прил. 1. (скорбный) эрэйдээх--муҥнаах, кыһалҕалаах; кутурҕаннаах, хомолтолоох; 2. (жалкий) быстыылаах, быстыынньа.

прил. 1. (жалобный) ытыыр-соҥуур, энэлгэннээх; 2. (жалкий) наһаа хобдох, дьүдьэх; плачевный вид наһаа хобдох көрүҥ; плачевный результат наһаа хобдох түмүк.

м. 1, ботугунайыы, былдьыгырыы; детский лёпет оҕо былдьыгырыыта; 2. (невразумительная речь) үлүгүнэйии, баллыгы-рыы; жалкий лёпет олус хобдох үлүгүнэйии (кэнэн эбэтэр кыаҕа суох этии).

прил. 1. дьоло суох, сордоох; несчастная участь дьоло суох оҥоһуу; 2. в знач. сущ. м. сордоох, эрэйдээх; 3. (приносящий несчастье) оһоллонуу-дэҥнэнии; несчастный случай оһоллонуу-дэҥнэнии түбэлтэтэ; 4. разг. (жалкий, ничтожный) сор суоллаах.

дьүһ. туохт. Сукуйбут самнастыгас-сабыстыгас дьүһүннээх буол. ☉ Иметь жалкий, унылый вид
Кырдьаҕас хомбуой уйулҕата төбөтүн оройунан көттө. Тэрэччи тэбэ сылдьар «мааны» бытыга айаҕар саба түстэ, хараҕа көмүскэтин түгэҕэр саспыттыы тимирэн хаалла, саппыллан туран кэллэ. М. Доҕордуурап

барт туома жалкие остатки чего-л.; барт туомун эрэ ордорбут он оставил самую малость.

1. даҕ. Баҕа санаатын сиппит, олоҕунан дуоһуйбут, дьол тосхойбут. ☉ Счастливый
   Уол оҕо дьоллоох, таҥара баайдаах (өс ном.). Кыыс оҕо сирэйигэр дьоллоох (өс ном.). [Миитэрэй саһылы өлөрбүт үөрүүтүгэр] баары-суоҕу барытын мунньан, иһит-иһити барытын тэбээн, солуурчахха саламааттаатылар. Дьоллоох дьоро киэһэ буолла. Амма Аччыгыйа
   Үүйэлээх Симон бүгүн саамай дьоллоох күннэрэ. Дьоллоох дьоннор туора дьон туох дии саныылларыгар кыһаммат буолаллар эбит. Л. Попов
   Кэлэр да кэмҥэ биһиги дьоллоох дойдубутугар куһаҕаны санаабыт уокка умайыа, илиитин көтөхпүт иҥиирэ тардыллыа. Т. Сметанин
2. аат суолт. Баҕа санаата туолбут, туохтан эмэ дуоһуйбут киһи. ☉ Счастливый человек
   Ханнык дьоллоохторго оҕолор сүрэхтэрэ аһыллан биэрэрэ буолуой? Софр. Данилов. Өлүү эмээхсин кэллэҕинэ Улуу дьоллоохтор этэллэр: «Биэрэрим суох эбээт эйиэхэ, Дууһабын биэрбитим норуоппар!» П. Тобуруокап
   Москваҕа үөрэнэр Чиэс дьоллооххо эрэ тиксэр. И. Гоголев
   ◊ Уһун дьоллоох - ыарыһах, кыаммат, дьоло суох киһи (аһынан эбэтэр абааһы да көрөн этэр тыл). ☉ Болезненный, жалкий, несчастный (употр. с оттенком легкого презрения или сочувствия)
   Уһун дьоллоох ханна ырааппыт үһүө. ПЭК СЯЯ

1) неодобр, видимость, подобие; ат дуома лошадь — одна видимость (т. е. плохая лошадь); 2) что-либо незначительное, не стоящее внимания; саппааһын дуома бүппүтэ ыраатта давно кончились его жалкие запасы; сОнун дуомун кэттэ он одел своё пальтишко.

м. 1. хаалыы, ордук, тобох; остаток пирога бөрүөк тобоҕо; остаток времени бириэмэ ордуга; 2. остатки мн. (то, что уцелело) тобох, үлтүркэй; жалкие остатки дуона суох тобох; сэмнэҕэ эрэ; 3. остатки мн. (отходы) тобох, хаалыы; 4. мат. тобох, чорбох; сто делится на двадцать без остатка сүүс сүүр-бэҕэ тобоҕо суох үллэһиллэр.

даҕ., кэпс.
1. Киһи хомойуон курдук куһаҕан, мөлтөх, тутах. ☉ Плохой, дурной, убогий, скудный, жалкий
Хос иһэ киһи олорботох хобдох, испиэскэ сыттаах салгынынан көрүстэ. Н. Якутскай
Маайа олоҕо билигин, күнэ күнүн үтүктүһэн түһэн хобдох, түүппэх олох. Н. Габышев
[Сэрии иннинээҕи сылларга уонна сэрии суостаах сылларыгар] хобдох ас-таҥас. Кырыымчык хамнас. Г. Нынныров
Үтүө сурах сатыы хаамар, Хобдох сонун кынаттанар. Айталын
2. Киһи кута-сүрэ тохтообот, астыга суох. ☉ Наводящий уныние, унылый, печальный
«Бүлүү сиригэр холоотоххо, хобдох да сир», — дии саныыр Маайа, кураайы кырдаллары көрө-көрө. Н. Якутскай
Ыкса күһүн хара сир олус хобдох: От-мас кубарыйа өлүктүйэр. Таллан Бүрэ
Таатта үрэх дуомугар эрэ сыккыстаата, хаатыттан кыайан тахсыбата, от сирин угуттаабата, күөллэргэ кутуллубата. Хобдох, дьэки-курус саас. «ХС»
△ Ардахтаах, былыттаах, тымныы (күн-дьыл). ☉ Ненастный, непогожий
Күһүҥҥү хобдох хонуктар Күһэйэн кэллилэр. Эллэй
Таһырдьа хобдох баҕайы тыал үөлэс үүтүгэр энэлийэр. Дьүөгэ Ааныстыырап
Саппараҥ, самыыр. Хобдох күн-түүн. Чэчир-72
3. көсп. Киһи тэһийбэт, курус, чуҥкук. ☉ Унылый, тоскливый, безрадостный
Ира, мин эйиэхэ хобдох баҕайы суругу суруйабын. Н. Габышев
Сөрүүн хоһун сүрэҕэ сылытта, Хобдох хоһун дууһата байытта. В. Гольдеров
Мин санааларым, сүрэҕим бу быраҕыллыбыт өтөҕү санатара. Оннук курус уонна иһийбит, оннук чуумпу уонна хобдох курдуга. В. Гаврильева
ср. др.-тюрк. хопдах, монг. ховдог ‘жадность’