көр дьогдьоот II
Биһиги дьогдьоол үрдүгэр тахсыбыппыт. Далан

көр дьогдьоот I
Уһун чогдоот күһүн буолуох буоллаҕына, куобах эрдэ маҥхайар. ФГЕ СТС
Күһүнэ табыгастаах, чогдоот буоллаҕына муус үрдүнэн ходуу ходуйаллар. С. Маисов

туохт. Онон-манан аҕыйах атын мас булкаастаах буол. ☉ Иметь редкую примесь других пород деревьев (о лесе)
Арыт сиһик, сэппэрээк ардайданан, харыйа, бэс быраайыланан, лиҥкир тиит мастаах үрдүк дьогдьооттор сүрэҕи-быары уоскутар сөрүүн салгынынан илгийэллэрэ. «ХС»

аат. Үрэхтэр икки ардыларынааҕы мастаах хаттыгас, мэҥэһик үрдэллэрдээх дьирбии сир. ☉ Лесистая бугристая горная возвышенность, служащая водоразделом двух рек. Хаамарга олус ыарахан, биир үрдүк дьогдьорооту нэһиилэ дабайан тахсан баран сынньана олоробун. Я. Семенов. Тэҥн. дьогдьоот II

аат. Тиэстэни хаптатан этинэн, балыгынан эбэтэр атынынан арыттаан буһарар ас. ☉ Печеное изделие из раскатанного теста с какой-л. начинкой, пирог. Эт бөрүөк. Хаппыыста бөрүөк
□ Бүгүн балык бөрүөк астаабыт
Эн оннук минньигэс бөрүөгү сиэбитиҥ саарбах. Софр. Данилов
◊ Бөрүөк от түөлбэ. — кыа (кыа уга). ☉ Чернобыльник
Саас маҥнайгы ача тахсыыта, Сыыр дьогдьоотугар үүнэр бөрүөк от күп-күөх сэбирдэҕиттэн хааһы оҥостон сэниэ ыларбыт. «Чолбон»

бүт диэнтэн дьаһ
туһ. Өрө дабайыыларын бүтэрэн, сис дьогдьоотун таҥнары атын аппа баһын диэки сыҕарыйан истилэр. Эрилик Эристиин
Өлөксөөс түөрт сыл үөрэнэн, Ленинградка медицинскэй институту бүтэрэн баран, анабылын ылан, дойдутугар, Саха сиригэр, баран испит. А. Бэрияк
Табаарыс начальник, мин пограничнай сулууспаны билбэппин, Байыаннай оскуоланы бүтэрбитим. Н. Якутскай
[Дьаамнаах эмээхсинэ:] Хата, билигин били үрүҥ тойотторо кэлэн тоҕо бассабыыгы эппэтигит диэн, дьэ, бүтэрэллэрэ буолуо. С. Ефремов

дьүрүһүй диэнтэн бэй., дьаһ
туһ. Дьахтар хоро талыыта киирэн дьүрүһүттэн дьүһүлэнэн барда. ПЭК СЯЯ
Өйдөөн иһиллээтэххэ, хаар …… дьогдьоот күһүн үрэх тумулун баараҕай тииттэрин курдук, дьүрүһүттэн ылыталыы турар буолар эбит дии. Амма Аччыгыйа
Ноо, аны бу аттыбыттан дьиҥнээх күөрэгэй халлааҥҥа өрө көтөн тахсан дьүрүһүттэн барда. Суорун Омоллоон

I
аат. Туох эмэ дьайыыта кылгас кэмҥэ тохтооһуна, тохтоон, ханнан ылыыта. ☉ Прекращение, приостановка действия чего-л.
Саалар букатын тыаһаабаттар. Эмиэ аҕырым буоллаҕа... И. Эртюков
Аҕырым ардахпыт ааһыыта Арҕааттан сотору күн көрүө — Айылҕа аймана айдаарыа, Айана, үлэтэ салҕаныа. «ХС»
Түүн кус аҕырымыгар тахсан, эҥин-эгэлгэ кэпсээн бөҕөнү түһэрэбит. И. Федосеев. Дьогдьоот күһүн аҕырым тымныы быыһыгар сылаас түүннэр бүрүүкээннэр, куобах аһыыр тыатыттан быкпатаҕа. БН ЫБ
II
аат. Күһүн сир харатына, бастаан түһэр тымныы, тымныы тыал; күһүн быстах тымныйыы. ☉ Раннее осеннее похолодание; осенний холодный ветер (после чего обычно наступает потепление)
Аҕырыма аастаҕына, халлаан көнүө, дьыл эрдэ. СГФ СКТ

дьүһ. туохт. Устаҕынан уун (хол., сүүрэргэр — кыыллары этэргэ). ☉ Вытягиваться в длину (напр., при беге — о животных)
Көлөһө сыарҕалаах икки ат, ыһыахха сүүрдэр курдук, чырбайа-чырбайа түһэн эрэллэрин көрө биэрдилэр. А. Сыромятникова
Дьогдьоот күһүн буолан, бастакы тоҥоруулар кэннилэриттэн куобах чырбайачырбайа сүүрдэ. Ф. Постников
△ Үөһэ диэки уун (хол., кимиэхэ эмэ тугу эмэ биэрээри). ☉ Тянуться вверх (напр., протягивая что-л. кому-л.)
Оҕо өс киирбэх ыҥыырга олорор киһиэхэ кумааҕытын биэрээри уунан чырбайда. Д. Таас
Кини чырбайан баран аҥаар илиитинэн долбуур биир уһугун туппута, аҥаарынан тоһоҕо ылан биэрэрэ. К. Симонов (тылб.)
ср. алт. сирей, чирей ‘вытягиваться’

аат. Бурдугунан астанар, хобордооххо арыыга ыһаарыллар төгүрүк ас (сахаларга киэҥник тэнийбит ас). ☉ Оладья
Алаадьы арыылааҕа үчүгэй, үлэ көхтөөҕө ордук (өс хоһ.). Остуолга, саха ыалын киэһээҥҥи аһылыгын сиэринэн, соркуойдаммыт эт, арыылаах алаадьы тэриэлкэҕэ өрөһөлүү ууруллубут. Софр. Данилов
Биирдиилээн даҕаны ыалларга Кыайыы-хотуу, хомуур үлэтэ туолан, Кыдама сууйуута буолан, Алаас, үрэх ыалын аайы Алаадьы сыта аҥкылыйда. С. Васильев
◊ Алаадьы төгүрүк — дьоҕус уонна төп-төгүрүк (алаас, күөл хонуу эҥин туһунан). ☉ Небольшой и круглый (обычно об аласах, озерах, полянах)
Дьогдьоот анныгар, алаадьы төгүрүк күөллээх, от үрэх эҥээригэр уһун синньигэс сыһыы …… күөҕүнэн күөгэйэн эрэр эбит. Л. Попов
Тыалар алаадьы төгүрүк алаастары, толооннору киэҥ-куоҥ уораҕайдарыгар кистээн, утум-ситим салҕанан бардар-бара тураллар. П. Аввакумов
Арыынан аллар алардаах, Алаадьы төгүрүк хонуулаах …… Алааспытыгар Арыылаахха Атаарыллар ыһыахха, Атасчааным, барыахха. П. Дмитриев