көр доҕоччук. Иһит, доҕоччуок, мин этэр тылларбын

быһ. солб. аат., кэпс., ахсарб. Итиччэ кыра. ☉ Такая малость, такой пустяк, такая ничтожность
Итиҥэйи кыайбаккын дуо?  [Чоочо:] Итиҥэй бэйэлээххинэн Иэскин сабаары Илдьэ да испитиҥ баар. А. Софронов
[Бастакы бөрө:] Доҕоччукпут сыыһа, Чуочайан-чаачайан, Тоҕо дьоҕуһай. Итиҥэйи үс гыннахха - этин-хаанын үллэрдэххэ Торҕоннообут кыыл тотуо суох, Аастыйбыт кыыл Астыныа суох. Н. Ефремов

кылбачый диэнтэн холб. туһ. Кини ытыһыгар хараҥатыҥы араҕас металл кыырпахтара кылбачыһаллар
И. Бочкарев. Кыһыл көмүс оҕуруолуу кылбачыһар туораахтар Доҕоччугум суһуоҕунуу Долгулдьуһа турдулар. П. Тулааһынап
Дьиэ үрдүттэн хаар ууллан түһэн иһэн чопчулаһа тоҥмута адыгыраан көстөр. Ол устун ыпыраас уу таммахтара көмүс мөһүүрэлии кылбачыһан түһэллэр. ПНИ ДКК

туохт., кэпс.
1. Мөккүс, кимниин эмэ бэйэ-бэйэ кырдьыгын дакаастыы сатаа. ☉ Спорить
Уоннаах саастан ылата, Оҕус муоһун курдук дуу, Оспуордаспакка, иллээхтик Олорсубут доҕоччугум. Эллэй
Оспуордастаххына, оччоҕо хаартылыах, айылааҕын биир сүүйбүппүт ыллын. Н. Түгүнүүрэп
Ордук-хоһу саҥарбат, Оспуордаһыан баҕарбат. «ХС»
2. Иирсэн, этиһэн-охсуһан тур. ☉ Ссориться
Биирдэ икки ини-бии Оччугуйтан оспуордаһан, Иирсэн этистилэр. А. Софронов
Бырааттыылар оспуордаһаат, охсуһаары тилигирэстилэр. С. Руфов
Бу кыстаан олорон, Омуоча, Чыырыкабын оспуордаһан, өлөрөн кэбиһэр. Саха сэһ. II

1. көр тоттугулаа. Тоттугурҕаатаҕым аайы, Доҕоччугум оҕотун Дуона да суох суолга Доппуруостаан сордуур Куурба этим эбээ! Өксөкүлээх Өлөксөй
   Кини хаһан да тоттугурҕаан, уһаты-туора быһыыламматаҕа. С. Никифоров
2. Кыһалҕаны билбэккэ мэниктээ, сиртал. ☉ Резвиться, баловаться, капризничать от сытости, безделья
   [Сүөһүлэргэ] кыһын эбитэ буоллар, бэрт наһаа ити курдук тоттугургуо суоххут эбитэ буолуо эбээт! Д. Таас
   Кырдьаҕастар: «Аата бу оҕолор көлөнү илбирийэн, тугу да гыналлара суох буолан, була сатаан, тоттугурҕаан эрдэхтэрин», — диэн сиилииллэрэ. Г. Колесов

туохт.
1. Кыратык хараар эбэтэр олус биллэр гына үүн, оннук көһүн (бытык туһунан). ☉ Слегка чернеть, едва пробиваться (об усиках)
Торумтуйбут бытыктаах, ноҥсоллубут быһыылаах, дорҕоонноох куоластаах, тойонноохой доҕоччугум. ПЭК ОНЛЯ I
Турар дьүһүнэ Ньолоҕор ньуурдаах, Токурукай атахтаах, Торумтуйар бытыктаах. А. Софронов
Тихон Павлов үөһээ уоһугар торумтуйбут хара бытыктаах. А. Бэрияк
2. Күлүгүр, нэһиилэ биллэр буол (хол., хайа). ☉ Слегка темнеть, быть едва заметным (напр., о горе)
Өрүс нөҥүө өттүнээҕи буор хайалар …… күөх торҕо дьураа буолан торумтуйаллар эрэ. Н. Якутскай
[Оҕонньор] Тохсунньуга дьоҕойон Торумтуйа кырыарар. М. Тимофеев

