см. дьиҥэ; дьиҥинэн ыллахха в самом деле, действительно.

достоверность, подлинность || достоверно, подлинно; бу дьиҥэ биллибэт достоверно ли это, неизвестно; дьиҥин эт говори правду; дьиҥ үчүгэй действительно хороший # ис дьиҥэ филос. сущность.

сыһыан холб. Саҥарааччы этэр санаатын дьиҥнээх, чахчылаах, дьиҥ кырдьыгынан ыллахха маннык диэн характеристикалыырын көрдөрөр. ☉ Выражает субъективную характеристику высказываемой мысли как подлинно достоверной, являющейся именно таковой в действительности (на самом деле)
Дьиҥинэн буоллаҕына, ол этэрээттэн отучча киһилээх бөлөҕү, засадаҕа саһан, уоруйахтыы үлтүрүтэн баран, ыстааб дьыалатын ылбыт этилэр. Эрилик Эристиин

көр кырдьыгын эттэххэ
Оттон ити боппуруостар биһиэхэ даҕаны, Болгария үлэһиттэригэр даҕаны, дьиҥинэн эттэххэ, биирдэр. «Кыым»

I
аат., түөлбэ. Бурдук сирэ, бурдугу ыһар хорутуллубут сир, бааһына. ☉ Поле, пашня
Урууп буолатын биир баһыгар тиийэн баран оҕуһун эргитэн: «Һаай», — дии-дии, саҥа суолу таһааран, оҕуһун хаамтаран саллырдатар. Күндэ
Муруку [моҕотой] тыа сиригэр буолаҕа киирэн бурдугу сиир. И. Данилов
[Бурдук сирин] Тааттаҕа, Томпоҕо, Чурапчыга солуок, сонуок дииллэр. Ньурбалар, Сунтаардар буоллаҕына буола дииллэр. Багдарыын Сүлбэ
Саас биирдэ аҕата арай кинини буолаҕа илдьэ барда. Суорун Омоллоон
II
аат., кэпс. Бэйэ баһын билинэн көҥүлүнэн тутта сылдьыы. ☉ Воля; своеволие
Бороҕон кулубата кэлбитин — Буолабын бэриммэтим: «Богдо баҕас тоҕо модунай?» — диэммин. Саха нар. ыр. II
Мунду балык курдук дуу Мунньустаахтаан тураммыт, Буолабытын буллубут, Молодуойдуур доҕоттор! Саха нар. ыр. III

туохт. эб. Атын киһи саҥатын хатылыы-хатылыы эбэтэр кини быһыыламмытын, быһыытын ахтаахта абарыыны, кыыһырыыны-кыбдьырыныыны көрдөрөр. ☉ Выражает раздражение, гнев говорящего, сопровождаемые повторением чужих слов или упоминанием поступков, действий, поведения субъекта речи
«Абаҕаҕытыттан» буола-буола, син биир биэриэ суоҕа, эмиэ үнүргү курдук мөҥөн таһаарыа, барбаппын. МНН
«Ийээ» диэбит буолабуолаҕын! Ийэҕин ытыгылаабытыҥ ханна баарый? С. Ефремов
Хамначчыт ыамата бачча кыра сааһыттан чобуоххайбыт буола-буола... Абаккам баар эбиит. Н. Якутскай
△ Үгүстүк өссө, көр эрэ маны курдук сыһыан тыллары, холбоһуктары кытта туттуллар. ☉ Часто сочетается с модальными словами и сочетаниями типа өссө, көр эрэ маны
Өссө куустуспут буола-буолалар! Софр. Данилов
Көр эрэ маны, утары саҥалаах буола-буола. Н. Якутскай. Көр да маны! Өссө үгэргэспит буола-буола!Амма Аччыгыйа
△ Сэнээһин дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок унижения, презрения
Куолутуйа олороохтообут буола-буола. Амма Аччыгыйа
Түөһээҥки, ак-каары! Суол ааныгар ордууламмыт буола-буола! Софр. Данилов
«Ким билэр» буола-буола... Кини баҕас эмиэ, сирэйэ маҥан буолан, киэмсийэр ээ. П. Ойуунускай
△ Сиилэһэр, сэмэлиир-сүөлүргүүр дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок осуждения, укора
Күтүр кыһыл ырбаахыны иилиммит буола-буола. Амма Аччыгыйа
Уонна тоҕо манна учууталлыы тахсыбыта буолуой? Эчи, оскуола баранан, нэһилиэк оскуолатыгар буолабуола. Софр. Данилов
Чэ, кэм, оннук буолан иһиэхпит... Аата, бу үлэ саҕана ыалдьан буола-буола. Болот Боотур

