доводить до конца, доканчивать, довершать, завершать; улэни ситэр = завершить работу.

1) делать узел; завязывать узлом (напр. верёвку, нитку); 2) перен. завершать, заканчивать что-л.; үлэни түмүктээ = завершить работу; үүнүү хомуурун түмүктээ = закончить уборку урожая; 3) см. түм = 3; түмүктээн эттэххэ таким образом; түмүктээн эттэххэ , былаан туолла таким образом, план выполнен.

несов. 1. кого-что венокта кэтэрт; хоруоната кэтэрт; венчать героя лавровым венком геройга лавровай венокта кэтэрт; 2. кого с кем, церк. бэргэһэлээ; 3. что (заканчивать, успешно завершать) түмүктээ; конец венчает дело дьыаланы бүтүүтэ түмүктүүр.

1) кончать, оканчивать, заканчивать; завершать; ааҕан бүтэр = прочитать; охсон бүтэр = кончить косить; оҥорон бүтэр = завершить своё дело; онус кылааһы бүтэр = окончить десятый класс; 2) истреблять, уничтожать; бу дойдуга бөрөнү бүтэрдилэр в этих краях истребили всех волков.

туохт. Туох эмэ буола туран (хол., ардах ардыы туран) бүтэн хаал; тугу эмэ гынаргын тохтот (хол., үлэлииргин). ☉ Переставать, прекращаться, кончаться (напр., о дожде); прекращать, заканчивать, завершать (напр., работу)
Мэхээлэ, Уйбаан чэйдээн уурайаллар. А. Софронов
Этиһии дьэ уурайар. Амма Аччыгыйа
Курулас самыыр барахсан Кутан-симэн уурайда. Күннүк Уурастыырап
Арай үрдүк тэҥкэ эрэ тииттэр чыпчааллара суугунуура уурайбата. Суорун Омоллоон
ср. тюрк. ура ‘перестать’

туохт.
1. Тугу эмэ тиһэҕэр тиийэ оҥор, гын. ☉ Доводить до конца, доканчивать, завершать
Мин этэн испит тылбын ситэрбэккэ, кэлэҕэйдээбитинэн ойон турдум. Амма Аччыгыйа
Ситэ бүтэ илик дьиэлэри ситэриэх баар этэ. М. Доҕордуурап
[Иван Степанович:] Билигин кэлэн мин эһиэхэ кэпсээммин ситэриэм. С. Ефремов
2. Толору буолар гын, толорон биэр. ☉ Пополнять, дополнять
Эн сөпкө эттиҥ эрээри, мин итиннэ ситэрэрдээхпин, ону олуонатык истибэккэр көрдөһөбүн. Р. Баҕатаайыскай
Кини [Никита] күүстээх модьу-таҕа быһыыта Катя нарынын-намчытын ситэрэн биэрэрэ. Н. Лугинов
Ити барбах киһи ахсаана итэҕэһин ситэрэ кэлэ сылдьар киһи. Н. Заболоцкай

туохт.
1. Туох эмэ тимэҕин биэтилэтигэр ук, кэтэрт. ☉ Продевать пуговицу в петлю, застёгивать что-л. Соҥҥун тимэхтээ эрэ.
2. эргэр. Туох эмэ таҥас (хол., ырбаахы, сон) эҥээрин иҥиннэрэр быатын баай. ☉ Завязывать, зашнуровывать (концы чего-л.). Хаалдьыт Ойуун таҥаһын аҕалан кэтэрдэр, тимэхтиир. А. Софронов
3. Туохха эмэ тимэҕи тик. ☉ Пришивать пуговицу к чему-л.. Былаачыйаҕын тимэхтээн биэр
4. эргэр. Түмүктээ, түмүктээн бүтэр. ☉ Заключать, завершать, заканчивать какое-л. дело. [Отчуттар] сири эргийэн тимэхтээн кэлиилэригэр, уһун сэлэ өтүү устатынан куотан кэлбит. Саха сэһ
1977
Ыраахтааҕы суолларын бүтэрэ тимэхтээн баран, мин муус устар ыйга Дьокуускайбар аттаммытым. УАЯ А