сыһ.
1. Туох эмэ тас өттүн, үрүт араҥатын хастыы бааһырдан, алдьатан. ☉ Так, чтобы содрать, повредить верхнюю наружную часть чего-л.
Дьон икки аҥыы силэллэн биэртэрэ, биир уол иҥнэн охтон, сирэйин дьукку түспүтэ. Бэс Дьарааһын
[Ньуукаан] кэккэлэһэ чугас турар, аҕыйах от бытыгыраан көстөр, тыал хаарын дьукку охсубут томторугар батыччахтаан тиийдэ. В. Протодьяконов
Уйбаачаан уһун айаҥҥа ыҥыырга буутун, көп этин дьукку аалларан, бэйэтэ да киҥэ-наара холло сылдьар. С. Курилов (тылб.)
2. Эттик ньууруттан тугу эмэ биир хамсаныынан ньылбы, халты, ыраастык (сот, ас). ☉ Резко, одним разом, не оставляя ничего (стереть, смыть и т. д. с поверхности чего-л.)
Куормаҕа олорон иһэр Виктор диэн уолу сүүрүк дьукку сотон барбыт. Суорун Омоллоон
Тэстэ сылдьар тумустаах Дьэс-алтан сылабаарын Күллээх тарга дьукку анньан, Күлүмүрдэс оҥордо. Күннүк Уурастыырап
Бүрүүкэтигэр ытырыык эрбэһин туорахтара хатаммытын ытыһынан дьукку аста. А. Федоров. [Уол] чанчыгын саҕатыттан бычыгыраабыт көлөһүнүн илбирийбит бүлгүннэринэн дьукку соттон кэбистэ. Эрилик Эристиин
3. кэпс. Адьаһын, олох, ыыра, кимитугу да ордорбокко барытын. ☉ Совсем, совершенно, не оставляя никого, ничего, начисто
Туһааннаах доҕоччугум, Тутума миигин дьукку, Чупчуруйдаан обургулуун Туруулаһыа Чурумчуку. Эллэй
Доҕоттоор, үөрүҥ, киэн туттуҥ дьукку барыгыт сэбиэскэй киһи үрдүк аатын сүгэ сылдьаргытынан! Суорун Омоллоон
Эппиппин толорботоххутуна дьукку барыгытын балыыһаҕа киллэрэн, бараахха олордон эмтиэм диэбит. Болот Боотур
«Оо, мин сүрэҕим туора киһи санаатын дьукку таайыгаһа суох»,- кыыс тэбэнэттээхтик төбөтүн хамсатта, уоһун ньимитэн мичээрдээтэ. В. Протодьяконов
4. түөлбэ. Хайаан да, туох да тутулуга суох. ☉ Беспрекословно, обязательно, во что бы то ни стало. Отчуоккун дьукку баар гын