1. даҕ. Чахчы, адьас (саамай сөптөөх). ☉ Настоящий, подлинный, достоверный
   Дьэ, билигин мин кылаас салайааччытын быһыытынан, эһигиттэн биир суолу ыйытыах тустаахпын. Онуоха эһиги дьиҥ кырдьыгынан эппиэттиэххит диэн эрэнэбин. Софр. Данилов
   Биһиги билэбит, Эйэ дьиҥ суолтатын, сыанатын, Долгуйа этэбит Кининэн дууһабыт баҕатын. Күннүк Уурастыырап
2. аат суолт. Туох эмэ ис кырдьыга. ☉ Правда, истина
   Олох дьиҥэр баҕардахпына - Дойдубар талаһабын, Өлүү туһунан санаатахпына - Дойдубар талаһабын. С. Данилов
   Суох, уоннааҕы ыаллара дьиҥин билбэттэрэ буолуо [ол киһи төһө-хачча сүөһүлээҕин]. Күндэ
3. сыһ. суолт. Чахчы, кырдьык. ☉ Действительно, подлинно, истинно
   Былыргы сэһэннэринэн (үһүйээннэринэн) олоххо дьиҥ баар буолан сылдьыбыт быһыыны-майгыны, эбэтэр дьону кытта ситимнээх сэһэннэри ааттаныллар. Саха фольк. Нэһилиэк аайы чаччыыналары, кинээстэри уларытан, накааһы дьиҥ толоруохтара диэбит дьоҥҥутун талан, үстүү киһинэн кэмитиэт оҥостуох тустааххыт. П. Ойуунускай
   Бу Добун дьиҥ баар, саҥардыыҥы, биһиги нэһилиэкпит киһитэ этэ. Суорун Омоллоон
   ◊ Дьиҥ иһигэр <киирдэххэ> - кырдьыгын эттэххэ. ☉ В сущности, если сказать правду
   Ити бэйэтин төһө да кырдьаҕаһынан ааҕыннар Федор Васильевич дьиҥ иһигэр кырдьа охсубутун оччо итэҕэйбэт этэ. Софр. Данилов
   Дьиҥ иһигэр киирдэххэ Ойуурап дьабарааскы кыһыны быһа быркыта суох утуйар кистэлин билэн баран ону сүөһүгэ туттаары гынар эбит. Г. Угаров. Дьиҥ иһэ - туох эмэ олох баарынан ис чахчыта, чахчы өйдөбүлэ. ☉ Настоящее, подлинное понятие, суть, истинное положение вещей
   Дьиҥ иһэ ол - санаа самнан куотуу, күчүмэҕэйдэртэн дьулайан күрээһин этэ. Софр. Данилов
   Дьиҥ иһин биллэххэ, бу бэйэлэригэр ананан айыллыбыкка дылы сүрдээх дьүөрэ дьон хайы-үйэ икки аҥы, атырдьах маһыныы арахсан тураллар. Н. Лугинов
   др.-тюрк. чын

аат. Чахчыта, кырдьыга. ☉ Достоверность, сущая правда, истина
- Оннук саараҥныыр эрээри, дьиҥин-дьаҥын бэйэтиттэн ыйыталаһан билиэҥ этэ буоллаҕа дии, - Булумдьу күөскэ туус кутар уонна мас хамыйаҕынан күөһү амсайар. Л. Попов

1. аат. Адьас кырдьык баар суол. ☉ Достоверность, истинность, подлинность
   «Максим буур тайаҕы олорчу сүгэр» диэн дьон кэпсээнин өйдүү түһэммин саҥарбатым уонна ол дьиҥин-чахчытын билээрибин ону ыйыттым. Р. Кулаковскай
2. даҕ. суолт. Адьас кырдьык. ☉ Подлинный, настоящий
   Өскө бу норуокка үөрэхтэ, сайдыыта биэр, мин эрэнэбин: дьиҥ-чахчы үчүгэй дьоннор үүнүөхтэрэ. И. Федосеев
   Бииргэ олорор табаарыстара Козловскай уонна Буланов кини дьиҥ-чахчы революционер киэптээҕиттэн, …… ону ааһан ураты өйдөөҕүттэн улаханнык астыналлара. П. Филиппов
3. сыһ. суолт. Адьас, олус, илэ, кырдьык. ☉ Действительно, достоверно, истинно, подлинно
   Дьиҥ-чахчы атыттартан уратытык көрөр, уратытык истэр, онтун кимтэн да уратытык кэпсиир эрэ киһи суруйааччы аатырар. Софр. Данилов
   Силтэһэн [киһи хос аата] дьиҥ-чахчы хомойон, саҥа аллайбыта. Күннүк Уурастыырап
   [Манчаары ийэтэ:] Ол эрээри, дьиҥ-чахчы быстаран өлөр-хаалар күммэр, кырдьаҕас аҕа кынным Баһылай Слободчиков оҕонньор көрөн олорон ама өлөрөр үһүө, баран тылланнахпына, көмөлөһөө ини. МНН

a. true, genuine; truthful