гл.
дьубуурунайдыыр (дьуһуурунайдаа)

гл,сов
дьуһуурунайдаан бүттэ

туохт. Дьуһуурунай эбээһинэһин толор ☉ Дежурить
[Маайыска] балыыһаҕа дьуһуурустубалаан баран дьиэлээн иһэр эбит. Н. Габышев
Куорат комсомолецтара нэдиэлэҕэ үстэ тирэх пууҥҥа кэлэн дьуһуурустубалыыллар, кулуупка, куорат кинотеатрдарыгар общественнай бэрээдэги көрөллөр. ДьИэБ. Тэҥн. дьуһуурунайдаа

сыһ. Олохтоммут бэрээдэгинэн, уларытыһан. ☉ Чередуясь, сменяя один другого, по очереди
Киэһэ аайы уочаратынан потребсоюз табаарын харабыллыыбыт. П. Ойуунускай
— Кырдьык, эһиги утуйа түһэн ылар буолуоххутун уочаратынан олорон. Амма Аччыгыйа
Хас күн ахсын уочаратынан дьуһуурунайдыыллара. И. Федосеев

нареч. солбуһа, уларса, уочаратынан; дежурить попеременно солбуһа дьуһуурунайдааҥ.

сыһ. Уолдьаспыт курдук, түбэһиннэрэ, оруобуна кэмигэр. ☉ Вовремя, к сроку
Нөҥүө сарсыарда Лидия Гаврильевна, отчуотун уолдьах бүтэрэ охсон, …… дириэктэрин кэбиниэтигэр дьыалатын көтөхпүтүнэн илии баттата киирбитэ. В. Титов
Хомондьуруопкаттан кэлбитим — хаһыат уочараттаах нүөмэрин таһаарыыга дьуһуурунайдыыр күнүм уолдьах күүтэн тоһуйаахтаабыт. С. Федотов
Хата, уолдьах, Семён Шахов быһааран-кэпсээн бүтэн аҕай олорор кэмэ этэ. С. Дадаскинов

аат.
1. Ханнык эмэ тиэмэҕэ анаан бэлэмнэнэн дьон иннигэр тыл этии. ☉ Доклад (публичное сообщение на какую-л. тему)
Бырааһынньыкка мустубут миитиҥҥэ Ананий Золотовскай дакылаат оҥордо. М. Доҕордуурап
И.Е. Сергучев дакылаатын дьүүллэһиигэ биэс пууннаах быһаччы уураах ылыныллыбыта. ПДИ КК
2. Начаалынньыкка тылынан эбэтэр суругунан иһитиннэрии. ☉ Доклад (устное или письменное сообщение начальнику о положении дел)
Горюнов дакылаатын истээт, киниттэн бэйэтиттэн: «Иллэрээ күн ким эһиэхэ дьуһуурунайдаабытай?» - диэн ыйытар. Н. Якутскай
Тойон кэлэн оннун булан аһыар, полковник дакылаатын истиэр диэри кыһыҥҥы күн хараҥаран барда. П. Филиппов

I
ый I диэнтэн х-ччы аата
Барыларыттан мөлтөх асчыттара — Серёжа. Онон кини дьуһуурунайдыыр кэмигэр хайаан да тууһун, лапсатын төһө элбэҕи кутарын ыйааччылаах буоллаҕына табыллар. Н. Лугинов
Д.И. Яковлев бэйэтэ иһигэр иитийэхтээн илдьэ сылдьар элбэх санаалардаах, ол гынан баран ону барытын мунньахха эрэ этэр, эбэтэр ыйааччы, этээччи эрэ курдук буолар сатамматын бэркэ билэр. С. Федотов
Уолу, быһата, тула өттүттэн ытарчалыы ылбыттара, саамай эрэнэр, көмүскэтэр киһитэ, эбэтэ, кытта кини алҕаһынсыыһатын ыйааччы буолбута. В. Башарин
II
ыйаа диэнтэн х-ччы аата
[3-с оҕо:] Өрөбөлүүссүйэтэ оҥоруохха. Бу мэтириэттэри таһааран, ампаарга бастарынан таҥнары ыйаан кэбиһиэххэ. Мин сууттааччы буолуом, эһиги ыйааччы буолуоххут. П. Ойуунускай
Өлөксөй бурдук ыйааччы буолта. А. Сыромятникова
Ыйата охсуох дьон ыйааччыбытын сүтэрэн турабыт. АаНА СТСКТ

