боробулуоха (металтан оноһуллу-бут, мотуоктуу эрийиллэн соҕотуопкаламмыт уһун син-ньигэс оҥоһук. Туора быһа охсуута, үксүн, төгүрүк, сороҕор 3,4,6 кырыылаах, диаметра 0,005-17 мм.)

туттарык (станокка чочуйуллар көндөй оҥоһуктары (изделия) ис өттүлэринэн курдаттыы уган туттарар көмө оноһуу (приспособление). Оччоҕо көндөй оноһук хомуллубат, диаметра уларыйбат. Т. сөп түбэһэр ууттээх инструмены. станокка туттарарга эмиэ туһаныллар.)

тиэрдэр хоруопка (араас кээмэйдээх (диаметр) тиистээх көлөһөлөрү араастаан холбоон хаамтарыллар баал (ведомый) эргийэр түргэнин улрытар, хоруопка эбэтэр куорпус иһигэр олордуллубут механизм. Т. х. арыт түргэтэтии хоруопката (коробка скоростей) дэнэр, холобура, металы чочуйар станоктарга. Т. х. автомобилларга, трактордарга уонна атын да транспорт тэриллэригэр туһаныллар.)

куонустуйуу (куонус икки сиринэн туора быһа охсуллубут олохторун диаметрдарын арааһа быһа охсуулар икки ардыларын кээмэйигэр сыһыана.)

ahaҕac систиэмэтигэр олордуу (кууһар кээмэй уларыйбат олордуута. Манных олордууга куустарар дэтээл кээмэйин уларыталлар. Бу ньыма киэнник туттуллар. Холобура, подшипник ис тиэрбэһин ис диаметрын уларытардааҕар баал тас диаметрын, ол аата куустарыллар кээмэйи уларытар быдан барыстаах уонна судургу.)

1. аат., мат. Туох эмэ төгүрүк быһыыта, пуормата, иэнэ. ☉ Часть плоскости, ограниченная окружностью, круг
   Сыырка арыаната, ыстакаан эбэтэр тэриэлкэ түгэҕэ төгүрүмтэ пуормалаахтар. АТП ОАаММӨС
   Күн эниэргийэтин сүүрээнэ биир сөкүүндэҕэ Сир шарын сүүнэ улахан төгүрүмтэтинээҕэр сэттэ аҥаар төгүлүнэн ордук ырааҕы барар! ЭМ КТК
   Көлүөһэ төгүрүмтэтин уһунун билэргэ, кини диаметрын мээрэйдиэххэ уонна ол тахсыбыт ахсаанын 3,14-кэ төгүллүөххэ наада. КПЫ
2. даҕ. суолт. Быһа буолбакка, ырааҕынан, эргийэн тиийэр (суол туһунан). ☉ Окольный, окружный, обходный (о дороге)
   Мин санаабар кинилэр төгүрүмтэ суолунан барбыттар, халлаан айанньыттара. Т. Сметанин
   Сэгэр туһугар сэттэ биэрэстэ төгүрүмтэ буолбатах. Л. Толстой (тылб.)
   Төннөр суол төгүрүмтэ, бутуурдаах этэ. С. Курилов (тылб.)

куонустуҥутуйуу (сили-индир курдук дэтээл быһыытын дьиэгэ — үрүт уонна алын диаметрдара тэҥэ суох гына чочуллубуттара уонна онтон сибээстээн силииндир эркиннэрин, утарыта сытар туруору сурааһыннара параллеяьнайа суох буолуулара.)

аат.
1. Кыра хайаҕас, түннүк. ☉ Маленькое окошко
Дьону үлэҕэ ылар хонтуора кыракый чуолҕан түннүгэ аһыллар. Н. Якутскай
Сорох ларыактар чуолҕаннара сабылыннылар. Болот Боотур
Ас биэрэр чуолҕаҥҥа тиийэн уочаракка турбута. ДФС КК
2. Чараас тимири үүттүүргэ аналлаах араас кээмэйдээх кыра хайаҕастардаах уһун ньолбуһах тимир. ☉ Железный инструмент овальной формы с дырками различного диаметра, используемый для пробивания железных пластин
Былыргы эһэм бокуонньук уһанар сэбин тобоҕо: биир күөрт, кыстык, чуолҕан, ыһыы кэлтэгэйэ ордо сылдьыбыттарын ылла. Күннүк Уурастыырап
3. байыан. Сэрии уотуттан хорҕойор ханнык эмэ тутууга (хол., кириэппэскэ) өстөөҕү ытыалыырга анаан оҥоһуллубут кыра хайаҕастар. ☉ Отверстие для стрельбы изнутри чего-л., амбразура
Генерал ытааччылара хайыы үйэ оннуларын булан, чуолҕаннарынан дьэбиннээх саа уостара хороҥнуур этилэр. Эрилик Эристиин
Ол кириэппэстэрэ …… хас да башнялааҕа, олор бары ытыалыырга анаммыт чуолҕаннардаахтара. БИГ ӨҮөС
ср. п.-монг. чолҕун ‘прорубь’, бур. соолган, суулган, монг. чоҕулҕа, чолҕун ‘прорубь’

баал систиэмэтигэр олордуу (баал куустарар кээмэйэ уларыйбат, баалы кууһар кээмэй уларыйар олордуута. Холобура, электро-ыстаансыйа турбинатын баалын тас диаметрын уларытар табыллыбат, арай баал олорор тирэхтэрин баалы кууһар кээмэйдэрин уларытар табыгастаах уонна барыстаах.)

кээмэй (дэтээл араас өрүттэрин (устатын, туоратын, диаметрын), бириэмэ уо. д. а. кэриннэрэ (миллиметр, мүнүүтэ, кыраадыс о. д. а.). К. араастара: муҥутуур улахан, мунутуур кыра, хомуйар (монтажный) уо. д. а.)