Якутские буквы:

Якутский → Русский

дьаарбаҥ

1) гулянье, прогулка || прогулочный; дьон дьаарбаҥа народное гулянье; дьаарбаҥ хаамыынан сырытг идти прогулочным шагом; 2) бесцельное хождение; шатание без дела; дьаарбаҥ киһи праздношатающийся; дьаарбаҥ тэбии хождение без дела; 3) уст. массовый торг; ярмарка.

Якутский → Якутский

дьаарбаҥ

аат.
1. Туох да соруга, кыһалҕата суох күнү-дьылы атаарыы, сылдьыы. Пустое, праздное времяпрепровождение, шатание без дела
Күннүүр көрө - күүлэй, Таптыыр дьарыга - дьаарбаҥ. Күннүк Уурастыырап
Таҥара дьиэтин лөчүөгэ Дьаарбаҥы, күүлэйи таптыыр. Н. Некрасов (тылб.)
Дьон Тася туһунан ону-маны саҥардахтарына: «Оскуолалар оҕону барытын киэһээҥҥи киинэнэн, түүҥҥү дьаарбаҥынан иирдэн кэбистилэр», - диир үҥкүүгэ бэйэтэ көҕүлээбит эмээхсин. ЧКС АК
2
дьаарбаҥка 2 диэн курдук. Туохтан да атыыһыт идэ ордук. Өрүһүм кытыытыгар «атыыһыт Акыым бириистэнэ» диэн бириистэн оҥостуом, онно сыллата күөх дьаарбаҥ күөгэйиэ. Күндэ
Дьаарбаҥ буолара, нэдиэлэнинэдиэлэнэн ыраахтан-чугастан тоҕуоруһаллара, атыы-тутуу дэлэйэрэ, былыр улахан бырааһынньык тэҥэ күүтүллэрэ, дьоһун кэпсэл буолара. Багдарыын Сүлбэ
Түмэти дьаарбаҥа буолбут күнүгэр киэһэлик соҕус тустуу буолар. «Кыым»
3. Дьиэ сүөһүтэ мэччийэр, аһыыр сирэ. Место, где пасется скот, кормятся животные, пастбище
Сибиинньэни иитэр буоллахха, дьон олорор сириттэн тэйиччи, киэҥ дьаарбаҥнаах буолуохха наада. С. Васильев
Сайылык тула бүтэй, уонунан килэмиэтир эргимтэлээх дьаарбаҥнар оҥоһуллубатах буоланнар, атыырдар үөрдэрин ханна баҕарар хамаандалаан илдьэ сылдьаллар. «Кыым»
Дьаарбаҥнарга саас сылгылары үөрдээн баран таһаарыллар. ДВР САЗС
Дьаарбаҥ киһитэ - туох да кыһалҕата, көдьүүһэ суох, көрү-нары, күүлэйи эрэ туппут киһи. Вольный, свободный, праздношатающийся человек
Сорох дьоннор [олоҥхоһуту] сири-дойдуну кэрийэн олоҥхолоон, ыллаан айаҕын ииттэр дьаарбаҥ киһитэ дииллэр. П. Филиппов
Кинилэри кытары дарбайбыт сирэйдээх, арбаҕар баттахтаах дьаарбаҥ киһитэ эмиэ айаннаһар. А. Данилов
Бу күннэргэ Тамалакаан бөһүөлэгэр дьаарбаҥ киһитэ суоҕун кэриэтэ буолла - киһи барыта окко киирдэ. «Кыым». Дьаарбаҥ тут - туох да тус сыала, туһалаах дьарыга суох көҥүл олоҕу, көрү-нары бата сырыт. Проводить время в безделье, вести праздный образ жизни
Оннооҕу-маннааҕы баай ыаллары, «үтүөлэри» кэрийэн, дьаарбаҥ тутан барбыта. Р. Кулаковскай
Куорат долгуннаах олоҕор үөрэммит киһи, дойдутун чуумпу олоҕор тэһийбэккэ, дьаарбаҥ тутан барбыта. Р. Кулаковскай
Дьаарбаҥ туппут киһи туох аанньа олохтонуой? «ХС». Дьаарбаҥ тэбэ (хаама, үктүү) сырыт - туохха да кыһаммакка, үлэлээбэккэ күүлэйи, көрүнары батыһа сырыт. Бездельничать (соотв. лодыря гонять)
Дьарааһын диэн ааттаах Дьаарбаҥ тэппит киһи Дьаныардаах от үлэтин саҕана Дьалты сылдьарын таптыыр. Р. Баҕатаайыскай
Дьаакып сиэнэ Үстүүн уоллуун Аппа күөлүн чараҥыгар Дьаарбаҥ хаама, ласпар биэрэ, Айыы-тыаһыы сылдьаллар. Күннүк Уурастыырап
Ити курдук алдьархайдаах айыыны-хараны оҥорон [сүөһүгүтүн көрбөккө-истибэккэ өлөрөн] бараҥҥыт, өссө да дьаарбаҥ үктүү сылдьаҕыт. «Кыым»


