м. дьэҥдьиир.

аймаһыт диэнтэн хай
аата. [Хохуол саҥата] дьэҥдьиири күүтүү аймаһытыытын ханна эрэ киэр анньара. М. Горькай (тылб.)

көр дьэҥдьиир
Староватов учуутал дьиэтигэр ньэгдьиирдэ оҥоруҥ. Бөлүүн мин дьиэбиттэн куоппут бассабыык киниэхэ хоргойбут буолуохтаах! Н. Якутскай

уоппустаа диэнтэн хай
аата. Уоппустааһын кэмигэр кини икки алмааһы уорбута көһүннэ. М. Попов
Уоппустааһын боротокуолугар дьэҥдьииргэ сылдьыспыт дьоҥҥо илии баттатта. «ХС»

көр ити аата
2
Ити буоллаҕына, сарсыарда өссө кытаанах кыраамыкыны аҕалыам. Амма Аччыгыйа
Ити буоллаҕына, мин эйигин хайаан да сиэн арахсыахтаахпын. Суорун Омоллоон
Ити буоллаҕына, күн бүгүн бэйэҕин илдьэ тахсан дьэҥдьиир оҥоруохпут. Күннүк Уурастыырап

аат. Кими эмэ баттааһын-үктээһин, көлөһүннээһин. ☉ Притеснение, угнетение, преследование кого-л. [Дьадаҥы киһи] Үтүргэҥҥэ-хабырҕаҥҥа сылдьан, Үүнүүтэ суох баҕайы Үрүйэ баһыгар олохтонон, Үлэтэхамнаһа үөтэлээбэтэх. Эрилик Эристиин
Хата үтүргэн-хабырҕан барыта ааста: араас хаайыылар, көскө ыытыы, дьэҥдьиир... Өрөбөлүүссүйэ! З. Воскресенская (тылб.)

көр дьэҥдьиир
Ньэҥньиир баар диэн эһиэхэ ким эттэ? Амма Аччыгыйа
[П.Л. Драверт] Дьокуускайга ньэҥньииртэн сэрэхэдийэн, революционнай хоһооннордоох икки тэтэрээти сиргэ көмпүтүн ахтар. И. Федосеев
Таһымаан Алааппыйа дьиэтигэр ньэҥньиир оҥоһуллан, дэриэбинэ сорох олохтоохторуттан араас кыра маллар көстүтэлээн, эмээхсин ити дьыалаҕа эмиэ сөрөммүтэ. Д. Таас

туохт. Ханна эмэ, кимиэхэ эмэ дьэҥдьиирдэ оҥор, тугу эмэ көрдөө. ☉ Произвести обыск где-л., у кого-л., обыскивать
Кыраныыссаҕа наада буоллаҕына, пограничниктар ким баҕарар дьиэтин дьэҥдьийэр бырааптаахтар. Н. Якутскай
[Харачааһы] онтон сиэбин, хоонньун хастылар, таҥаһын бүтэйдии кум-хам тутан дьэҥдьийэн хачыгыраттылар. П. Филиппов
Дайыыла өлүктэри дьэҥдьийэн, туох эрэ кумааҕыларын булаттаата. Д. Таас.
△ Кичэйэн көрдөө, ирдээ. ☉ Тщательно искать, обыскивать
Ити бэйэлээх элбэх үрүйэлэри, сээннэри, таас үрэхтэр түһүүлэрин сууйдулар, дьэҥдьийдилэр да, барыта кураанах. И. Бочкарев. Сиэптэрин барытын дьэҥдьийэн Испиискэ уматан табахтыыр. С. Васильев
монг. дэгдьи

I
сүүрэлээ диэнтэн холб. туһ. Сонно тута дэриэбинэҕэ дьэҥдьиир саҕаламмыта
Саллааттары кытта тэҥҥэ туоһу буолар дьон сүүрэлэспиттэрэ, муннугу-ханныгы бары тиҥсирийбиттэрэ. Агидель к.
II
даҕ. Биир сиргэ таба тохтообот, хамсыы сылдьар (хол., харах, быччыҥ туһунан). ☉ Постоянно двигающийся, бегающий (напр., о глазах, мышцах)
Сүүрэлэс харахтара тугу эрэ ырааҕы одуулуур курдуктар. И. Гоголев
[Сууттанааччы] сүүрэлэс харахтарынан саалаҕа олорор дьон диэки иччитэ суоҕунан көрбөхтүүр. В. Ойуурускай
Көрдөхпүнэ уҥуоҕунан миигиннээҕэр кыра, сүүрэлэс быччыҥнардаах бөҕөс көбүөр муннугар бэрт чэпчэкитик тахсан турбута. «Кыым»

аат. Туох эмэ мунньах, дьүүл хайдах барбытын эбэтэр ураты боломуочуйалаах дьон тугу эмэ хайдах быһаарбыттарын сиһилии суруйбут докумуон. ☉ Документ, содержащий подробную запись хода какого-л. собрания, обсуждения или определения, установления компетентными людьми чего-л., протокол. Мунньах боротокуола
□ Итини барытын мин боротокуолга киллэрбитим. Н. Якутскай
Уоппустааһын боротокуолугар дьэҥдьииргэ сылдьыспыт дьоҥҥо илии баттатта. «ХС»
△ Киһи дьон ортотугар туох эмэ сокуоҥҥа сөп түбэспэти саҥарбытын эбэтэр оннук быһыыламмытын суругунан бигэргэтэр докумуон. ☉ Документ, акт о нарушении кем-л. общественного порядка, законности, протокол
Хорохоот, кэл! Бу бүрүстүүпүнньүгү сип-сибилигин сибииккэҕэ ук! Суруксут, боротокуолла суруй! Күн судаары утары туран, бүтүн мунньах ортотугар бууннаата. Күрээҥ диэн тыл тарҕатта. П. Ойуунускай
Сэбиэт бүрүсүдьүүмүн мунньаҕа Ыстапаан Бэдэһиэйэпкэ боротокуол оҥордо. Бэс Дьарааһын