Якутские буквы:

Якутский → Русский

дэриэспэ

дресва, щебень; галька; гравий.

Якутский → Якутский

дэриэспэ

аат.
1. Туой булкаастаах кумах биир кэлим буола силимнэспититтэн үөдүйбүт кэбирэх, үксүгэр араҥалардаах дьапталҕа таас. ☉ Глинистый песчаник; дресва
[Хайаҕа] Үүттүүр коронкалар буруолуу-буруолуу дьилэй дэриэспэни дьөлө ытыйаллара. Онно кэлин динамиты угаллара уонна дэлби тэптэрэллэрэ. И. Данилов
[Кулун Куллустуур] Сордоҥ балык уорҕатын Субуруччу уурбут курдук, Тимир килиэ муостатын Дэриэспэ курдук дэлби түһэн кэбистэ. ТТИГ КХКК
2. үөхс. Баҕайы, дирээн. ☉ Дрянь, негодяй
[Бүөтүр (уолу баттаҕыттан харбыыр, хаһыытыыр):] Дэриэспэ, баттыыгын дуо? Амма Аччыгыйа
[Күөх Көппө (соһуйар):] «Айа-айа! Оҕонньор, иирэн кэллиҥ дуу?» (Атын сиргэ) «Топпот кинээс дэриэспэ». Суорун Омоллоон
[Ааныка (оҕонньорун):] Бу дэриэспэ туох буола сылдьарый! Бу хайаларын оҕотун уоран аҕалла. С. Ефремов
◊ Дэриэспэ таас - кумах уонна туой булкуспутуттан үөскээбит үлтүрүйүмтүө таас. ☉ Дресвяный камень
Өлүү таалатын үрдүгэр Өттүктүү сыттаҕына Дэриэспэ таас тыаһа Дэлбэритэ ыстанна. П. Ойуунускай
[Киирик:] Дьэ бу баар Элиэнэ эбэ хотун биир маанылаах дэриэспэ таас тумула, ааттаах Чөмчөҕөн хайата диэн. С. Ефремов
Бүлүү дэриэспэ таас хайалара, өрө сүгүллэн тахсан баран, аллараа чарпа буолан саккырыыллара. И. Данилов
русск. дресва

Еще переводы:

дресва

дресва (Русский → Якутский)

ж. дэриэспэ, таас бытархайа.

тибиилэн

тибиилэн (Якутский → Якутский)

туохт. Тибиилээх буол, тибиинэн ыс, көм. ☉ Вьюжить, мести, заметать
Сайдаарыкы эбэ хотуҥҥа Тэлгэһэ ынах саҕа Дэриэспэ таас тибиилэннэ. П. Ойуунускай

дьалкылын

дьалкылын (Якутский → Якутский)

дьалкый диэнтэн атын
туһ. Дьэҥкир уу дьалкыллан, Дэриэспэ таастартан Дэбилийэ тэйдэ, Дьэрилийэ кэйдэ. Эллэй
Маайа ыаҕастаах ууларын быһар быһаҕастара тоҕо дьалкыллыахтарыгар дылы сиргэ лик гына [олорто]. Эрилик Эристиин

суккурат

суккурат (Якутский → Якутский)

суккураа диэнтэн дьаһ
туһ. Саас күн …… дэриэспэ тааһы бүрүйбүт хаары суулларан суккуратта. Е. Неймохов
Кини тугу эрэ соһон суккуратан аҕалбытын тордоххо киллэрэллэр. В. Гаврильева

буурҕалан

буурҕалан (Якутский → Якутский)

туохт. Олус күүстээх оту-маһы алдьатар тыаллан, силлиэр. ☉ Подняться (о сильном ветре, буре)
Байҕал буолла да хаһан эмэ бааллырыахтаах, буурҕаланыахтаах, буурҕаланнаҕына кыра харамайдар, кыра, үөһэ сылдьар балыктар биэрэккэ быраҕыллаллар, өлөллөр, хаталлар. ТНН КХК. Сандаарыкы эбэ хотуҥҥа Тиҥэһэ ынах саҕа Дэриэспэ таас тибиилэннэ, Кунан оҕус саҕа Лочугурас таас буурҕаланна. П. Ойуунускай

силлиэмэ

силлиэмэ (Якутский → Якутский)

аат. Силлиэ саамай күүстээҕэ. ☉ Холодный ветер ураганной силы
Тиҥэһэ ынах саҕа Дэриэспэ тааһы силлиэмэтэ сиксийэр, Куруппа курдук Дэлби балкыйан кэбиһэр. Д. Говоров
Силлиэмэ курдук күүстээх тыал хаары ытыйан күөрчэхтии көтүтэр. ВНГ ГОПХ
Аат айаҕын саамай өлүү будулҕана, дохсун силлиэмэтэ миигин соҕотохтуу хара тыа ортотугар көрүстэҕинэ даҕаны, оччо-бачча дьулайыам суох этэ. Н. Гоголь (тылб.)