Еще переводы:

самыннарыы

самыннарыы (Якутский → Якутский)

самыннар диэнтэн хай
аата. Хотор идэтэ — холуннарыы, Сатыыр идэтэ — самыннарыы, Күннүүр көрө — күүлэй, Таптыыр дьарыга — дьаарбаҥ. Күннүк Уурастыырап

дьаллаҥалаа

дьаллаҥалаа (Якутский → Якутский)

дьаллай диэнтэн төхт
көрүҥ. [Бурхаан] Улуу Булгунньах барахсаны Уотунан салаан Уһуураары оҥоһунна. Харса суох хасхаҥалаата, Дьүүлэ суох дьөллөҥөлөөтө, Дьаабыта суох дьаллаҥалаата. С. Зверев
[Дьаарбаҥ тэппит Дьарааһын:] «Дьаллаҥалаабыт, арыгылаабыт Дьаранаас уолаттардааҕар Дьаһалбынан таһыччыбын», - диэн Дьаама суох чабыланар. Р. Баҕатаайыскай

көччүр

көччүр (Якутский → Якутский)

көччүргэн диэн курдук
[Күөрэгэйдиир барахсан] Күүлэй-дьаарбаҥ хонуубар Көччүр босхо күүлэйдээн …… Кырыыппалыы туойара Кэрэкэтин эриэхсит. Н. Түгүнүүрэп
Нуучча тылын үөрэтии уонна харыстааһын иллэҥ киһи көччүр дьарыга буолбакка, олоххо туттуллар тутаах наада буолар. ЭБЭДьА
Ньукулай Дорогуунап …… муҥ сатаатар туох да эрэйэ-кыһалҕата суох, көччүр олоҕунан олорорго дьулуһара көстөр. ФЕВ УТУ

ньилбэгэй

ньилбэгэй (Якутский → Якутский)

даҕ., кэпс. Бөдөҥ-толуу, киппэ (киһи туһунан). Крупный, крепкого телосложения (о человеке)
Халыҥ ньилбэгэй таһаалаах, Алта харыс сарыннаах Дуолан киһи обургу Улахан уруу түһүгэр Дорҕоон суолу тобулааччы. С. Зверев
[Дьон саҥата:] Оо, барахсан ньилбэгэй да оҕо эбит. А. Бродников
Чиргэл, үрдүк көнө (от-мас туһунан). Крепкий, высокий, стройный (о дереве, растительности)
Дьаарбаҥ үрэх үтүө дойду, бүтэй төбөлөөх бэрт ньилбэгэй оттоох-мастаах. Далан

сыныйан

сыныйан (Якутский → Якутский)

сыһ. Барытын үчүгэйдик өйдөөн, кичэйэн, болҕойон. Очень внимательно, старательно, сосредоточенно
Охоноон уол сирэйин өссө сыныйан одуулаата уонна ыһыырынньыгы саба үрдэ. Софр. Данилов
Үчүгэйдик сыныйан көрдөххө, Дьаарбаҥ үрэх биир үтүөкэн тоҕойугар дьиэ онно баар. Далан
Кыым [киһи аата] киһитин көрбүтүн хараҕа итэҕэйбэккэ, өссө төгүл сыныйан одуулаһар. С. Никифоров
ср. тюрк. сына ‘наблюдать; испытывать, пробовать’

эргиэн-урбаан

эргиэн-урбаан (Якутский → Якутский)

аат. Атыылаан, эргинэн барыс киллэрии. Отрасль хозяйственной деятельности, торговая деятельность, коммерция, купля-продажа
[Кыргыттар] Эргиэн-урбаан диэн Эгэлгэлии барбатылар, Сокуон-куолу диэн Толкуйдуу барбатылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Атыыһыт ити түгэҥҥэ эргиэнэ-урбаана үчүгэйдик барбытын бэлиэтиирин курдук өйдөбүлү доҕотторугар биэрэрэ. С. Тумат
[Бэрэссэдээтэл:] Дьаарбаҥ, эргиэн-урбаан дьоно биһиэхэ өссө да бааллар. Л. Габышев

таһылҕа

таһылҕа (Якутский → Якутский)

