бросать жребий (на картах).

разг. тянуть жребий; оонньооччулар саарыктастылар игроки тянули жребий.

сов. см. кидать; # кинуть жребий сэрэбиэйдэ кээс.

1) жребий (на картах); сэрэбиэй түһэр = метать жребий (на картах); 2) перен. уст. рок, судьба, участь; сиргэ түспүт сэрэбиэй воля рока.

туохт., кэпс. Туохха эмэ сэрэбиэйдэс, сэрэбиэйинэн быһаарыс. ☉ Тянуть жребий, проводить жеребьёвку
Үүт көрдөһө барыы буоллун, мас була барыы буоллун, барытыгар саарыктаһан иһэллэр. Амма Аччыгыйа

I несов. 1. что (бросать) бырах, тамнаа, ыс; 2. что (кидая, складывать) кыдамалаа, кэбис; метать сено отто кыдамалаа; 3. кого-что (рождать) ыа, төрөт; метать икру ыа, истэхтэ ыа; # метать жребий сэрэбиэйдэ кэбис; рвать и метать кыыһыран хабыалан, силбиэтэн.

аат. Ким эмэ инники анала, кэскилэ, дьылҕата. ☉ Судьба, участь, предназначение
Ыра ырааппат, төлкө төннүбэт (өс хоһ.). Биһиги Серго хаһан да мунчаарбытын, санаарҕаабытын, эбэтэр төлкөтүттэн астымматаҕын көрбөтөхпүт. ЯАМ СД
Ылы-чып барбыт кылаастарга үөрэнээччилэр төлкөлөрө: ким тахсара, ким иккис сыл хаалара өссө да быһаарылла турбута. Е. Ильина (тылб.)
◊ Төлкөнү (түөрэҕи) олорт көр олорт
Түөрэххитин түһэрдим, Төлкөҕүтүн олортум. П. Ойуунускай. Төлкөнү төрүттээ көр төрүттээ
ср. тув. төлге ‘жребий’, хак. төлке, кирг. төлгө ‘ворожба, гадание’, алт. төлгө ‘рогатка для определения влажности воздуха’, монг. төлөг ‘знамение’

аат.
1. Туох эрэ биллибэти, киһиэхэ туох эмэ төһө табыллыаҕын хаартынан таайан көрүү. ☉ Жребий, гадание (на картах)
Дьиэлээх Кулуутап талах олох маска олорон сэрэбиэй кэбиһэр. Амма Аччыгыйа
Бэйэбин хаарты хаһаайкатын курдук сананабын, хаарты миэхэ бас бэринэр, ол эрээри мин кинини сэрэбиэйгэ эрэ туттабын. ТТ
[Белокуров:] Мин былыр тойонноох олорбут эргэ дьиэлэригэр олорбутум, …… биир остуол баарыгар хаартынан сэрэбиэй быраҕарым. А. Чехов (тылб.)
2. Билгэлээһин, таайан көрүү (уруккуну-хойуккуну, инникини, сүнньүнэн, туох эрэ биллибэти, хол., таҥха кэмигэр). ☉ Гадание, ворожба, предсказание судьбы (напр., во время традиционно сложившегося в народе саха обычая гадать во время святок — таҥха). Арчы дьиэтигэр таҥха кэмигэр сэрэбиэй арааһа ыытыллар
□ Суодьаах ойуун сэрэбиэй кэбиһэрэ, ичээмсийэрэ. В. Протодьяконов
Кини эдьиийбэр сэрэбиэй түһэрдэ: «Илин Хаҥалас киһитигэр эргэ тахсыыһыгын». «Чолбон»
Ахсынньы ороһооспо Биир кириһиэнньэ киэһэҕэ Сэрэбиэй кэбиһэннэр, Кыргыттар бачыыҥкаларын Аан таһыгар элиттилэр. ТГС ЫА
3. Кимиэхэ туох тиксэрин көрбөккө бүтэйдии талан быһаарсыы. ☉ Жребий (путём вынимания наугад условного предмета)
Ньургун Кырбааһап мааҕын сарсыарда сэрэбиэй тартарбыттарыгар сэттис нүөмэри таһаарбыта. Н. Лугинов
Сэрэбиэй аан бастакынан саамай күүстээх хамаандалары көрсүһүннэртээтэ. «ББ»
Күрэхтэһии саҕаламмыта, маҥнайгы эргииргэ сэрэбиэй обургу, болдьообут курдук, Пётр Попову кытта түбэһиннэрдэ. СМН ТС
♦ Окко түспүт оҥоруу, сиргэ түс- пүт сэрэбиэй — көр оҥоруу II
Хата, доҕоор, биһигини Ойох-эр буолан олоруҥ диэн Окко түспүт оҥоруубут Уруйдаабыта буолаарай? Сиргэ түспүт сэрэбиэйбит Сиэрдээн тэрийбитэ буолаарай? А. Софронов
Окко түспүт оҥоһуум, Сиргэ түспүт сэрэбиэйим Кэскиллээх кэргэним, Дьоллоох доҕорум! П. Ядрихинскай
русск. жребий

