долото.

долото.

аат. Маһы дьөлө охсон үүттүүр тэрил, долоту. ☉ Инструмент для обработки древесины долблением, долото
Былыргы мас уустара …… бэрэбинэни чүүччүнэн үүттээн түөрт кырыылаах сыыбынан тартараллара. АЭ ӨӨКХ
[Уһаайаҕы оҥороллоругар баҕаналары] үөһээ өттүлэриттэн биирдии сиринэн чүүччүнэн үүттүүллэрэ. СНЕ ӨОДь
Сахалар саамай чаастатык туттар тэриллэрин — быһахтары, чүүччүлэри [удьурҕайтан] уктууллара. ИИП ТМОУ
ср. монг. чүче ‘долбило, долото’

гл
көйөр, алларар, хаһар. Долбит лед, долбит дерево долотом

аат. Маһы хаһар, дьөлө үүттүүр тэрил; чүүччү. ☉ Плотничий и столярный инструмент для долбления отверстий, углублений, долото
Сүөдэр долотутун сыыһа охсон иһэн, мас өтүйэтин илиитигэр тиэрдибэккэ өрө эһэ охсон ылла. Д. Кустуров
[Оҕонньор] бүтүн оройуонтан булан кэрэхсээбитэ тугай: долотулаах сүгэ уга. «ХС»
Үлэһиттэр бары долотуларын күөрэппитинэн, көһүтэ көрөн турбуттара. Н. Гоголь (тылб.)

туохт. Кими, тугу эмэ көрдөөн малы-салы ыс-бурай, дьиэни барытын тырҕай. ☉ Разыскивая кого-что-л., рыться, копаться в чём-л., устраивать беспорядок
Дьиэ үрдүлэри, муоста аннылары …… бүтүннүү көрдөөн чүүччэйдилэр. Таҥас көстүбэтэ. Амма Аччыгыйа
[Балбаара:] Үрүҥнэр ыал-ыалы көрдөөн чүүччэйбит кыһылларын саллаата …… биһи хотоммут кыра иинигэр саһа сытар. Уустаах Избеков
Бөһүөлэккэ дьон барбыттарын кэннэ тыатааҕы киирэн, дьиэни биир гына чүүччэйбит. «ХС»
ср. тув. шүүче, бур. һүүчэ ‘долото’

несов. что 1. дьөл, үүттээ, тоҥсуй; дятел долбит дерево тснтоҕой маһы тоҥсуйар; долбить долотом чүүччүнэн үүттээ; 2. разг. (повторять) талкый, талкыйан эт; сколько ему ни долби — не понимает төһө да талкый, син биир өйдөөбөт; 3. разг. (зубрить) талкый, талкыйан үөрэт.

карбиттар (металлар уонна металтан атын химическэй элэмиэннэр углероду кытта холбоһуктара. К. кытаанахтар, итиигэ кэбирээбэттэр (жаропрочные), ууллумтуота суохтар (тугоплавкие), түргэнник элэйбэттэр. Вольфрам, титан, тантал, ниобий о. д. а. булкаастаах металла рта н үчүгэй хаачыстыбалаах металы кыһар-быһар инструменнары, сири үүттүүр долоту ти-истэрин, гаас турбинатын салбахтарын, реактивнай хам-сатааччы дэтээллэрин оҥороллор.)