Якутские буквы:

Якутский → Русский

дьэбэрэ

глубокое, вязкое болото || болотный; дьэбэрэ уута болотная вода.

Якутский → Якутский

дьэбэрэ

  1. аат.
  2. Уулаах, оборчо бадараан. Болото, топь, трясина
    Бу аартыгы солууругар нуучча норуота …… ооҕуй оҕус батыллар дьэбэрэтин килэгир тимир муостанан муосталаабыта. Суорун Омоллоон
    - Па, нохоо, дьэбэрэ уута буолбат дуо? - Эмиэ барыыс! Бэлэм барбыт чэй. Амма Аччыгыйа
    Уу уолбутуттан тахсыбыт бадараан; уу (күөл, үрэх) оборчо бадарааннаах түгэҕэ; ньоҕох, былыык. Илистая, вязкая грязь, появляющаяся на месте высохшего озера
    Таалай күөлэ сайын сүрдээх куһаҕан сыттаах дьэбэрэ буолар. ИОВ ЯК
    Муҥхалара …… ааттаах үчүгэй сырыылаах. Кини хаһан да ньамаҕы, дьэбэрэни эрэ уобан, кубус-кураанах тахсан хомоппутун өйдөөбөттөр. И. Гоголев
  3. көсп. Ыар, хараҥа, сидьиҥ олох; олох хараҥа, хаалынньаҥ өттө. То, что засасывает, губит энергию, стремления человека, трясина; дно (самые необеспеченные, асоциальные слои общества; пребывание, жизнь в таких слоях)
    А.И. Софронов «Олох дьэбэрэтэ» диэн драмаҕа, П.А. Ойуунускай «Дьэбэрэттэн тахсыы» диэн сэһэҥҥэ саха урукку ыар олоҕун ойуулууллар.  Маайа барахсан туох да буруйа суох олох дьэбэрэтигэр тэпсилиннэ. А. Софронов
  4. көсп. Киһи майгытын хаалынньаҥ, кэр-дьэбэр өттө, адьыната, кэмэлдьитэ; оннук майгылаах киһи. Безнравственные, дурные привычки, повадки; человек с такими повадками
    Охсуулаах, түрбүөннээх күннэргэ дьэ итинник кыһыл көмүс курдук кылбайан тахсар ыраас, сырдык дууһалаах үтүөкэн дьоннору кытта тэҥҥэ олох дьэбэрэтэ эмиэ ханнык эрэ кута хараҕыттан эмискэччи өрө көбөн тахсааччы. С. Тарасов
    Бу Балыксыт оҕонньор мас бабаарынатын дьиикэй дьэбэрэҕинэн тунуйума. П. Ойуунускай
  5. даҕ. суолт.
  6. Уулаах оборчо бадарааннаах. С почвой, похожей на болото, трясину, болотистый
    Төрүкүтүн бырыы, дьэбэрэ Тыабыт иһэ иэдэйдэ. Халтархайа, силбирэҥэ, Инчэҕэйэ сүрдэннэ. М. Ефимов
    Ньүүйэ суолун сүүрбэ көстөөх улуу бадарааныгар тиийэн кэлбиппит. Киһи-сүөһү тимирэн хаалыах курдук дьэбэрэ сирдэр бардар бараммакка дылылара. Б. Лунин (тылб.)
  7. көсп. Чанчарык; куһаҕан, ыар, киһини баттыыр, сүөргү, барбах (олох). Неприглядный, тяжелый; дикий, темный (о жизни)
    [Уйбаан:] Эһиги хараххытын аалбыт …… Маайаны суох гынным! Бу аан дойду дьэбэрэ олоҕуттан араардым. А. Софронов. Солко …… балаҕанын кытта бииргэ хотонноох, улахан дьэбэрэ олохтоох ыал. А. Федоров

Еще переводы:

болото

болото (Русский → Якутский)

с. бадараан, дьэбэрэ, оборчо.

болото

болото (Русский → Якутский)

сущ
маар, бадараан, дьэбэрэ

болотный

болотный (Русский → Якутский)

прил. бадараан, дьэбэрэ; болотные испарения бадараан күдэнэ; болотная птица бадараан көтөрө.

тигровый

тигровый (Русский → Якутский)

прил. тигр; тигровая шкура тигр тириитэ. тикать несов. (о часах) тыһырҕаа. тина ж. ньамах, дьэбэрэ. тинистый прил. ньамахтаах, дьэбэрэлээх (хол. күөл).