аат.
1. Холбоһон, бииргэ ыал буолан олорор дьон. ☉ Семья
Бостуой, бостуой муҥнаныма, кэргэттэргин буоратыма. Доҕоччугум Чурум, Чупчуруйдааны тумун! Эллэй
Бу дьон бары биир дьиэ кэргэнэ буолан, биир баайдаах, үптээх-астаах, орто сэниэ ыал эбиттэр. Эрилик Эристиин
Олоҥхо дьоно аҕа ууһунан, биир кэргэн курдук тутуспутунан олороллор. Эрчимэн
2. көсп. Ыга түмсүүлээх биир сомоҕо дьон. ☉ Сплоченная, единая группа людей
Адам Мицкевич аата — бары норуоттар биир улуу кэргэн буолар кэскиллэрин билгэлээбит улуу поэт аата — прогрессивнай киһи аймахха бүтүннүүтүгэр күндү. Софр. Данилов
3. Дьахтар эрэ. ☉ Муж, супруг
Тылгыновтар диэн бары бэртэр. Өссө кыра кыыстарын Саргы кэргэнэ ааттаах Айдар диэн күтүөттээхтэр. Н. Лугинов
Ыарахан ол күннэри Кыысчаан хайдах умнуоҕай? Хайдах таптыыр кэргэнин Санаабаттаах буолуоҕай? П. Тобуруокап
[Кийиитим] кэргэнин букатын көрбөт-харайбат, уолум ыран охторугар тиийдэ. Далан
4. Эр киһи ойоҕо. ☉ Замужняя женщина, жена
Кэргэннэ ыл. Кэргэннэ кэпсэт. Кэргэннэ сүгүннэр.  Ити Баһылай Мэхээлэйэбис кэргэнэ, эчи, үчүгэйин, ылбаҕайын. Далан
Бэйэтин курдук дьадаҥы ыал кыыһын кэргэн ылбыт. Н. Босиков
«Чэ, оҕонньор, туох астааххыный? Киирэн астаа. Мин кэргэммин аҕаллым», — диэн Бүөтүр хардарда. Эрилик Эристиин
5. эргэр. Быстах кэмҥэ баай ыалга бэйэлэрин кытта олорор хамначчыт. ☉ Наемный работник (обычно временный) у бая, живущий с ним в одном доме, батрак
Омоҕой баай ойохтоох, икки кыыстаах, уонча кэргэн уолаттардаах буолан, олоҕуттан көһөн айанныыр. Саха сэһ. I
Хотуок, бу атыыһыттаах кэргэннэрэҕин дуо?! Сэрэйдэхпинэ, ол кыыскын дии, быһыыта. Н. Павлов
6. биол. Харамайдары, үүнээйилэри наардааһыҥҥа уруулуу уустары холбуур улахан бөлөх. ☉ Семейство (в систематике растений и животных)
Чугасаһар көрүҥнэри уустарга, чугасаһар уустары кэргэннэргэ холбооттууллар. Хамсыырхарамайдар кэргэннэрин этэрээттэргэ (ботаникаҕа итинник бөлөх суох), оттон этэрээттэри кылаастарга холбооттууллар. ББЕ З
Икки өлүүлээхтэр кылаастарын, син эмиэ биир өлүүлээхтэр курдук, арыый кыра бөлөхтөргө …… кэргэннэргэ хайыталлар. КВА Б
Кукуруза злаковайдар кэргэннэригэр киирсэр. ХКА
Кырса ыттар кэргэннэригэр, сиэмэх кыыллар этэрээттэригэр киирэр. ТСКБ
◊ Кэргэн дьахтар (кыыс) көр дьахтар
Хотуну кытта икки кэргэн кыыс кэлбититтэн биирдэрин миэхэ анаан кэбистилэр. Амма Аччыгыйа
Кэргэн дьахтар киирэн икки тэриэлкэни уурар, онтон биир тэриэлкэни өрөһөлүү сылгы хаһатын киллэрэр. Күндэ
Хаҥас дьиэттэн кэргэн дьахтар чаанньыгы өрө тарта, күөһү эргитэн биэрдэ. С. Никифоров. Кэргэн кэпсэт — кэргэн (ойох) ыларга кэпсэтии ыыт. ☉ Делать предложение (просить стать женой)
Аҕыйах хонон баран, Ааттаах дьоруо аттанан, Дьахтар-кэргэн кэпсэтэ Налбыһахпыт кэлэн истэ. Күннүк Уурастыырап
[Муударай Куо:] Ыраахтааҕы уола миигин кэргэн кэпсэтэ кэлэн олорор. ҮҮА. Кэргэн таҕыс — кэргэн (ойох) буол. ☉ Выходить замуж
Ымыы оҕобут барахсан, Улаатан, бу кэргэн тахсан, Ыал буоларыгар тиийдэхпит, Олус наһаа үчүгэй! Күннүк Уурастыырап
Нам улууһун киһитигэр кэргэн тахсыбыт. Н. Якутскай. Кэргэн ыл — ойохто (кэргэннэ) ыл. ☉ Жениться
Кэргэн ылбыт эдэр уолу күтүөт буолбут дэһэллэр. Күннүк Уурастыырап
Бу дойдуга төрөөбүт кыыһы кэргэн ылбыта. Н. Якутскай
ср. монг. гэргий ‘жена, супруга’, МНТ гэргэн ‘член семьи’