побуд. от күрээ= 1) уводить; угонять; дьахтары күрэт = тайно уводить женщину, умыкать; 2) загонять; куобаҕы күрэт = ставить загон на зайцев; балыгы күрэт = гнать рыбу (в сети).

туохт. Табалары хараалга хаай. ☉ Загонять стадо оленей в загон
Бу күннэргэ Хара Уулаах үрэҕин үрдүгэр турар икки ыстаада табаларын харааллаан ааҕан эрэллэр. «Кыым»
Наарыһынай кэлэн: «Сылгыларгын барытын биир сиргэ мунньар үһүгүн, аҕыйах хонугунан, сылгылары харааллаан ааҕыы саҕаланар», — диэн иһитиннэрэн барбыта. «Чолбон»

туохт., түөлбэ. Илими үтэн баран тыынан сылдьан күрэтэн балыктаа. ☉ Загонять с лодки карасей в расставленные сети
Бу эбэ барахсан балыктаах да этэ. Аҕата сайын куйаас күннэргэ маарылаан собо бөҕөнү таһаарааччы. Г. Угаров
Кини, дьонноро үлэттэн тахсыахтарыгар диэри, ардыгар куйааска маарылаан — күрэтэн илимниирэ, хоннорбутун көрөрө, таарыччы кустуура. ПАК АаТХ
Мэмээк биир куйаас күн хойукка дылы маарылаан, киэһэриитэ тууларын көрөн туму лугар хойутаан тахсан сылайбыта бэрт буолан, б үк тү һ эн, сынньана олорбута. «Чолбон»

1. уҥ диэнтэн дьаһ. туһ. Күнүн аайы итиитинэн киһини уҥарар баар үһү (тааб.: күн). Төбөҕө охсон уҥаран түһэрбит. Амма Аччыгыйа
   [Бэрииһэби] Ол сыттаҕына Оскуолка ойдон кэлэн, Окумалын тосту көтөн, Уҥаран кэбистэ. С. Васильев
2. Аһара сүүрдэн, хамсатан уоҕун харат, тиритиннэр-хорутуннар (көлөнү, кыылы). ☉ Загонять, заезживать (напр., лошадь)
   Тэҥ атахтаах сылгыны, самыытыгар олордон, ыгылытан уҥарар ньыма эмиэ баар. И. Федосеев
   [Эһэни] эккирэтиннэрэн, уҥаран баран, куотуохха диэн быһаарыммыт. В. Миронов
   Модьу, ыарахан, бөҕө-таҕа сыарҕаҕа көлүйэн, бары олорон баран, хонууга тоҥуу хаар устун ойуолатан, уоҕун таһааран, уҥаран, сыарҕаҕа көлүйэн үөрэтиини саҕалаатылар. В. Протодьяконов

туохт.
1. Кимтэн эмэ кистээн атын сиргэ илдьэ бар, кистээн куоттар. ☉ Уводить, угонять, отправлять кого-л. куда-л. тайком, скрытно, тихо
Хайдах гыммыт киһи бу дьахтары күрэтиэй? Н. Неустроев
Кырдьык, быраатым диэн ис сүрэххиттэн этэр буоллаххына, миигин кыһылларга күрэт. С. Ефремов
Санааҕа-онооҕо баттатыма, бүтэрэн кэбис, Уолчааҥҥын күрэт, уоран аҕал, манна аҕал да, бүттэҕэ ол дии. В. Гаврильева
2. Тугу эмэ хаайан ханна эмэ үүрэн киллэр; үүр. ☉ Загонять кого-что-л. куда-л.; гнать
Оҕордук Быргый, ыкса киэһээҥҥэ диэри балык күрэтэн, ыаҕаһын толору бултаан баран, бүтэн, туубун манна быһыппар уган кээһэрим дуу, хайыырым дуу диэн саныы турда. Күндэ
Биһиги Алексей Елисеевичтыын, үһүөн көрсүө муҥутаан, балыгы төлө көтөн куоппатын диэн, ордук-хоһу саҥата-иҥэтэ, айдаана суох, аргыый аллара күрэтэн истибит. Н. Заболоцкай
Кини от быыһыгар кирийбит кустары күрэтэрэ. Я. Козак (тылб.)

