Якутские буквы:

Якутский → Якутский

дьаһан

  1. дьаһай диэнтэн бэй. туһ. Дьахтар кыра оҕолуун огдообо хаалан, кэнники дьыл уот, сут той буолан, үлэни-хамнаһы кыайан дьаһанымына бэркэ дьадайаллар. Саха фольк. Бар дьон бу аан дойдуга дьол үлэҕэ баар дииллэр. Бэйэҕин дьаһанан үлэлээ да, киһи буолуоҥ. Суорун Омоллоон
    Эйигин аһын дьаһанан уурбат, кырынааска былдьатар диэн мөҕөр. И. Федосеев
  2. Үөһэттэн ыйыыта-кэрдиитэ суох былаас дьаһалларын ыытар эбэтэр бэйэни салайынар бырааптаах буол. Иметь право на самоуправление, автономию
    Аны сирбит-уоппут кэҥээтэ, дьоммут да элбээтэ. Онон чиҥник, сайдыылаах дойдулардыы дьаһаннахпытына эрэ инникибитигэр бигэ эрэллээх буолсубут. Н. Лугинов
    Саха омук баччаҕа диэри, үөрэхпит суоҕа бэрт буолан, олоҕу кыайан дьаһана иликпит. Эрилик Эристиин
    Көҥүл, бэйэлэрин дьылҕаларын бэйэлэрэ дьаһанар норуоттары сэргэ кыргыллар-кыдыллар, суорума суолламмыт норуоттар эмиэ бааллар. И. Аргунов
  3. көсп., кэпс. Бэйэҕэр тиийин, бэйэҕин өлөрүн. Кончать жизнь самоубийством
    «Суох, ытыллыахпын баҕарбаппын. Ытыллыам кэриэтин, уолум ыттарыан кэриэтин, бэйэм бэйэбин дьаһаныам, биитэр кинини өлөрүөм», - диэтэ Наһаар. Суорун Омоллоон

Якутский → Русский

дьаһан=

возвр. от дьаһай = 1) заниматься своими делами; оккун-маскын дьаһан = заняться домашним хозяйством; 2) заботиться о себе, обслуживать себя; оҕонньор кыайан дьаһаммат старик не может позаботиться о себе.


Еще переводы:

мээрэйдэс

мээрэйдэс (Якутский → Якутский)

мээрэйдээ диэнтэн холб. туһ. Бу а лааска Амма бухатыыра уонна Мэҥэ Хаҥалас бухатыыра сир был дьаһан, күүстэрин мээрэйдэспиттэр. Багдарыын Сүлбэ

вертикальный дисбаланс

вертикальный дисбаланс (Русский → Якутский)

дьаһаныы уонна үбүлээһин балаансата кэһиллиитэ

дьаһаныы

дьаһаныы (Якутский → Якутский)

дьаһан диэнтэн хай
аата. Дьиҥэ билбэттэн-көрбөттөн сыыһа-халты дьаһаныы, ардыгар наһаалааһын, халыйыы да бааллара. ВНГ ГОПХ
Болҕомто суох буоллаҕына үүнэн иһэр киһи сайдан иһэр актыыбынаһа уонна бэйэтин дьаһаныыта сөптөөх суолунан барарын хааччыйар күчүмэҕэй. Дьиэ к. Нарыйа санаан көрдөҕүнэ, олоҕо ыарахан буолсу
Тымныы дьиэҕэ соҕотох олоруу, маһы-мууһу дьаһаныы... «ХС»

самоуправление

самоуправление (Русский → Якутский)

с. бэйэни дьаһаныы, бэйэни бэйэ салайыныыта.

биирдэм

биирдэм (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Соҕотоҕун бэйэтэ дьаһанар, бэйэтэ оҥорор (атыттартан тутулуга суох). Индивидуальный, единоличный
Сир үллэһигэр саҥа сирдэри ылбыт биирдэм да отчуттары, артыал да отчуттарын көрсүтэлээбитим. А. Бэрияк
Аны ким даҕаны кинини «биирдэм» диэбэт, кини – холкуос чилиэнэ. «Кыым»

сутат

сутат (Якутский → Якутский)

сутаа диэнтэн дьаһ
туһ. Холкуоһу куорҕаллаан, холкуос үбүн ыһан, дьон бөҕөнү сэрии саҕана сутаппыт киһи. Далан
Сүөһүнү сутатан өлөрбүт уокуруктар, улуустар улаханнык сэмэлэнэллэр. Болот Боотур
Ити курдук дьаһана олордохпутуна, сэрии уһаатаҕына дьоммут-сэргэбит аҥаарын да сутатан өлөрүүһүбүт быһыылаах. И. Сысолятин

адаҕыт

адаҕыт (Якутский → Якутский)

адаҕый диэнтэн дьаһ
туһ. Аанньанан аттаммат Айыы-хаан оҕотун Адаҕыттаҕыҥ буолуо?! П. Ойуунускай
Бүтүн аан дойдуга алдьархайы адаҕыппыт адьырҕа өстөөҕү садаҕаласпыт албан ааттаах Кыһыл Аармыйа саллааттарабыт. Н. Кондаков
Кини куһаҕан хоптолору адаҕытымаары, балыгын иһин-үөһүн сиргэ көмөр гына эрдэттэн дьаһаммытыттан астыммыта. И. Федосеев

аптаныамыйа

аптаныамыйа (Якутский → Якутский)

аат. Ханнык эмэ өрөспүүбүлүкэ, уобалас бэйэтин ис олоҕун бэйэтэ дьаһанан олорор бырааба. Автономия
Саха омук үлүгэрдээх үс сүүс сылы мэлдьи саҥарар көҥүлэ суох быһа дьуоҕаран сыппыта. Онтон Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ быыһаан, бу биһиэхэ [сахаларга] аптаныамыйаны туттарбыта. Күндэ
Атаҕастаһар үйэ Аамайданан ааста, Алгыстардаах аптаныамыйа Арыллаахтаан таҕыста. Саха нар. ыр. III

баара эрээ

баара эрээ (Якутский → Якутский)

эб. Этиллэр санаа, ыйытыы көмөтүнэн кырдьыгы таһаарыныы дэгэттээх бигэргэтиини көрдөрөр. Выражает риторическое утверждение достоверности высказываемой мысли с оттенком оправдания
Куһаҕаннык сыһыаннаспытым баара эрээ? «ХС»
Таба сүүрдүүтүгэр эстибит диэн – бэйэтин баайын кыайан дьаһаммакка эстэр баара эрээ, бочуот, аат-суол буоллаҕа дии. «ХС»

дьабдьын

дьабдьын (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Тиэтэлинэн туттуммахтаан барытын түргэнник дьаһанан, оҥорон, туохха эмэ бэлэмнэн. Торопливо, быстро собираться, готовиться к чему-л.
Чэ, дьабдьыныҥ, дьорҕоот доҕотторум, хараҥаҕа ыллардыбыт. Миигин батыһыҥ. Л. Попов
Ити үлүгэр сураҕы истээт, кинилэр дьабдьыммытынан бардылар. «ХС». «Оһо, аны биригэдьиир тойоммут илэ бэйэтинэн тиийэн кэллэ дии, - диир тырахтарыыс, туран олоро-олоро. - Дьабдьыныҥ!» «ХС»