сиилэстээ диэнтэн хай
аата. Сиилэстээһин — сүмэһиннээх аһылыгы бэлэмнээһин биир көрүҥэ. ПАЕ ОС
Сопхуос дириэксийэтэ сиилэстээһини …… үлэтэ, көрүүтэхарайыыта эрэйдээх, туһата кыра диирэ буолуо да, үлэлии сылдьар ыанньыксыттар үүт үрдээһинэ итиннэ сытар диэн сөпкө этэллэр. ҮБНьТ

аат. Тугу эмэ кытта сөбүлэспэти биллэрии, тугу эмэ булгуччулаахтык утарыы. ☉ Протест
К.Г. Неустроев тэрийиитинэн хаайыылаахтар хас да төгүл суругунан ыраахтааҕыга тиийэ бырачыас оҥоро, сайабылыанньа түһэрэ сылдьыбыттар. П. Филиппов
Батурин, соһуччу ойон туран, бырачыас оҥоро сылдьыбыта дьайбыта эбитэ дуу — тыл этээччилэр бары кэриэтэ ГЭС дириэксийэтин үрдүгэр түспүттэрэ. В. Яковлев
«Киэр буолуҥ Вьетнам сириттэн, Хааннаах талаанньыттар!»— сир шарын бары өттүттэн Бырачыас хабырыттар. И. Эртюков. Тэҥн. бырачыастааһын

аат. Улахан, элбэх далааһыннаах дьыала (үксүгэр араас ис хоһоонноох докумуоннар хомуурдарын эбэтэр суукка киирэр араас докумуоннар тустарынан). ☉ Работа, занятие; документация
Анна Андреевна маҕаһыын дириэксийэтигэр бара сылдьан дьыалатын-куолутун …… суулаан аҕалбыта. Софр. Данилов
Мин кинини кытары ньээҥкэлэһэр солом суох, онто да суох күн ыаһаҕын ыытыах дьыала-куолу уолукпар диэри өрө үтэ сылдьар. С. Никифоров
Үрдүкү тойотторго чугас турар киһи элбэҕи билэр, ырааҕы көрөр, оттон дьыалаҕа-куолуга ол олус наадалаах. С. Курилов (тылб.)

аат.
1. Микробтарынан тарҕанар ыарыы көбүтээччитэ. ☉ Болезнетворное начало, распространяемое микробами, зараза. Сарааса тарҕаныыта
□ Сэллик сараасата — сэллик үөнэ
[Кох бациллата] киһи ыарыынан сутуллубут уорганыгар сылдьар. ЯЛМ СУХО
Сарааса биир сүөһүттэн атыҥҥа эмиэ сыстар. ССЫа
2. көсп. Туох эмэ куһаҕан өй-санаа сутуура, сабыдыала. ☉ Распространение, влияние какой-л. вредной идеологии, идеи
Кэнникинэн «куһаҕан өй-санаа сараасата» тарҕанар түбэлтэлэрин билэн, прогимназия дириэксийэтэ бэркэ сэрэнэр буолбута. П. Филиппов. Гитлер сидьиҥнэрин үлтү кыйдыыры, аан дойдуну фашистскай сарааса аны хаһан да тунуйбат буоларын ситиһэргэ. Саллааттар с. 1967

1. аат.
2. Үлэҕэ-хамнаска, олоххо буолар сыыһа, алҕас, итэҕэс. ☉ Ошибка, недочёт, недостаток
   Хадарин саҥа тэриллэ сатыыр ГЭС дириэксийэтин наар бырайыак этэринэн сүһүөҕэр туруоран испитэ, киниттэн үлэтин өттүгэр көстө сылдьар эндиэни булар уустук этэ. В. Яковлев
   Билигин ким түргэн тыллаах: «Бэл, төлөпүөҥҥүт үлэлээбэт, биир баанньыккыт тоҥон турар», — диэбит тус бэйэтигэр туох да эндиэни ылыммат курдук балаһыанньата үөскээтэ. «Кыым»
3. Олоххо көрсүллэр ыарахаттар, мэһэйдэр. ☉ Трудности, препятствия, мешающие осуществлению чего-л.
   Элбэх да эндиэни ааһан Эмиэ бу көрүстүбүт. Күлүк көстүн ньуурдартан, Бүгүн биһиги күммүт. Т. Сметанин
   Оттон мин кини доруобуйата күчүмэҕэй похуот эндиэлэрин тулуйуо суоҕа диэн куттана саныыбын. «ХС». А. Софронов …… элбэх өрүттээх саҥа быһыыга-майгыга айар суолун булунарыгар эндиэлэри туораталыыр. «Чолбон»
4. даҕ. суолт. Улахан болҕомтону, сэрэхтээх буолууну эрэйэр, уустук (хол., боппуруос). ☉ Заслуживающий особого внимания в силу своей сложности, значимости (напр., вопрос)
   Кэргэн буолуу курдук улахан сэрэхтээх, эндиэ боппуруоска сатаан сыһыаннаһыахха [наада]. ПБН ОПТ
   Таб. Попов Муравьёвка «бэйэҕэ эндиэ сорудахтары ылыммат буоларга сүбэлиир». В. Ленин (тылб.)
   ср. бур., монг. эндүү ‘ошибочный; ошибка’