1. Сайыҥҥы кэмҥэ сүөһүнү, табаны быстах хаайан аһатарга аналлаах күрүөлээх мэччирэҥ сир. ☉ Летнее огороженное пастбище, загон для скота, оленей
   Субан сүөһү барыта бииргэ кыараҕас хааччахтарга сайылаан турбута. «Чолбон»
   Хааччаҕы таба кыайан дабайан тахсыбат гына, үрэх икки өттүгэр сытар хайалар чугасаһар сирдэринэн быһаллар. ТНС ОКТК
   Убаһалар хааччах иһигэр үчүгэйдик үөрдүспүттэрин кэннэ, атын сылгы орооспот сиригэр үүрэн таһааран хастарар ордук. ҮБНьТ
2. көсп. Тугу эмэ гынары бопсуу, тугунан эмэ муҥурдааһын. ☉ Препятствие, запрет, ограничение в чём-л.
   Маннык хааччахха, тыын тахсыбат олоҕор олоруох кэриэтэ, хайдах да буолбут ордук. А. Софронов
   Оҕолор айылҕа киэҥ дуолугар дуоһуйа тыынан, сөрүүн ууга хааччаҕа суох чалбааттаан, бэркэ сайылаабыттара. Айысхаана
   Оччотооҕуга хааччах суоҕуна, уу көтөрө үгүс эрдэҕинэ мэлдьи сааланар этим. «Чолбон»
   ♦ Хааччахха хаай (хаайтар) кэпс. — ким эмэ тугу эрэ гыныахтааҕын бобус; ким эмэ тугу эмэ гыныахтааҕа бобулун, харгыстан. ☉ Мешать, создавать помехи, препятствовать кому-л. в чём-л., загонять в угол; встречать препятствия, быть загнанным в угол
   Хараҥа хаамҥа хатаан, Хатан хааччахха хаайан, Күндү көҥүлүн Көрдөрбөккө күөйбүтэ. Суорун Омоллоон
   Хаһан даҕаны хааччахха хаайтарымаҥ, Хахтаах кинигэҕэ хаайыллымаҥ, Көтүҥ, мин саныыр санааларым. С. Данилов
   ср. п.-монг. хайирчаҕ ‘ящичек, сундучок’

1) загонять кого-л. куда-л.; сүөһүнү хааччахха хаай = загнать скот в загон; куобаҕы сыһыыга хаайан ыт = загнать зайцев на луг и перестрелять; 2) закрывать кого-л. где-л.; эһэни арҕаҕар хаай = закрыть медведя в берлоге; 3) стеснять, затруднять, спирать (дыхание); сөтөлүм тыыммын хаайар меня душит кашель; 4) арестовывать; заключать, заточать (в тюрьму); 5) перен. разг. оставлять кого-л. без присмотра (в помещении); кыра оҕону дьиэҕэ хаайан баран сырыт = оставить маленького ребёнка дома без присмотра; 6) задерживать, останавливать кого-что-л.; преграждать путь кому-чему-л.; тайаҕы ыт хаайдаҕына эрэ ситэҕин лося настигнешь лишь тогда, когда его задержит собака; ходуһаҕа ууну хаай = задержать на лугу воду (талую); иигин хаай = задерживать мочеиспускание (при болезненных явлениях); илин өттүттэн үрэх хаайар с восточной стороны дорогу преграждает речка; 7) переставать быть годным для езды, становиться непроезжим; ардах буолан , суол хаайбыт от дождя дорогу развезло; өрүс хаайбыт переезд через реку стал невозможен (вследствие приближающегося ледохода); 8) разг. лишать возможности делать что-л., заниматься чём-л.; задерживать кого-л., мешать кому-л.; миигин оҕом ыалдьан хаайда у меня заболел ребёнок, и я ничем другим заниматься не могу; ардах үлэни-хамнаһы хаайда дождь помешал всякой работе; хаайан олор = не пускать кого-л. куда-л.; үөрэххэ барар киһини хаайыллыа дуо не препятствовать же человеку в учёбе; 9) перен. ущемлять кого-л. в чём-л.; 10) перен. лишать возможности возражать; брать верх (в споре и т. п.); (биир ) муннукка хаай = лишить возможности оправдываться, оспаривать; прижать к стене; 11) разг. приставать с просьбами, требованиями; андылыы хаай = прост, не отпускать кого-л., требуя от него выполнения чего-л.

