Якутские буквы:

Якутский → Якутский

дьылҕан

  1. даҕ.
  2. Аҕыйах мутуктаах, уһун көнө умнастаах, дьылыгырас (үксүн тутууга барар толуу мас туһунан). ☉ Малосучковатый, длинный, прямой (об отборной, пригодной для строительства древесине)
    Уһун, кэрэ умнастаах, дьылҕан тииттэр ортолоругар сүүнэ улахан баараҕай тиит барыаран турар. Н. Лугинов
    Сис тыа дьылҕан тииттэрин күөх лабаалара кыра соҕус сиккиэр тыалтан күөгэлдьиһэн нусхалдьыһан хамсыы тураллара. Эрилик Эристиин
    Ол дойду …… Охтон бараммат Уһун дьылҕан мастаах эбит, Уолан көҕүрээбэт Ыраас сүлүүдэ уулаах эбит. С. Васильев
  3. кэпс. Үрдүк көнө уҥуохтаах, синньигэс (киһи). ☉ Высокий, прямой, стройный (о человеке)
    Сулейман бастаан табаарыһыгар, муннун аннынан тор курдук бытыктаах, түөрт уончалаах дьылҕан киһиэхэ, киллэрдэ. С. Руфов
    Анфисаҕа хас да күн биир олус кэрэ сирэйдээх, дьылҕан бэйэлээх кыыс олоро сырытта. Н. Габышев
  4. аат суолт. Уһун көнө умнастаах мутуга суох мас эбэтэр оннук мастан бэлэмнэммит бэрэбинэ. ☉ Длинное, прямое, без сучков дерево или бревно, изготовленное из такого дерева
    Хаҥкыл хара тыа Хатан дьылҕана аһылыктаах, Күөх төлөн тыыннаах [уот иччитэ]. П. Ойуунускай
    Истиэнэлэрэ барыта бэйэ-бэйэлэригэр ыкса кэккэлэтиллибит сулламмыт дьылҕаннар. Далан

Еще переводы:

фаталист

фаталист (Русский → Якутский)

м. фаталист (дьылҕаны итэҕэйэр киһи).

фатализм

фатализм (Русский → Якутский)

м. фатализм (эрдэттэн ыйыллыбыт дьылҕаны, оҥоһууну итэҕэйии).

стройный

стройный (Русский → Якутский)

прил. 1. (статный) көнө, дьып-саҕай, дьылҕан; у него стройный стан кини көнө уҥуохтаах; 2. (последовательный) ыпсаҕай, биир сүрүннээх, дэхси; стройная теория ыпсаҕай теория; 3. (о музыке, пении) ыпсаҕай, биир дьүөрэ сааһыламмыт; стройное пение биир дьүөрэ ыллааһын.

ньүөгү

ньүөгү (Якутский → Якутский)

даҕ., поэт. Быйаҥнаах, уйгулаах, үтүөкэн. ☉ Богатый, изобильный
Бу, охтон бараммат Уһун дьылҕан мастаах, Уолан көҕүрээбэт Ыраас сүлүүдэ уулаах, отохсуйбат От ньүөгү кырыстаах Орто дугуй буор ийэ дойду. С. Васильев

талым

талым (Якутский → Якутский)

даҕ. Атыттардааҕар быдан ордук, барыларыттан таһыччы үчүгэй, бастыҥ. ☉ Лучший, избранный
Икки талым көҕүөрү Кэккэлэччи туппут курдук, Үс толбонноох Күрүө-дьаҕыл эмиийдээх. Д. Говоров
Маай барахсан!… Мин махталым — Кини өрүү кэлэригэр, Маннык үрдүк, барҕа, талым Дьылҕаны биэрбитигэр. С. Тарасов

быалый

быалый (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Иит, улаатыннар, киһи оҥор, араҥаччылаа, көмүскээ. ☉ Воспитать; охранять, оберегать, покровительствовать
Хамсыктаах Былаҕай Хара тойон Миигин быалыйбыта. Д. Говоров
2. Анаа, дьаһай (дьылҕаны быһаарар айыы туһунан этэргэ). ☉ Предназначать, предопределять, предначертать (будущее, судьбу)
Аан дайды Хайатын иччитин Төрдө буоллун, Аркыыбаҕа анньан, Быалыйбыппыт баара. Д. Говоров

отохсуй

отохсуй (Якутский → Якутский)

туохт. Кыайан түргэнник улаатыма, кыра, дьарамай буол, мөлтөө-ахсаа. ☉ Отставать в росте, быть тщедушным, хилым
Ол курдук Оонньуу сырыттаҕына, Олоҕо отохсуйда, Баайа аччаата, Баранан барда. А. Софронов
Бу, Охтон бараммат Уһун дьылҕан мастаах, Уолан көҕүрээбэт Ыраас сүлүүдэ уулаах, Отохсуйбат От ньүөгү кырыстаах …… дойду. С. Васильев

