аат., түөлбэ. Хатарыллыбыт эт. ☉ Сушеное мясо
Араан анараа өттүгэр хатарылла ыйаммыт илээҥки сыта дыргыйара. Далан
Буруоҕа ыһаарылла ыйаммыт илээҥки сытын эриэхсит! «ХС»

сүрэҕи эппэтэр көр сү- рэх I
От сыта тугун баҕас кэрэтэй — дыргыйан, киһи сүрэҕин эппэтэр! Н. Габышев
Сүмэлээх от сыта киһи сүрэҕин эппэтэр. И. Данилов

туохт., кэпс. Муҥутаан тубус, дыргыйар сыттаах буол (үүнээйи туһунан). ☉ Наливаться соком, распускаться, расцветать
Сибэкки күлүккэ уоҕурар, Күлүккэ ойуута киэркэйэр, Сыта да ордук дыргыйар, Ордук да тупсар, мүөттүйэр. С. Данилов
Самаан сайын күөх буугунан күөгэйэ таҥнан, дьаралыйа мүөттүйэн, хотун дьахтар курдук дьоһумсуйа нусхайыыта, чап-чаҕылхай сулустар чаҕылыһа мичээрэллэр эбит. Д. Апросимов

көр дыргый
Биһиги иннибитигэр үрүҥ эттээх туоска хара ситим дыргыллан сытарыныы, тунал маҥан эйгэҕэ хара дьирбии буолан, уу харааран көһүннэ. С. Тумат
Арамаат сытынан дыргыллар Ньургуһун, таҥара кийиитэ. М. Ефимов

сыһ. Киһи кулгааҕа чуҥкунуохтук, букатыннаахтык (чуумпур). ☉ До звона в ушах (затихнуть)
Чурапчы дэриэбинэтэ чуҥкуначчы чуумпуран хаалбыта. Амма Аччыгыйа
Таарыйдахха куруппа курдук үлтү барыар диэри чуҥкуначчы тоҥон турар лабаа долгулдьуйа хамсыыр күөх мутукча сытынан дыргыйар. «ХС»

аат., түөлбэ. Кубачыын тэллэй. ☉ Рыжик (гриб)
Чэ, сол, [сүөһүлэр] эбэлэйи бата сырыттахтара. Күндэ
Хаҥас диэки бэс мастаах тыа быыһыттан тоҥмут эбэлэй сыта дыргыйар. Н. Борисов
Үгүс сирбит манна халтаҥ, Үүппүт, кырдьык, намтыыһык. Эбэлэйи сүөһү сырсан Эрэйдэннэ маныыһыт. Чэчир-72

аат. Минньигэс, дыргыйар сыттаах сиэмэлээх, биир сыллаах от уонна кини сиэмэтиттэн ылыллар эмкэ, аска туттуллар арыы. ☉ Анис (однолетнее травянистое растение)
Анньыыс яблоколаах хомпуоттарга, кисиэлгэ, барыанньаҕа, фруктаны тууһуурга туттуллар. ЭХК. Уоскутар «валерьяна таммахтара», сүрэх ыарыытыгар туттуллар камфара арыыта, сөтөлү хоҥуннарааччы анньыыс хааппылалара, биһирэмнээх эмтэр быһыытынан бэрт элбэх киһиэхэ биллэллэр. МАА ССКОЭҮү

даҕ. Аһыы соҕус. ☉ Кисловатый, горьковатый, крепковатый
Үрэхтэн сөрүүнүнэн салгыйда, сииктээх от сыта түптэ буруотун аһыытыҥы кэрэ сытын сайыта охсор. Н. Габышев
Сотору буолаат, аһыытыҥы сыт билиннэ, онтукпут кэнникинэн дыргыйан, сыҥаахпыт уута сүүрэн барда. И. Егоров
Итинник сиилэс күөх өҥнөөх, үчүгэй, аһыытыҥы, арамаат сыта сыттаах буолар. СИиТ

аат., кэпс. Ача от. ☉ Пырей
Сааһыары сайын кыылга сүмэһиннээх аһылыгы эрдэтээҥи оҕуруот аһынан (салаат, моркуоп уонна сүбүөкүлэ ото, ситэ илик хаппыыста сэбирдэҕэ, бириэй от …… ) уонна киһи сиир тэллэйинэн толоруллар. СКИиФЗВБ
Морозко хочоҕо киирэн кэлбитин өйдөөбөккө да хаалла. Онно — дыргыйар сыттаах бириэй окко, быдьырыттаҕас дьиикэй клевергэ хотуур тыаһа сырдыргыыр, үлэ күнэ үүммүт. А. Фадеев (тылб.)

аат. Ынах үүтүн аһытан көөнньөрөн оҥорбут утах, ынах үүтүн кымыһа. ☉ Кумыс из коровьего молока
Мас сүмэтэ, от сүмэтэ Уохтаах быырпах курдук көөнньөр, Улугурбут халлаан иитэ Ыыс-быдаан буолан көстөр. И. Гоголев
Унаар сыһыы туонатыгар Охсуллубут от сытар, — Кулун, торбуйах сыта, Куйаас күн көлөһүнүн сыта, Кымыс, быырпах дыргыйбыта. М. Тимофеев