Якутские буквы:

Якутский → Якутский

дьаһаныы

дьаһан диэнтэн хай
аата. Дьиҥэ билбэттэн-көрбөттөн сыыһа-халты дьаһаныы, ардыгар наһаалааһын, халыйыы да бааллара. ВНГ ГОПХ
Болҕомто суох буоллаҕына үүнэн иһэр киһи сайдан иһэр актыыбынаһа уонна бэйэтин дьаһаныыта сөптөөх суолунан барарын хааччыйар күчүмэҕэй. Дьиэ к. Нарыйа санаан көрдөҕүнэ, олоҕо ыарахан буолсу
Тымныы дьиэҕэ соҕотох олоруу, маһы-мууһу дьаһаныы... «ХС»

дьаһан

  1. дьаһай диэнтэн бэй. туһ. Дьахтар кыра оҕолуун огдообо хаалан, кэнники дьыл уот, сут той буолан, үлэни-хамнаһы кыайан дьаһанымына бэркэ дьадайаллар. Саха фольк. Бар дьон бу аан дойдуга дьол үлэҕэ баар дииллэр. Бэйэҕин дьаһанан үлэлээ да, киһи буолуоҥ. Суорун Омоллоон
    Эйигин аһын дьаһанан уурбат, кырынааска былдьатар диэн мөҕөр. И. Федосеев
  2. Үөһэттэн ыйыыта-кэрдиитэ суох былаас дьаһалларын ыытар эбэтэр бэйэни салайынар бырааптаах буол. Иметь право на самоуправление, автономию
    Аны сирбит-уоппут кэҥээтэ, дьоммут да элбээтэ. Онон чиҥник, сайдыылаах дойдулардыы дьаһаннахпытына эрэ инникибитигэр бигэ эрэллээх буолсубут. Н. Лугинов
    Саха омук баччаҕа диэри, үөрэхпит суоҕа бэрт буолан, олоҕу кыайан дьаһана иликпит. Эрилик Эристиин
    Көҥүл, бэйэлэрин дьылҕаларын бэйэлэрэ дьаһанар норуоттары сэргэ кыргыллар-кыдыллар, суорума суолламмыт норуоттар эмиэ бааллар. И. Аргунов
  3. көсп., кэпс. Бэйэҕэр тиийин, бэйэҕин өлөрүн. Кончать жизнь самоубийством
    «Суох, ытыллыахпын баҕарбаппын. Ытыллыам кэриэтин, уолум ыттарыан кэриэтин, бэйэм бэйэбин дьаһаныам, биитэр кинини өлөрүөм», - диэтэ Наһаар. Суорун Омоллоон

Якутский → Русский

дьаһаныы уонна үбүлээ-һин балаансата кэһил-лиитэ

вертикальный дисбаланс

дьаһан=

возвр. от дьаһай = 1) заниматься своими делами; оккун-маскын дьаһан = заняться домашним хозяйством; 2) заботиться о себе, обслуживать себя; оҕонньор кыайан дьаһаммат старик не может позаботиться о себе.


Еще переводы:

вертикальный дисбаланс

вертикальный дисбаланс (Русский → Якутский)

дьаһаныы уонна үбүлээһин балаансата кэһиллиитэ

самоуправление

самоуправление (Русский → Якутский)

с. бэйэни дьаһаныы, бэйэни бэйэ салайыныыта.

тутахтык

тутахтык (Якутский → Якутский)

сыһ. Ситэтэ суохтук, итэҕэстик-быһаҕастык. Недостаточно, неполно
Үлэ бу айылаах оҥордо диир буоллаххына, дьэ, алҕаһыыгын, өйдөөхтүк буолбакка, тутахтык саныыгын. Н. Босиков
Биһиги национальнай муусука уратыта диэни олус тутахтык, дьаратык өйдүүр быһыылаахпыт. С. Данилов
Сири оҥорууга тутахтык, бүгүҥҥүнэн эрэ дьаһаныы, кэнэҕэс харгыс буолар. ПАК НТ

эриһии

эриһии (Якутский → Якутский)

