Якутские буквы:

Якутский → Русский

дэриэтинньик

дух умершего, привидение (в поверьях).

Якутский → Якутский

дэриэтинньик

аат.
1. эргэр. Урукку итэҕэлинэн илэ сылдьар абааһы, киһини сиэччи. Дух умершего, привидение
«Ама, Лэгиэнтэй атыыһыттаахха олорор дьахтар - илэ сылдьар дэриэтинньик буолуо дуо?» - диэн санаа өйүгэр көтөн түһэр. Н. Якутскай
Хараанай эмээхсин тиэргэнигэр мэнэрийэн өрө тэбэ сылдьарын илэ көрбүттэр. Күнүстэри илэ сүүрэр дэриэтинньик буолбут. И. Гоголев. Дьаакыбылап ойоҕо Огдооччуйа эмээхсин дьону хара санаатыгар тардан, кинилэр хараҥаларын туһанан, Маайаны илэ сылдьар дэриэтинньик диэн дьиэтигэр хаайан уоттаабыттарын, кэргэнэ Сүөдэр кэлэн өрүһүйэр. «ХС»
2. көсп., үөхс. Куһаҕан быһыылаах, мөкү майгылаах (киһи). Человек со скверным, дурным характером
[Мэхээс оҕонньор:] Мин аньыыбын-харабын элбэтэргэ, мин сорбун-муҥмун үксэтэргэ төрөөбүт илэ дэриэтинньик эбиккин. П. Ойуунускай
Кэтириис үөттүрэҕинэн Сиидэркэни сирэйгэ дугдуруйбахтаата. «Бэйи, тохтоо! Бу туох дэриэтинньик дьахтарай! - Дэриэтинньик диэбит буола-буола. Өллөххүнэ бэйэҥ дэриэтинньик буолуоҥ». И. Гоголев
Бэйи, ити оҕонньоруҥ туора дьоҥҥо хайдах эрэ ньылҕаархай, сайдан курдугун иһин дьиэтигэр дьиҥнээх дэриэтинньик диэтэҕиҥ. «ХС»
русск. диал. еретник 'колдун, нечестивец', сиб. 'дух, тень умершего колдуна'


Еще переводы:

кыбдьырыммахтаа

кыбдьырыммахтаа (Якутский → Якутский)

кыбдьырын диэнтэн тиэт
көрүҥ. «Туох буолбут дэриэтинньигий доҕор! Эҥин буолан сөрүөҥнээбиккин, хата!» — диэн кыбдьырыммахтаан баран оронугар тиийэн сытта. Амма Аччыгыйа

импиэрийэ

импиэрийэ (Якутский → Якутский)

аат. Импэрээтэр баһылыктаах бөдөҥ монархическай судаарыстыба. Империя
Чампарыын Саар диэн ыраахтааҕы бүтүн импиэрийэни баһылаан олорбута. Саха фольк. Уонна бэйэтин аҕатын импиэрийэтин бас билэн олорбута үһү. Саха фольк. Оннооҕор, киһи аймах төрүөнууһуон быатыгар, дэриэтинньик да импиэрийэни имири эспэтэ үһү ээ. «ХС»

алыкылаа

алыкылаа (Якутский → Якутский)

көр алакылаа
Бу Хабырыыс дэриэтинньик үөрүн алыкылаары ыйаабыт кэрэхтэрэ буоларын Хабырыыс хантан билээхтиэй. И. Гоголев. Огдоой эмиэ саатын өрө ууна-ууна, өрүтэ ыстана-ыстана бу дойду булду уруйдуур, Байанайы айхаллыыр үгэһинэн, үстэ «алыкылаабыт». Л. Попов
Тулаайах эмээхсин ийэм эрэйдээх Араас ойууннары, удаҕаннары Алыкылаабыта да абыраабатахтара. И. Гоголев

буортуй

буортуй (Якутский → Якутский)

туохт. Буорту буол. Испортиться
Суон Маша, хата, дьиэ кутуйахтарыгар эрэ кэпсээбэтэ ини — «буортуйбут» устудьуон уонна сытыы, чэпчэки дьахтар саҥа «кыайыытын» туһунан. Н. Габышев
Бу айылаах Буухарыйа буортуйан, Түҥнэри үөтүллэн, Улаан ньуурдаах Утары хайыспат, Инчэҕэй эттээх Киһи диэбэт, Сылаас тыыннаах сээн диэбэт, — Илэ дэриэтинньик мин аатырдаҕым. С. Зверев
Ытыыстамматах буор траншеяҕа угуллубут сиилэс элбэхтик буортуйар уонна буор булкуллар буолан сиилэс хаачыстыбата мөлтүүр. ПАЕ ОС

үксэт

үксэт (Якутский → Якутский)

үксээ диэнтэн дьаһ
туһ. [Мэхээс оҕонньор:] Мин аньыыбын-харабын элбэтэргэ, мин сорбун-муҥмун үксэтэргэ төрөөбүт илэ дэриэтинньик эбиккин. П. Ойуунускай
Тыгын тойон барҕа баайын мин үксэппитим, Суостаах аатын, суон сураҕын мин үрдэппитим. М. Ефимов
Ынах төрөөн ыал үөрүүтүн өссө үксэттэ. «ХС»

ыгыллык

ыгыллык (Якутский → Якутский)

