тигээрдээ диэн курдук
Ынах тигиилээн ойуурга түһэр. Амма Аччыгыйа
Тигиилээбит ынахтар дьиэгэниччи көрө-көрө, кутуруктарын хороччу туттубутунан сырсан тигинэһэллэр. Айталын
Төбөтө тигиилээбит сылгы курдук өрө кэҕиҥнэс. «Чолбон»

даҕ. Ононманан бөлтөҕөрдөрдөөх, биир дэхситэ суох; модороон, томороон (хол., тиит хатырыга). ☉ Неровный, шершавый; грубый
Арай баараҕай тиит балларыттаҕас хатырыга төлөн сырдыгар кытарымтыйа хараарбахтыыр. Софр. Данилов
Икки хараҕын дьиэгэниччи тиэрэ көрбүтүнэн, балларыттаҕас уостаах киэҥ көҥкөлөй айаҕын аппаччы аппытынан өрө чинэллэн турбахтыы түһээт, уот тыллары куппутунан барда. Амма Аччыгыйа
Маайыс туох баар күүһүн түмэн, ол балларыттаҕас сирэйгэ тыҥыраҕынан түһүнэн кэбистэ. Уустаах Избеков

дьүһ. туохт. Көстө улахан уонна бөлтөркөй буол, оннук көһүн (сүнньүнэн аат уонна сыһ. туохт. ф-гар тут-лар). ☉ Бросаться в глаза крупным и сильно выпуклым, выпученным видом (напр., о глазах, в основном употр. в прич. и деепр. ф.)
Бөлтөрүттүбүт харахтарынан хотунун дьиэгэниччи көрөн олорон кытаанахтык эттэ. Амма Аччыгыйа

туохт., түөлбэ. Олус сылай, сэниэҥ-сылбаҥ эһин. ☉ Обессилеть, выбиваться из сил
Ыаллары ааһаат, Улаанчык дьалаардаабыта суох буолан, дьалкыччы соҕус айаннаан биэс биэрэстэни соччо биллэрбэтэ. Болот Боотур
Эмээхсин, бу уол дьэ туох эрэ моһуокка ылларбыт. Икки хараҕын дьалаардаабыт таба курдук дьиэгэниччи көрбүт. Айталын

дьүһ. туохт. Хараҕыҥ муҥунан дьиэгэниччи көрүтэлээ. ☉ Таращиться большими круглыми глазами
Сэргэҕэ мэкчиргэ баҕайы моонньо суох баһа эргичиҥнии, хараҕа эрилиҥнии олороро. Амма Аччыгыйа
Кини күүстээх көрүҥнээх, киппэ түөстээх, эрилиҥнээбит киэҥ харахтаах, хотой курдук муруннаах аҕам киһи. Л. Попов
Хаайтарбыт уу сүр күүстээхтик барылыы түстэ, эрилиҥнии турбут киэҥ чүөмпэ эгдэс гынарга дылы буолла. А. Фёдоров
Чалбах уута күнү быһа сүүрдэн эрилиҥниир, аргыый аҕай сыккырыыр. «ХС»

даҕ. Иһиллиитинэн, тас көрүҥүнэн, быһыытынан-майгытынан о. д. а. сөп түбэсиһэр, маарыннаһар. ☉ Схожий, похожий (по звучанию, внешнему виду, характеру и т. д.); одинаковый
Биир бириэмэҕэ этэр тылынан илбиһирэн …… баран, күүһүҥ-күдэҕиҥ баранан …… хат ыанньыйыаххар диэри элбэх бириэмэҕэ дьүөрэ тылы эппэккэ, хомуһуннаах тойугу туойбакка сылдьаҕын. П. Ойуунускай
Онно [муҥхаҕа] биир дьиэгэниччи көрбүт сэнэх таҥастаах улахан уол, хас да бэйэтигэр дьүөрэ бөтөстөрү мунньан, атын уолаттары охсон-тэбэн ааһыталыыллар. Р. Кулаковскай
Биһиги Тойбохойго Миисэлээҕи илдьэбит, кыһыл көмүс кытыылаах ачыкылаах, биһилэхтээх уонна чаһылаах, таҥаһа да онно дьүөрэ, үп-ас өлгөм киһитэ. Н. Түгүнүүрэп

туохт.
1. Араастаан эрилин-бурулун, эриллэ хамсаа (хол., ууну этэргэ). ☉ Образовывать, выписывать круги (напр., о течении)
Ойбон уута хап-харанан эрилийэн, үрүҥ күдэнинэн буруолуу сыппыта. В. Протодьяконов
Табах күөх буруота биһилэх курдук эрилийэн, остуолу үрдүнэн аатын эрэ уһунна. Н. Апросимов. Уу урсуна эрилийэр, дьиримниир, тымныы уу тыы ойоҕоһугар кырылыы охсуллар. Тумат
2. Киэҥник төгүрүйэн дириҥээн көһүн (хараҕы этэргэ). ☉ Быть, казаться широким, круглым и глубоким (о глазах)
Киһитэ сүр эйэҕэстик мичээрдээн, ыраас тииһэ ытыгыраан, киэҥ хараҕа эрилийэн олорор эбит. Амма Аччыгыйа
Хара баттахтаах, тор курдук бытыктаах, эрилийбит киэҥ харахтаах …… киһи ойон турбута. П. Филиппов
Киргиэлэй эрилийбит киэҥ харахтаах, нүксүгүгр улахан уҥуохтаах киһи. «Чолбон»
△ Дьиэгэниччи тула көрүөлээ, сүүрэлээ (хараҕы этэргэ). ☉ Расшириться, округлиться, застыть (от страха — о глазах)
Дьэ онно көрүө этигит, Лэгиэнтэй атыыһыт сирэйэ хайдах кубулуйбутун, хараҕа хайдах тиэрбэс курдук эрилийбитин! Н. Якутскай
Дыгдаалап хара эрилийбит хараҕын тымныытык туруору көрбүт. М. Доҕордуурап
Суоппар кыһыл сирэйэ, иирбиттии эрилийбит хараҕа, оҥойбут айаҕа ыраахтан көстөр. Н. Габышев