аат.
1. кэпс. Аһылык, ас-үөл. ☉ То, что употребляется в пищу, пищевой продукт
Оҕолор итии аһылыктарыгар анаан иһит-хомуос, бородуукта атыыластым. И. Находкин
Үөрэх кэнниттэн дьуһуурунайдыыр киһи, маҕаһыынтан күн аайы биэстии солкуобайга бородуукта атыылаһан, ас бэлэмниир. Н. Лугинов
Бэрэссэдээтэл харчыны, бородууктаны абаанса быһыытынан суруйан биэрэр. С. Ефремов
2. кин. Туох эмэ үрэллиититтэн эбэтэр химическэй састаабынан арахсыытыттан үөскээн тахсара. ☉ То, что получается в результате химического разложения, распада чего-л. или как выделение из чего-л., продукт распада или выделения
Чүмэчи умайдаҕына, парафин умайыы гаастыҥы бородуукталарыгар кубулуйар. КДМ Х
Онон вулкан бородууктата атмосфера сиигин кытта холбоһуутун түмүгэр сернай кислота үөскээбитэ. ДьДьДь
Маһы соҕотуопкалааһын кээмэйин биллэрдик кэҥэппэккэ да эрэ, бу салаа бүтэһик бородуукталарын — мас матырыйаалларын, целлюлозаны, кумааҕыны, хордуоҥканы, дьиэ тэрилин, мас плиткалары оҥорууну лаппа улаатыннарар сорук турар. Л. Брежнев (тылб.)

1. аат.
2. көр кэриим. Аҕабыыт кэрииригэр барбыт. ПЭК СЯЯ
   Эйигин, үскэр сырыттаххына, кэриир аҕабыыта кэлэн сүрэхтээбитэ. С. Данилов
   Ыйдаҥа нуһараҥын саптан, Ыаллар утуйа сыталлар. Арай кэриир ыта, хараастан, Айманар, үөһэ ханталлан. В. Потапова
   Кэриир тыын, кэниэрдээх, хара тыын, Манна тоҕо түүн үөһэ дьайдыҥ? М. Лермонтов (тылб.)
   2
   көр кэрии. Кэриир тыа киэркэйдэ, Тумул тыа тубуста. Саха нар. ыр. Сыһыыны алтан от үллүйэр, Кэрииргэ — сардаана кутаата. С. Данилов
   Кимим эрэ олус холкутук Кэриир устун хаама турда. С. Данилов
3. Тугу эмэ хонтуруоллаан кэрийэн көрүү (хол., харабыллары). ☉ Дозор (обход)
   Кинилэргэ …… ырыынакка, дьуһуурунайдыыр учаастактарга, түүҥҥү кэриирдэри оҥорор үлэ түбэспитэ. А. Фадеев (тылб.)
4. сыһ. суолт., кэпс. Биир кэм, уларыйбакка; куруук, мэлдьи. ☉ Во всякое время; всю жизнь; постоянно, всегда
   Бэҕэһээҥҥи дьоллоох күммүт Биһиэнэ буолбутун курдук, Кэнэҕэс да кэлэр кэммит Кэриир биһиэнэ буолуохтун! Эллэй
   Кэрэ олох Килбиэннээх көмүс кирилиэһин устун Кэриир өрө тахсан үрдээн, Киһи, сүөһү бүтүннүү Чэбдикчэгиэн олоҕо Дьэндэйэн, сэргэхсийэн испитэ. Е. Иванова