сыһ. Ханна эрэ тиэтэйэрдии, тиэтэллик. Торопливо, поспешно
Аһаары бэлэмнэнэн турар Микиитэҕэ: «Киэр буол, дэриэтинньик!» — диэн ыгыллык сибигинэйэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Үгүс ахсааннаах фотографтар, худуоһунньуктар, киинэ эпэрээтэрдэрэ, кэрэспэндьиэннэр мунньустан туран олус ыгыллык үлэлииллэрэ. В. Протодьяконов
«Маннык дьыала баар… — Бааһынайдар ыгыллык кэтэһэн турдулар. — Бөлүүн ким эрэ тутуллубут буруйдаах дьахтарга килиэп биэрэргэ соруммут». Кустук

абылаа

абылаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Ап-хомуһун күүһүнэн санаатын, сүрэҕин сүүйэн, кими эмэни талбыккынан дьаһай. Околдовывать, завораживать, зачаровывать кого-л. с помощью волшебства, колдовства
Айаҕалыы сатаан Чолбону абылыы сатаатым. Миигин түһээн көрдүн диэн сыттыгын анныгар кистээн сүүтүкпүн, кыптыыйбын уурабын. Туһа суох. И. Гоголев
Ыалдьыбыт кыысчааны хаппахчы иһиттэн ороннору көтөҕөн таһаараллар. Дьон сүрэҕэ бүтүннүүтэ тип-тибигирэс буолар. Биллибэт күүс кинилэри абылыыр. Л. Попов
Кинилэр [оҕонньоттор] илэ сылдьар дэриэтинньиккэ хайа өйдөөх киһи соҕотоҕун табаарыстарыттан быстан хаалыай дии саныыллар. Дэриэтинньик ииртэҕэ, өйүн-санаатын абылаатаҕа. Далан
2. көсп. Таптат, умсугут (хол., олус эйэҕэскинэн, үтүө кэрэ көрүҥҥүнэн). Очаровывать, пленять (напр., своим обаянием, прекрасным видом)
Таня бэйэтин тутта сылдьар быһыытыгар, тас дьүһүнүгэр туох эрэ киһини абылыыр баар курдуга. Н. Лугинов
Егор туттан-хаптан турара холкута, ыллыыра истиҥэ киһини эрэ абылыах курдук. С. Федотов
Бу сир-дойду иэнигэр эҥин да бэйэлээхтэр үүнэллэр. Хас от салаата, сарбынньаҕа, лочугурас төбөтө хараҕы умсугутан абылыыллар. П. Аввакумов

сараа

сараа (Якутский → Якутский)

I
туохт., эргэр. Сырдаа (халлааны этэргэ). Светать, рассветать
Таҥарабыт сараата, Татыйыкпыт саҥарда. Суорун Омоллоон
ср. др.-тюрк. йару ‘светиться, сиять; радоваться’, кирг. жары ‘светать’
II
кэпс., сэтэр. Анараа дойдуга аттан, өл. Умирать, кончаться
Былыргылар ыраахтааҕы сараатаҕына, күн өлөр диир буолаллара. А. Софронов
Нэһилиэги иирдэ сыспыт илэ дэриэтинньик хайа муҥун дьэ сараатаҕа. И. Гоголев
III
саар I 1 диэн курдук
Анды аараабыт, хаас сараабыт Аатырар Араат муорабыт Олохсуйан үөскээбит эбит. Болот Боотур

сүпсүй

сүпсүй (Якутский → Якутский)

туохт. Ким эмэ чуумпу олоҕун, сынньалаҥын уйгуурт, аймаа. Нарушать чей-л. покой, тревожить кого-л., мешать кому-л.
Ол дэриэтинньиги бэйэҕит дьаһайыҥ! Кыра оҕолоох дьону, биһигини, түүннэри сүпсүйүмэ! И. Гоголев
«Хайа бэрт ыалга түбэһэн бэркэ олоруохпутун, ити полиция дьааттар таҥнары сүпсүйэн кэбистилэр», — диэн Абдуркулла, букатын бүрүстүүпүнньүк курдук, полицияны үөҕэр. Эрилик Эристиин
Силипчээн бэйэтэ да, кэргэнэ Настаачыйа да, ол курдук бу дьиэҕэ дьукаахтаһан олорооччулар даҕаны, бары хоноһолор түүннэри сүпсүйэллэрин абааһы көрбөттөр. Д. Таас
ср. кирг. сүксөй ‘ершиться’

эмньирээ

эмньирээ (Якутский → Якутский)

туохт. Эт-хаан өттүнэн мөлтөө-ахсаа, кууран-хатан аччаа, кэхтэ быһыытый, буомур. Потерять былую стать, иссохнуть, состариться
Хайҕамсык Хаан-тойон Этэрин кытта кийиитэ Эдэр бэйэтэ эмньирээн, Нарын бэйэтэ арбайан, Ньыра тарбаҕа уһаан, Дьыбар тыҥырах буолан, Илэ дэриэтинньик дьүһүннэннэ. И. Чаҕылҕан
Күндьыл бөҕө ааһан, Көтөҕө бөҕө түһэн, Билигин бэл ол аар мас, Тоһоҕоһо эрэ ордон — Бу буолан турдаҕа, Эгэ мин, Эт киһи эмньирээбэтим кэлиэ дуо, Сыа киһи сындалыйбат буолуом дуо. «ХС»