нессв., обшарить сов. кого-что, разг. хаһыс, чүүччэй, туппахтаа; кэрий; обшарить все углы и закоулки муннугу--ханныгы барытын чүүччэй.

чүүччэй диэнтэн атын
туһ. [Умуһахха] сиэмэ бурдугу кутан баран отунан сабан, мутугунан баттатан кэбиспиттэрэ тиэрэ чүүччэйиллибит. Амма Аччыгыйа

куот 1 диэнтэн атаах. [Эргиэмсик:] «Судаарыстыбаны хордуҥ!» диэтиннэр, хонтуруоллаан да чүүччэйдиннэр..
Итинтэн да куотаахтаатаҕым. Р. Баҕаатаайыскай. Ырбыт, күүһэ-күдэҕэ эстибит кыыл куттал суоһаатаҕына ханна куотаахтыай?! И. Федосеев

көр дьэҥдьий
Сиэхаһыах курдук туттан дьэ дьон! Дьиэбитин ньэҥдьийэн, үлтү сүргэйдилэр, …… тугу да булбатылар. И. Федосеев
[Бандьыыттар] дьиэлэри-хотоннору ньэҥдьийэн дэлби үлтү чүүччэйдилэр. И. Никифоров

аат. Хонтуруолу ыытааччы, толорооччу; бэрэбиэркэлээччи. ☉ Контролёр
Үнүр норуот хонтуруолдьуттара кэлэн, бэркэ чүүччэйбиттэрэ, интэринээт оҕолорун аһылыгын хоро сии олороҕут диэн сор хааммытын сордообуттара. А. Данилов
Өрөспүүбүлүкэҕэ сүүрбэ тыһыынчаттан тахса норуот хонтуруолдьуттара бааллар. Бу — улахан күүс. «Кыым»

ситим сыһыан холб. Этиллибит санаалары түмэн этиини, түмүк оҥорууну, уопсай түмэн өйдөөһүнү көрдөрөр. ☉ Служит для выражения субъективного обобщения, общего заключения о высказанном ранее (ну вот так)
Дьэ ол курдук сэлиэнньэни тула алмаас көрдөөн чүүччэйэ сылдьан күөхтүҥү өҥнөөх сомоҕо таас түөлбэлээн сытарын булаллар. Н. Якутскай
Дьэ ол курдук, уол оҕо барахсаны дьо-сэргэ, көтөр-сүүрэр, айылҕа ордук кэрэхсиир буолар. В. Иванов

туохт., сөбүлээб. Биир кэм тугу эрэ көрдүү-ирдии, тиҥсирийэ сырыт. ☉ Ходить, двигаться так, будто постоянно что-то вынюхиваешь, ищешь
Сур бөрө үөрэ сулудуйбут, Адьырҕа эһэ арҕахтаммыт, Киһи-сүөһү сылдьыбатах Киҥкиниир киэҥ тайҕам! С. Зверев
Кэм да ситэ урусхаллана илик үрүҥ баандалар тобохторо, торҕон бөрө үөрдэрин курдук, туундара, тайҕа устун сулудуйа сылдьаллара. «ХС»
Оспоот уола Сатыраал …… кыһылларга холбоспут Миитэрэй Сиипсэби көрдөөн сулудуйбут, ыаллары чүүччэйбит кэмэ ааһан, дьон көҥүллүк өрө тыынна. «ХС»

1. түүрэйдээ диэнтэн атын. туһ. Оҕону онно-манна чүүччэйэн көрдүү сатаабыттар да, булбатахтар, ааранан буруйа суох дьон түүрэйдэммиттэр. П. Аввакумов
2. кэпс. Кыыһыран, киҥнэнэн сирбиэтэн. ☉ Бурно проявлять гнев, ярость, судорожно двигаясь, дёргаясь всем телом
   Аарыма улахан Адаарыйбыт баҕайы …… Өлөрүн да кэрэйбэккэ үлүскэнник мөхсөн, Төбөтүн маска сабыы-сабыы, Түүрэйдэнэн, дьүһүлэнэн Муоһунан-туйаҕынан Буору-сири булкуйан, Иннигэр түбэспити барытын Иэмэх курдук эрийэн Ииримтийэн эрэр эбит. Н. Ефремов