дьэбэ

дьэбэ (Якутский → Якутский)

  1. көр дьэбэрэ 1.1. Аҥар өттүгэр икки атахтаах кыайан сылдьыбат дьэбэтэ; онно көтөр кынаттаах, сүүрэр атахтаах бииһэ барыта үөскүүр. В. Протодьяконов
    Ол саҕана күөллэр кураантан уоланнар, бадарааннара, дьэбэлэрэ тахсаннар, сүөһү уулууругар улахан кутталлаахтара. И. Федосеев
    Кута, дьэбэ хааһытыгар Тугу да аахсыбакка Күн-түүн куурбат, сытар, сыылар Кэм кэлбитэ саллаакка. А. Твардовскай (тылб.)
  2. көсп. Олох эндирэ, бөрүкүтэ суох көстүүтэ; олох дьэбэрэтэ. Неприглядные явления, трясина, тина жизни
    Мин анаан Ырыа көрдүүбүн - Булабын Хоп сибин, Олох дьэбэтин, күлүгүн Кэрэһи кэпсээнин. С. Данилов
    Дьэбэҕэ тимирэ-тимирэ, Олох нэс оҕуһун сиэппитим. Р. Баҕатаайыскай
    Маннык дьоллоох олоххо олороммут, …… киэҥ айан суолуттан туораан, ынах ыырынан баран, мунан дьэбэҕэ түһэр сөп буолуо дуо? Н. Туобулаахап
сэттиэн

сэттиэн (Якутский → Якутский)

хомуур ахс. аат. Сэттэ буолан хомуллан, сэттэ буолан бииргэ. Все семеро вместе, собравшись всемером. Сэттиэн тиийэн кэллилэр
Бу сэттэ аҕас-балыс үрүйэлэр түҥкэтэх хара тыаны бүрүнэн, түгэҕэ-төрдө биллибэт дириҥ дьэбэрэни тэллэхтэнэн киирэннэр, сэттиэн утуу-субуу Алдаҥҥа кутуллаллар. Н. Заболоцкай
Хотон иһиттэн кутуйахтар сэттиэн субуруһан таҕыстылар, саҥаран чабыгырастылар. Т. Сметанин

ньамах

ньамах (Якутский → Якутский)

аат.
1. бот. Сүүрүгэ суох биитэр биллэр-биллибэт сүүрүктээх ууга (үксүгэр күөлгэ, көлүччэҕэ эҥин) үөскүүр күөх салахай хойуу араҥата. Тина, водоросли, плавающие в стоячей или малопроточной воде (напр., в озёрах, прудах)
Иккиэн күөл ньамаҕа бөҕөнү бүрүнэн, суккуруур дууһалара эрэ пиэрмэҕэ тахсан быыһаналлар. И. Семёнов
Саптыҥы күөх салахай спирогира — атын салахайдары кытта халыҥ гына үллүктэммит ньамаҕы үөскэтиһэр. КВА Б
Хлорелла диэн уу ньамаҕа оту анаан бүөбэйдээн үүннэрэн сүөһүгэ, көтөргө сиэтэллэрэ биллэр. ПАЕ ЭАБ
2. Бадараан, былыык уонна салахай булкуспута. Ил и водоросли, образующие в заболоченных водоёмах вязкую массу
Бу ааһар былыт албына, күөх далай көлдьүнэ, сытыган ньамах үөнэ, бадараан баҕата, дьэбэрэ дьиикэйэ, сыллаһар киһиҥ мин дуо? П. Ойуунускай
Муҥха хаһан да ньамаҕы, дьэбэрэни эрэ уобан, кубус-кураанах тахсыбытын өйдөөбөттөр. И. Гоголев
Хаастар муҥнаахтар аһыы-сии күөл ньамаҕар даадаҥнаһан киирдэхтэринэ, …… хоптолор сымыыттарын супту уулууллар. С. Тумат
ср. монг., бур. намаг ‘болото, топь’, монг. замаг ‘тина, водоросли’

дьээдьэ

дьээдьэ (Якутский → Якутский)

аат., кэпс.
1. Аҕа саастаах эр киһи (үксүгэр оҕо тылыгар). Дядя (мужчина, молодой человек - обычно в речи ребенка)
- Тоойуом, кэл, бу сүрдээх үчүгэй ойуулаах кумааҕылар бааллар, дьээдьэ кэһиитэ. Н. Заболоцкай
Кыра оҕолор муодарҕаан көрөллөр: «Тараҕай дьээдьэ кэллэ!» - дэһэллэр. Баал Хабырыыс
«Дьээдьэ, тугу эн туойаҕын?» - мааны киһи ыйытта. М. Доҕордуурап
2. Ийэни, аҕаны кытта бииргэ төрөөбүт эр киһи (билиҥҥи эдэр саха кэпсэтэр тылыгар таай, убай диир оннугар). Дядя (брат отца или матери)
Мэхээчэ обургу кулаак дьээдьэтигэр, бу Баһылайы сөрөөн муоста оҥороору, дириҥ дьэбэрэҕэ тэбистэрэн эрдэҕэ дии. П. Ойуунускай
Ол дьээдьэтин кыыһа Польшаҕа кэргэн тахсыбыт. Далан
Оттон кыралар дьээдьэлэрэ киллэрбит кэһиитин үрдүгэр үөрүүнэн түспүттэрэ. «ХС»