эрис диэнтэн хай
аата. Нарыйа санаан көрдөҕүнэ, олоҕо ыарахан буолсу — инчэҕэй мастыын эриһии, маһы-мууһу дьаһаныы. Далан
Махсыым күн тура-тура бииртэн биир эриһии, бииртэн биир охсуһуу үөһүгэр тардыллан истэ. П. Филиппов
Иккиэн туох да сэбэ суох кыһыл илиилэринэн эриһии үлүгэригэр түстүлэр. «ХС»

автономия

автономия (Русский → Якутский)

ж. автономия (бэйэни бэйэ дьаһаныыта; ханнык эмэ уобалас, республика бэйэтин ис олоҕун бэйэтэ дьаһанан олорор бырааба).

халыйыы

халыйыы (Якутский → Якутский)

  1. халый диэнтэн хай. аата. Ньукулай ис-иһиттэн дьиибэтик чэпчээтэ, сыарҕа халыйыытыгар, кырдьык да, көтөн хаалыах курдук буолла. Амма Аччыгыйа
    Ахтар буолуом, Ааттыыр буолуом Сарсыарда күн тахсыыта, Күнүс куйаас кутаалыыта, Түүн туман халыйыыта. И. Гоголев
    Күөл күөх сиҥэлэниитэ — күөл хаара бүтэн, муус үрдүгэр уу халыйыыта. Хомус Уйбаан
  2. көсп. Ханнык эрэ уопсай ылыныллыбыт сиэртэн, бэрээдэктэн туорааһын, атыннык туттуу. Отклонение, отход от основной, главной линии, направления, уклон, крен
    Дьиҥэр, бу эн курдуктар кыра да халыйыыны көннөрүллүбэт алҕаска тиэрдэҕит. Н. Лугинов
    Мин манна бу эдэр киһи өттүттэн ханнык даҕаны халыйыыны көрбөппүн. СҮК
    Дьиҥэ, билбэттэн-көрбөттөн сыыһахалты дьаһаныы, ардыгар наһаалааһын, халыйыы да бааллара. ВНГ ГОПХ
мээрэйдэс

мээрэйдэс (Якутский → Якутский)

мээрэйдээ диэнтэн холб. туһ. Бу а лааска Амма бухатыыра уонна Мэҥэ Хаҥалас бухатыыра сир был дьаһан, күүстэрин мээрэйдэспиттэр. Багдарыын Сүлбэ

биирдэм

биирдэм (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Соҕотоҕун бэйэтэ дьаһанар, бэйэтэ оҥорор (атыттартан тутулуга суох). Индивидуальный, единоличный
Сир үллэһигэр саҥа сирдэри ылбыт биирдэм да отчуттары, артыал да отчуттарын көрсүтэлээбитим. А. Бэрияк
Аны ким даҕаны кинини «биирдэм» диэбэт, кини – холкуос чилиэнэ. «Кыым»

сутат

сутат (Якутский → Якутский)

сутаа диэнтэн дьаһ
туһ. Холкуоһу куорҕаллаан, холкуос үбүн ыһан, дьон бөҕөнү сэрии саҕана сутаппыт киһи. Далан
Сүөһүнү сутатан өлөрбүт уокуруктар, улуустар улаханнык сэмэлэнэллэр. Болот Боотур
Ити курдук дьаһана олордохпутуна, сэрии уһаатаҕына дьоммут-сэргэбит аҥаарын да сутатан өлөрүүһүбүт быһыылаах. И. Сысолятин

адаҕыт

адаҕыт (Якутский → Якутский)

адаҕый диэнтэн дьаһ
туһ. Аанньанан аттаммат Айыы-хаан оҕотун Адаҕыттаҕыҥ буолуо?! П. Ойуунускай
Бүтүн аан дойдуга алдьархайы адаҕыппыт адьырҕа өстөөҕү садаҕаласпыт албан ааттаах Кыһыл Аармыйа саллааттарабыт. Н. Кондаков
Кини куһаҕан хоптолору адаҕытымаары, балыгын иһин-үөһүн сиргэ көмөр гына эрдэттэн дьаһаммытыттан астыммыта. И. Федосеев