даҕ. Атыттартан тугунан эмэ, хайа эмэ өттүнэн таһыччы уратылаах. Имеющий какое-л. отличительное качество, выделяющийся, выдающийся чем-л. из ряда подобных, исключительный
Ахтаах сүөгэй аҕырымнаах, Ааллаах дьаарбаҥ аргыстаах. Таһылҕа кулун садырыннаах, Талыы тарбыйар чаллырыыннаах. С. Зверев
Ойуур маһа барчалана түстэ да, эһэ хараҕын уота күндээрбитинэн саба нөрүйбэт дуо? Сымсам, таһылҕам сыттаҕа эбээт. Кураанах төҥүргэһи куустардаҕым дии. Ф. Постников
Икки таһылҕа кугас аты сиэтэн дьигиһитэн аҕаллылар. Ф. Постников

ыпсыылаах

ыпсыылаах (Якутский → Якутский)

  1. даҕ. Боччумнаах, дьоһуннаах, түс-бас (хол. этии, кэпсэтии). Основательный, дельный (напр., о речи, разговоре)
    Мантан ыла ыпсыылаах кэпсэтии да, аһааһын да уурайбыта. Н. Якутскай
    Бүөтүр оччо ыпсыылаах тылы булан таһаарбата уонна таһырдьа тахсан барда. Эрилик Эристиин
  2. аат суолт. Боччумнаах, суолталаах туох эмэ. Что-то разумное, дельное, заслуживающее внимания
    Төлкөлөөҕү түөһэ, Ыпсыылааҕы ыллыы, Номохтооҕу дойҕохтуу, Таҥалай үктүү Дьаарбаҥ хаама, Ласпар биэрэ Сылдьыбыта эбитэ үһү. Күннүк Уурастыырап
    Ыпсыылааҕы ыллааҥ, Туймуулааҕы туойуҥ, Хойуккуну хоһооннооҥ, Кэнэҕэһи кэриҥнээҥ! Суорун Омоллоон
хойуук

хойуук (Якутский → Якутский)

аат., эргэр., түөлбэ. Дьону, таһаҕаһы таһар улахан өрүс оҥочото. Большая лодка для перевозки людей, груза
Сайын улахан оҥочону (хойуугу) уот оттон ас буһарар состуоктаах, дьон олорор сиринэн хатырык сарайдаах, остуоллардаах, олоппостордоох, түннүктээх, бобуоскалаах оҥороллор эбит. Багдарыын Сүлбэ
Өлөксөй малын сыыһын хойуукка тиэйбиттэрэ. И. Федосеев
Кинилэр син эрдэ кэлэ сатаабыттарын үрдүнэн хойуукка дьон толору олорбуттар. И. Бочкарёв
Хойуук оҥочо — хойуук диэн курдук
Биэстии-алталыы хоно-хоно, уһун хойуук оҥочолорун балыгынан толорон, бэчимэнэн тардан, бэйэлэрин үрэхтэрин өксөйөн тахсан, дьиэлэрин анныгар тохтууллара. Болот Боотур
Дьаарбаҥҥа, Буор ыларга хойуук оҥочолор лаппа хойукка, отутус сыллардаахха диэри тутуллубуттара. Багдарыын Сүлбэ
Өрүс долгунугар, Үрэх да сүүрүгэр, Хойуук да оҥочонон Холкутук туоруугун. К. Туйаарыскай
русск. каяк

дьаабал

дьаабал (Якутский → Якутский)

аат.
1. үөхс. Абааһы, баҕайы, күтүр өстөөх. Дьявол, сатана, чудовище
[Дьаарбаҥ тэппит Дьарааһын] Дьаабалыҥ баара - Дьаабытын дьаабы, - Дьаарай сымыйаччы. Р. Баҕатаайыскай
«Бу дьаабал, сирэйэхараҕа кубарыйа сытыйан, ыабыт үүтүн барытын тоҕон кэбистэ эбээт», - диэн чаҥкынаата Туорах ойоҕо. Күндэ
Миигин кырбыырга сананыма диибин, дьаабал! М. Горькай (тылб.)
2. Күлэн-оонньоон, эйэргээн эбэтэр сөҕөн-махтайан кими-тугу эмэ ааттааһын. Шутливое обращение к кому-чему-л. с выражением удивления, восхищения
Ийэ ыраахтан кэлбит убайа дьиэтигэр кэлэн олорорун көрөн оҕолоругар этэр: «Көр, бу дьаабаллары! Таайдарын саһыаран олороллор эбит дии». С. Никифоров
Чугас соҕус улахан күөл кытыытыгар аҥыр мөҥүрээн лүҥкүнэттэ. Тыаһыт бэргэһэтин уһулан иһиллээтэ: «Хор, бу дьаабалыҥ лоп курдук тоҕус төгүл мөҥүрээтэ, онон быйыл угут сайын буолаары гыннаҕа». И. Гоголев
русск. дьявол, ср. шор. чабал 'плохой'