тэпсилин

тэпсилин (Якутский → Якутский)

  1. тэбис 1 диэнтэн атын. туһ. Үүтээн таһа тэпсиллэн чигдитийбит, …… булчуттар ыкса күһүҥҥүттэн олохсуйбуттара ала бэлиэ. В. Протодьяконов
    Көлүйэ тулатынааҕы от-мас дэлби чаачахай курдук тэпсиллибит. С. Маисов
    Сүөһүнү эттээн биликтээбит сирдэрэ дэлби тэпсиллибит даҕаны туох да, бэл, табах төрдүгэһэ, хаалбатах. МДН КК
  2. көсп. Атаҕастабылга, батталга сырыт. Быть попранным, униженным, оскорблённым
    Этэ-хаана алдьаммыта, чиэһэ-бырааба тэпсиллибитэ таах хаалыах бэйэтэ буоллаҕа дуу? П. Ойуунускай
    [Даайыс:] Маайа барахсан …… олох дьэбэрэтигэр тэпсилиннэ, бары да тэпсиллэн иһиэхпит. А. Софронов
    Киһи аймах улахан өттө атын омуктар батталларыгар тэпсиллэн сытар. «Чолбон»
    Бадарааҥҥа хам тэбис (тэпсилин) көр бадараан
    Уулаах Уйбаан эргэ олох бадарааныгар хам тэпсиллэн сылдьыбыта. Эрилик Эристиин
дьуоҕа

дьуоҕа (Якутский → Якутский)

аат.
1. Түгэҕэ биллибэт оборчо бадараан. Глубокое топкое болото
Бэл диэтэр Белоруссия үйэ тухары дьуоҕа буолбут бадарааннарын куурдан хас эмэ сүүс тыһыынча гектар сирдэри холкуостар үрдүк быйаҥнаах сирдэринэн оҥордулар. Эрилик Эристиин
Барбыт эргийбэт, түспүт күөрэйбэт дириҥ дьуоҕалара, ооҕуй оҕус бадараанныыр оборчолоро, тиит мас ньимиччи түһэр дьэбэрэлэрэ манна бааллар эбит. И. Данилов
Биир үгүрүө саҥардыы бүгүллэҥнии көтөөрү гынан эрдэҕинэ Степан Аркадьевич түҥнэри ытан кэбиспитэ дьуоҕаҕа чөмчөс гына түстэ. Л. Толстой (тылб.)
Уу түгэҕинээҕи хара дьэбэрэ. Вязкая грязь на дне водоема, ил
Күөх далай саарыстыбатын дириҥ дьуоҕата быстыбат быйаҥнаах, бараммат баайдаах туспа киэҥ эйгэ буолар. И. Данилов
Дириҥ дьуоҕа түгэххэр Тимир хараап дьардьамата, Оппуоханан бүрүллэн, Урусхалланан сыттаҕа. С. Васильев
Дьон-сэргэ тумунна диир эрдэ - Уол оҕо охтуо да, туруоҕа, Куйуурдьут маҥкытын кэриэтэ Дьуоҕаттан бу күөрэс гыныаҕа. «ХС»
2. көсп. Туох эмэ (олох, уопсастыба, итэҕэл о. д. а.) саамай куһаҕан, инники сайдыыны харгыстыыр өттө. Темная, негативная сторона чего-л. (общества, жизни, религии и т. п.)
Уопсастыба түүнүктээх дьуоҕаларыгар саасүйэ тухары мунньуллубут кир-дьай, быртах-былаҕай көөнньөн-көймөстөн тахсыыта буоллаҕа фашист сидьиҥ майгыта-сигилитэ. Амма Аччыгыйа
Дьэ ити курдук очурга оҕустардар оҕустаран, Кууһума олох дьуоҕатыгар түстэр түһэн иһэр. Эрчимэн. Данко дьону өлүү дьуоҕатыттан таһаараары сүрэҕин уһулу тардан ылбыта. А. Федоров