сохсолуу

сохсолуу (Якутский → Якутский)

сыһ. Үрүт-үрдүгэр буолар гына, үрүт-үрдүгэр чохчолуу. ☉ Кучей, грудой, ворохом
Ураһаҕа киирэн, дьиэ уҥа өттүгэр сохсолуу ууруллубут мутукча сөгөлөөн орон үрдүгэр …… олорон кэбистибит. Н. Заболоцкай
Сыарҕалаах оҕуһунан …… дьылҕан ураҕастары, сыарҕа сыҥааҕа буолар хатыҥ мастары, ылах талахтарын сохсолуу тиэйэн Ньукулааһа дьиэтин олбуоругар тиийэн кэллэ. «ХС»

ылах

ылах (Якутский → Якутский)

аат. Сыарҕаны туора нөҥүөмаҥаа атахтарын холбуур суон талахтан оҥоһуллубут туорай. ☉ Поперечные скрепы саней (из тальника)
Ылахтар бары сүгэнэн быһыта охсуллубуттар эбит. Амма Аччыгыйа
Тутан иһэр тарыырын Дьэргэ сыарҕатын ылаҕар батары биэрбитэ. Болот Боотур
[Болот] хаһан таһаарбыта, эргэ сыарҕа ылахтара буоллулар. Н. Заболоцкай
◊ Ылах талаҕа — ылах гынарга (оҥорорго) сөптөөх суон талах. ☉ Тальник, годный для поперечных скреп саней
Биригэдьиир Туллукчаана сыарҕалаах оҕуһунан атырдьах уга буолар кураанах дьылҕан ураҕастары, сыарҕа сыҥааҕа буолар хатыҥ мастары, ылах талахтарын сохсолуу тиэйэн Ньукулааһа дьиэтин олбуоругар тиийэн кэллэ. «ХС»
ср. др.-тюрк. улыҕ ‘соединение, связь’ (от ула ‘связывать, присоединять’)

айхал

айхал (Якутский → Якутский)

аат., үрд.
1. эргэр. Үрдүк айыылартан дьолу-соргуну көрдөһөргө этиллэр алгыс тыла. ☉ Молитвенный возглас, выражает радость, пожелание блага, счастья
Айхал диэн Алҕаан иһиэҕиҥ, оҕоло-ор! Саха фольк. Аал уот иччитигэр Ас кутан Ааттаһан барбыттарыгар, Ахтар айыыһыт ала чахчы Айхалынан алҕаабыта. Өксөкүлээх Өлөксөй
Уруй-уруй диэтэхпинэ Уһун туску туругурар буолара, Айхал-айхал диэтэхпинэ Алгыс баһа сыаланар буолара. П. Ойуунускай. Тэҥн. уруй
2. Дьол-соргу, үрдүк үөрүү, үрдүк дьол. ☉ Успех, высокое счастье, торжество
Ол дойдум дьоно Аан дойду айхалыгар, Уу долгунун курдук Көрүдьүөс көҥүл олоххо Көрүлүүллэр эбит. А. Софронов
Бүгүн алаас аайытын — Умнуллубат айхаллар, Кыайыылардаах Кыһыл былаах Сардаҥалыы чаҕыллар. Эллэй
△ Үрдүк үөрүүлээх, өрө көтөҕүллүүлээх хайҕабыл, арбааһын. ☉ Хвала, прославление, восхваление
Айхалым, эйиэхэ, эн чиэстээх сураҕыҥ, Аан дойду арҕаһын дабайбыт аартыгыҥ — Саас-үйэ тухары сырдык суол буолуохтун, Саха дьон оҕотун ыҥыра туруохтун! П. Ойуунускай
Москва, эйиэхэ салаллар Дьон аймах таптала, айхала. Эллэй
3. Үөрүүлээх ыҥырыы-эҕэрдэ луоһуннарыгар туттуллар уруйдуур тыл. ☉ Слово торжественных приветствий-призывов, соответствующее русскому «слава!»
Бастаан иһэр сэбиэскэй наукаҕа айхал! «Кыым»
◊ Айхалы тардыс үрд. — дьолу-соргуну, үтүө дьылҕаны көрдөс; дьолу-соргуну көрдөө. ☉ Молить, просить счастьеудачу; искать счастье в жизни
Аныгы албастаах сахха Айхалы тардыһан, Алҕаатаҕым буоллун Саҥа ыччаппын. Өксөкүлээх Өлөксөй
Айыллыбыт буорбуттан арахсан, Атын аҕа ууһугар Айхал тардыһа Айанныырым анаата. А. Софронов