1. сыыһыр диэнтэн дьаһ. туһ. Дьэ эһиги ону-маны чүүччэйэн, дьиэни сыыһырдан көрүҥ эрэ! Күннүк Уурастыырап
   Кыра кииһилэ хара буора суох балаһаҕа үүнэр, клевер ыһыллыбыт хонуутун элбэхтик сыыһырдар. КПЫ
   Өрүстэринэн маһы уһаарыы ардыгар эмиэ ууну улаханнык сыыһырдар, буортулуур. «ХС»
2. көсп. Сыыс тылы хойуутук тутун. ☉ Употреблять много ненужных, лишних слов
   Үчүгэй тылбаас тылы байытар, оттон куһаҕан тылбаас тылы сыыһырдар, дьүдьэтэр, буортулуур. Софр. Данилов
   Уопсай тылдьыттарга түөлбэ тыллары тумнуу литературнай лиэксикэни сыыһырдыбат туһуттан оҥоһуллар. АПС СЛ
   Бэчээт, араадьыйа уонна телевидение үлэһиттэрэ тылы сыыһырдыбакка таба туттууну пропагандалааһыннара бэйэлэрин тустаах эбээһинэстэрэ буолар. «ХС»

I
сыһ. Төрдүттэн хаһан, тууран биитэр эргийэн хаалар гына. ☉ С корнем, до основания или переворачивая, опрокидывая. Түөрэ тарт. Түөрэ түс. Түөрэ ас. Түөрэ үктээ. Түөрэ оҕус
□ Алаа Моҥус бүтүн арбайы, төрүттэри баҕастары түөрэ тардан ылбыт
Саха фольк. Тыыта илими бүрүммүтүнэн, түөрэ эргийбитэ. И. Федосеев
Кини биир тэллэйи түөрэ тэппитэ, онто эһиллэн тиийэн тэйиччи түспүтэ. В. Гаврильева
II
сыһ. Тугу да ордорбокко, бүтүннүүтүн. ☉ Всё, все до одного, полностью
Лэбэн [сир аата] түөрэ быыһын оттоон, сыл аайы туһанар буолан испитэ. М. Доҕордуурап
Ыстапаан эрэйдээх олоҕун туһунан биири да кистээбэккэ, түөрэ кэпсээн биэрдэ. И. Никифоров
Ити үрэхтэр түҥкэтэх түбэлэрин түөрэ кэрийэн үс сүүсчэкэ хапкааны ууралларыгар сүүрбэччэ хонук барыаҕа. «ХС»
◊ Түөрэ барытын — туох баарын барытын, тугу да ордорбокко. ☉ Всё подряд, ничего не оставляя
Абаҕабын ити иһин таптыыбын ээ, ити иһин итэҕэйэн-эрэнэн испин түөрэ барытын тэбиибин. Суорун Омоллоон
Ол аһаҕас дууһалаах дьон миэхэ үлэлэрин кистэлэҥин түөрэ барытын, тоҕо-хоро кэпсээн, көрдөрөн биэрбиттэрэ. СП ҮД. Түөрэ сүргэй — тугу барытын хаһыс, чүүччэй (хол., тугу эмэ көрдөөн). ☉ Рыться, копаться, перевернуть вверх дном (напр., при обыске)
Ыаллар дьиэлэрин, сарайдарын, омуһахтарын астаран көрүтэлээтилэр, түөрэ сүргэйдилэр да, тугу да булбатылар. Н. Якутскай
Саллаатар дьиэни түөрэ сүргэйэн дьэҥдьийбитинэн бараллар. В. Протодьяконов
Тиийэн кини бүтүн куорпуһу түөрэ сүргэйбитэ, холорук курдук чүүччэйбитэ. Н. Заболоцкай