туохт.
1. Кими-тугу эмэ туохха (тугунан) эмэ сөрөөн, иҥиннэрэн тут эбэтэр охтор, баттаа (үгүстүк урут сыһ. туохт. ф-гар тут-лар). ☉ Брать кого-что-л., заворачивая, поддевая чем-л., или ловить, сваливать путающегося (напр., ногами) в чем-л. (больше употр. в ф. деепр. на -ан). Убаҕас сүөһү киитин отунан бөрөөн ыраастыыбыт
2. кэпс. Туохха эмэ оччото суоҕу холбоо-илбээ, аттар; оннук аттаран оҥор. ☉ Соединять разное в одно не совсем добротное, составлять, создавать таким путем. Оту-маһы бөрөөн, отуу оҥоһуннубут
□ Суоҕу-баары бөрөөн, арааһы кэпсии сытан, утуйан сурдурҕаан хаалар. Амма Аччыгыйа
3. көсп. Тугу эмэ сыралаһан (үлэлээн, үөрэнэн) бүтэр. ☉ Заканчивать, завершать что-л. долгими усилиями
Болдьоҕум үс гыммыт биирин син бөрөөтүм. С. Федотов
Чаҕылыыһап аата эрэ үчүгэй: Чап курдук институту да бөрөөтөр, Чаласпаайданан-чаласпаайданан баран, Чабычаҕыттан таһымнаабата. Р. Баҕатаайыскай
4. көсп. Кыргыһыыга утарылаһааччыгын өлөр, тыынын быс. ☉ Уничтожать, одолевать противника в сражении. Эн, тыаны хаххаланан кэтэхтэринэн кэлэн, мөлтөх өттүлэрин бөрөөн көрөөр. Мин, атамааннарын аһайан, күн тахсар сириттэн утары киириэм. Саха фольк.

туохт., кэпс.
1. Тугу эмэ туспа арахсан иһэр курдук кэбэҕэстик быһыта эбэтэр хайыта охсуталаа. ☉ Рубить или раскалывать что-л. с лёгкостью, одно за другим, сильными чёткими ударами (напр., чурки на полена). Чууркалары хайыталаан лэһиргэтэн кэбистим
2. Кыргыһыыга өстөөхтөр төбөлөрүн быһыта оҕус. ☉ В сражении рубить головы врагам
Хаһаактар хайыһан көрбүттэрэ: хаһаак Метелица онно биир өт түттэн ляхтары эр-биир төбөлөрүн лэһиргэтэр. Н. Гоголь (тылб.)
△ Туох эмэ булду саанан биир-биир ытан элбэхтик өлөр. ☉ Настрелять много какой-л. дичи
Биир түүн устата [куобаҕы] биэс уон устууканы лэһиргэттибит. Далан
3. Туох эмэ үлэни, сорудаҕы кэмигэр сөпкө бүтэрэн ис. ☉ Завершать какие-л. задания, работы точно в срок
«Б ы л а аны холкутук кэмигэр лэһиргэтэн иһэбит», — диэтэ Юрий Семёнович. Н. Лугинов

туохт.
1. Бэйэтин бэйэтигэр эрийэ тутан ыга тардан баай, түмүктэ оҥор (хол., быаны). ☉ Завязывать узел на чём-л. (напр., на верёвке). Быатын түмүктээн кэбистэ
2. көсп. Тугу эмэ тиһэҕэр тиэрт, бүтэр. ☉ Заканчивать, завершать, доводить до конца что-л. Хабыыча үлэлиир биригээдэтэ, от үлэтин бастакынан түмүктээтэ. П. Аввакумов
Бүгүн кинилэр түөрт сыллааҕы үөрэхтэрин түмүктүүр мүччүргэннээх күннэрэ. Н. Заболоцкай
«Дьиҥнээх учуутал диэн улахан күүс», — били наҕыл саҥалаах киһи күөдьүйбүт кэпсээни түмүктээри оҥостор. Н. Габышев
Мин иккис чиэппэри үчүгэйдик түмүктээбитим. «ХС»
3. көсп. Өйдөөн-дьүүллээн, ырытан көрөн баран, түмүктэ оҥор. ☉ Подводить итог чему-л., приходить к какому-л. выводу
Дьүүллэһэн-сүбэлэһэн баран, арай Сүөдэртэн бэйэтиттэн аҥаарга ходуһа ылан оттоотоххо табыллыыһы диэн түмүктүүллэр. Амма Аччыгыйа
Саҥа дьыл саҕана ааспыты түмүктүү, кэлэри ыралыы саныыгын. Н. Лугинов
Мунньах дьоно дьүүллэһэ олорор боппуруостарын судургутук түмүктээтилэр. П. Аввакумов