сов. 1. кого-что (кинуть) бырах, кээс; бросить мяч мээчиги бырах; 2. кого-что (направить) бырах, ыыт, киллэр; бросить в бой кыргыһыыга киллэр; 3. кого-что (выбросить) бырах, элит; 4. кого-что (покинуть, оставить) бырах, хааллар; бросить семью дьиэҥ кэргэттэрин бырах; 5. что (прекратить) бырах, уурат; бросить курить табаххын бырах; # бросить взгляд көрө түс, көрөн аһар; бросить тень на чьё-л. имя аатын хараарт; бросить обвинение буруйдаа; бросить жребий сэрэбиэйдэ кээс, сэрэбиэйдэс; его бросило в пот кини көлөһүн алынна, кини тиритиэр диэри ыксаата; бросить якорь дьаакырга тур, тохтоо.

I
аат.
1. эргэр. Тугу эмэ киһи бэйэтин санаатынан таайан көрүүтэ. ☉ Догадка, предположение.
2. поэт. Киһи тугу эмэ өйүгэр оҥорон санаан көрүүтэ, санаата (сүнньүнэн тардыы ф-гар тут-лар). ☉ Воображение, (творческая) фантазия (употр. обычно в ф. принадлежности). Ыллыыр ырыам ыллыгын Ыралаахтык ылыныҥ, Саҥарар саҥам сабаҕатын Сайаҕастык сабаҕалааҥ. Саха нар. ыр. II
Санаатын сабаҕата тиийбэтэх, Ыралаан да кыайан билбэтэх Биһиги кэммитигэр эр бэрдэ [Манчаары] Хата бу көтүтэн кэллэ. М. Ефимов. Саныыр санаабыт сабаҕата тиийбэтэх Сайаҕас кэммит, өссө төгүл эҕэрдэ! Р. Баҕатаайыскай
ср. монг. шавга ‘жребий’, каракалп. шамалаў ‘предположение, догадка’
II
1. аат. Мас силиһэ саҕаланар муҥутуур суон төрдө. ☉ Толстый комель дерева
[Алтынньы ый хотун] Тэллэх тыалары Чэргээбэйин тэбээбит. Сатыы тыалары Сабаҕатын сахсыйбыт. Саха нар. ыр. I
2. даҕ. суолт. Күтүр улахан, баараҕай. ☉ Огромный, здоровый
Саар дьахтар саҕа Самнан биэрбэт сабаҕа былас саргыланыҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй. Сабаҕа дойду салгына Санньытаары гыммытын Санаам таайдаҕа дуу… А. Софронов
Саҥа оҕону кытта Саллар сааһын тухары Сабаҕа тиит саҕа Саргы бөҕө дьайыҥнастын! Софр. Данилов
Үөр оҕолор сырсан иһэллэрин курдук Сабаҕа хара ыарҕалара Сандааран көһүннэ. Д. Говоров
ср. тюрк. сап, сабак, һабак ‘стебель’