арааска, Бирээнньиккэ, хампыакка Барыыр буолла харчыны. И. Гоголев
   [Быыбарынай:] Эчи суох, амтаннааҕы аһаабатым, солуулаах бэлэҕи ылбатым. Н. Түгүннүүрэп. Биһигини отой солуута суох дьыалаҕа, соҕотохтуу Ат Кытылыгар сиэрдийэ кэртэрэ үүрэллэр. «ХС»
   △ Дьоһуннаах, дуоспуруннаах (хол., киһи быһыытын этэргэ). ☉ Серьёзный, основательный (о поведении человека)
   Бэрэдэбиэс солуута суох оонньуутун Аллахов кулгааҕын уһугунан аһарда. Н. Заболоцкай
   Уйбаан тугу да саҥарбата, солуута суох арбааһынтан иһигэр улаханнык абарда быһыылаах. В. Сыромятников. Огдооччуйа Кээчэни истибэтигэр «солуута суох сэлээрчэх», — диэн үөҕэр. А. Фёдоров
2. сыһ. суолт. Дуоспуруна суохтук, олоҕо суохтук (буолб. ф-ҕа). ☉ Несерьёзно, бездумно
   [Кулуба:] Түксү, солуута суох баллыгыраама! Н. Неустроев
   Оччоҕо тоҕо солуута суох эрэйдэнэҕин? Амма Аччыгыйа
   Кини билбэт ыччаттара солуута суох күлсэллэр. Л. Попов

1. даҕ.
2. Бигэ, халбаҥнаабат, тулхадыйбат, түөрэккэйэ суох. ☉ Устойчивый, прочный (напр., об основании чего-л.). Таас олохтоох. Үчүгэй олохтоох тыы
3. Ханна эрэ олохсуйан олорор (киһи), ханна эрэ баар, ол сир киэнэ буолар (туох эмэ). ☉ Местный
   Аһыылаах сүөһүбүтүн аһылык гынабыт, Олохтоох сүөһүбүтүн Улуу өрүскэ Ордугунан уостаатыбыт. Саха фольк. [Бадин:] Эн бу дойдуга олохтоох оҕонньор буоллаҕыҥ дии? С. Ефремов
   Олохтоох оскуола уонна нэһилиэк актыыптарын күүстэринэн «Куһаҕан тыын» диэн оонньууну көрдөрбүттэр. А. Бэрияк
4. көсп. Дьоһуннаах, түс-бас. ☉ Основательный, дельный
   Онтон оонньуу, элэк умнуллан, Олохтоох кэпсэтиигэ киирдилэр. С. Данилов
   Саҥарара барыта олохтоох, эҕэлээх тыллаах. А. Фёдоров
   Төрүкү куһаҕан удьуордар, хаамаайы, олохтоох өйө-төйө суох. «ХС»
5. аат суолт.
6. Хайа эмэ сиргэ олорор киһи. ☉ Местный житель
   Хаҥас өттүбэр — суоппарбыт, уҥабар — аргыһым Николай Спиридонович, бу дойду олохтооҕо, оскуола үлэһитэ. Н. Заболоцкай
   [Өлөөнө:] Оттон ол тыа олохтоохторун хайдах сайыннараргын көрүөм ээ. С. Ефремов
   — Манна олохтооххун дуо? — диэн ыйыттым. — Даа, олохтоохпун. Миронов Николай Саввич диэн мончуорбун. М. Доҕордуурап
7. Олоҕун илгэтэ хайдаҕа. ☉ Уровень жизни, степень благополучия
   Өлбөт өрөгөйдөөх Өлбөт-сүппэт төлкөлөөх, Көрдөөх, байылыат олохтоох Көҥүл норуот Биһиги буоллубут курдук! Нор. ырыаһ. [Чокуурап:] Төһө бэрт олохтоох холкуоскутуй? [Солко:] Билиҥҥитэ куһаҕана суох. С. Ефремов