чөҥөркөй

чөҥөркөй (Якутский → Якутский)

даҕ. Түгэҕэ көстүбэт, дириҥ (хол., хаспах). ☉ Бездонный, глубокий (напр., о пещере)
[Бохсуллубут уу] дьилэй дэриэспэ таас хайаҕа хаһыллыбыт чөҥөркөй тоннелларга дьөлө иҥиэттэн түһэн дьэргэйэр. И. Данилов
Хаһыллыбыт хайа Хараҥа чөҥөркөй Хаспаҕа аҥхайар. К. Туйаарыскай
Левинсон киэҥ, чөҥөркөй хараҕынан Морозканы саппыкылары баҕастары эҕирийэ тардан ылар курдук …… өтө көрөр. А. Фадеев (тылб.)

дэлбэрит

дэлбэрит (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Тугу эмэ хайа барар, үлтүрүтэр курдук алдьат, хампарыт. ☉ Разбивать, раскалывать
Таас да буоллар дэлбэритэр тэтимнээх дьон бандьыыттарга уун-утары кэлэн иһэллэр. Эрилик Эристиин
Дэриэспэ тааһы Динамитынан дэлбэритэн, Хаҥалас хайатын Халыҥ таһаатыттан Укулаат тимири Уһааран ылбытым. С. Васильев
2. көсп. Киһи дөйөр тыаһын (хаһыытын) таһаар. ☉ Оглушительно шуметь, кричать
Хатан-хабараан саҥата Хайыта ыстанан барда, Суостаах суон модун саҥата Дэлбэриттэн барда. П. Ойуунускай
[Оҕонньор] муоһатын ыга тарта уонна эр бэрдинии хаһыытаан дэлбэриттэ. М. Шолохов (тылб.)
◊ Дэлбэритэ бар - хос-хос хатыланан лүһүгүрээ, ньиргий. ☉ Загреметь, загрохотать (многократно)
Икки уостаах саа утуу-субуу дэлбэритэ бардылар. Эрилик Эристиин
Төбөбүт оройунан хатан баҕайытык этиҥ дэлбэритэ барбыта. Ч. Айтматов (тылб.)

чарпа

чарпа (Якутский → Якутский)

аат. Туох эмэ (хол., мас, таас, өстүөкүлэ) бытархайа, кыырпаҕа. ☉ Небольшие части чего-л. (напр., осколки стекла, клочки бумаги, щепа дерева)
Бүлүү дэриэспэ таас хайалара өрө сүгүллэн тахсан баран, аллара чарпа буолан саккырыыллара. И. Данилов
Үөһии-үөһэ чарпа курдук бачымах сулустар дьиримнииллэр. П. Аввакумов
[Айыы Сээн:] Оттон мин бу сымара тааһы үлтү сынньан чарпа оҥоруом. «ХС»
Э.К. Пекарскай чарпаны түүрдэр «чарба, йарма» тиэрминнэриттэн төрүттүүр. ЕВФ УуДК
◊ Чарпа таас көр таас I
Чарпа таастаах өрүс кытыытыгар умса түһэн сыттыбыт. И. Эртюков
Атаҕын анныгар сытар чарпа таастар килбэчиһэллэр. Т. Сметанин
Хантан эрэ, чарпа таастар анныларыттан, хабараан сэрии ынырыктаах тыаһа-ууһа иһиллэр. А. Данилов
ср. др.-тюрк. йарма, тув. чарба ‘измельчённая крупа’, алт. дьарма ‘отруби; ячменная крупа’

лиһигирээ

лиһигирээ (Якутский → Якутский)

I
тыаһы үт. туохт. Улаханнык ньиргийэн субуллук тыаһаа. ☉ Грохотать, громыхать
Т и ҥ э һ э ы н а х с аҕа Дэриэспэ таастар Лиһигирии көттүлэр. П. Ойуунускай
Ол кэмҥэ эмискэч чи, Улуйбахтыы түһэ-түһэ, Лиһигирээн нь и р ги ч чи, Ти ми р п у о йа с б у и һ э р. Л. Попов
Тааҥкалар бу лиһигирээн тиийэн кэллилэр. С. Васильев
Этиҥ этэн лиһигирээтэ, чаҕылҕан уота таҥнары дапсылынна. Айталын
△ Улаханнык тыаһаа (киһи-сүөһү хаамар тыаһын этэргэ), атахтаргын улаханнык тыаһат. ☉ Сильно топать ногами при ходьбе, беге
Маппыр саппыкылаах атаҕынан лиһигирээн таҕыста. Л. Попов
Хотон иһигэр сүөһү киирэр тыаһа лиһигириир, кыыс саҥата сайдыыр. Эрилик Эристиин
Ааныка бу истэҕинэ кэннигэр эмискэ ат туйаҕын тыаһа лиһигирии түстэ. Р. Кулаковскай
II
дьүһ. туохт., кэпс. Улаат, бөдөҥөө. ☉ Стать крупным, большим. Мастар улаатан лиһигирээбиттэр.  [Кыыс] Кынаҕар быһыыланна, Кэ дэгэр систэннэ, Мэтэгэр бэйэлэннэ, Эт тутан лиһигирээтэ. Өксөкүлээх Өлөк сөй