I
туохт.
1. Кими, тугу эрэ туох эмэ иһигэр киллэрэн, уган баран тахсыбат гына сап, хатаа. ☉ Закрывать, запирать кого-л. где-л., загонять, заталкивать куда-л. Сүүрбэ сааһын туолуоҕутан ыла, Маайаны кэлэр-барар, хонор-сүктэр дьонтон саһыарбат, хаппахчытын иһигэр хаайбат буолбуттара. Н. Якутскай
Андриан Корнилов тиэргэнигэр сүөһүлэри хаайбыттар. М. Доҕордуурап
Дьиэҕэ ыт үрэрэ иһиллэр, ону түгэх хоско хаайдылар быһыылаах. «Чолбон»
2. Буруйдааҕы тутан, түрмэҕэ олорт. ☉ Арестовывать, заключать под стражу, заточать кого-л. в тюрьму
«Илдьэн хаайан кэбиһиҥ!» — генерал Бурхалейы …… саабылатын өнчөҕүнэн хоҥоруутугар охсон чап гыннарда. Эрилик Эристиин
[Лэкиэс:] «Былыр аҕаҥ даҕаны өрөпкүөмнээн сылдьан хаайа сылдьыбыта сөп». С. Ефремов
Куорат полицията Манчаарыны булан, тутан ылан хаайан кээспит. МНН
3. кэпс. Ким, туох эмэ суолун бүөлээ, суолугар туора тур эбэтэр тугу эмэ гынарын мэһэйдээ, харгыстаа. ☉ Задерживать, останавливать кого-л., преграждать путь, препятствовать кому-чему-л.; загонять кого-л. куда-л. Ардах сырыыны хаайда. Оҕом хаппырыыстаан, үлэбэр барарбын хаайда
□ Биир түүн миигин сырҕан эһэ хаайан, аарыма улахан хатыҥҥа ыттан хоммутум. И. Сосин
Арай ычык иһигэр ыта тайаҕы хаайан турар үһү. Улдьаа Харалы
Ууну хаайар икки ньыма баар: сири хаһан хоруу оҥоруу уонна быһытынан тохтотуу. КПЫ
4. көсп. Туох эмэ көҥүллүк буоларын, сайдарын, тарҕанарын тууй, боп. ☉ Мешать, препятствовать чужой воле, создавать помехи кому-чему-л. в чём-л.
Үтүө санаа, сырдык суобас кыра норуокка бэйэтигэр баар, ону тутан хаайыахтара суоҕа. М. Доҕордуурап
Чэ, доҕоор, соҕотох оҕобут баҕатын хаайымыахха. М. Попов
Мин өрүүтүн албын, хараҥа санаа кэрэни-сырдыгы хаайбатын туһугар охсуһабын. БВВ ӨУоӨ
♦ Тыынын (тыынын-быарын) хаай — ким эмэ тугу эмэ гынарын бопхаай, хааччахтаа. ☉ Лишать возможности делать что-л., душить
Лариса бу киһи тыынын-быарын хаайар ыар олохтон быыһанар, босхолонор суолу, киһилии олорор дьолу көрдүү сатыыр. Софр. Данилов
[Киис Бэргэн:] Бараммат өстөһүү, бараммат атааннаһыы Най хара буруота мин тыыммын хаайар. И. Гоголев
Тыыҥҥын хаайар хандалыга Көҥүл куолаһыҥ бөппөтө. Эллэй
Хааччахха хаай (хаайтар) көр хааччах. Сотору билигин Хараҥа түүн хааччахха хаайыа. А. Софронов
◊ Тыынын хаай — кыайан тыыннарбат гына боп-хаай, тыынын бүөлээ (тугу эмэ этэргэ). ☉ Стеснять, затруднять дыхание, душить (о чём-л.)
Маайа сүрэҕэ уолугар бүөлүү анньыллан, тыынын хаайар курдук буолуталыыр. Эрилик Эристиин
Күүстээх долгун арҕаһыгар Таисия Захаровна ытта сатыыр, тымныы уу иэдэһин таһыйар, айаҕар кутуллаары тыынын хаайар. Л. Попов
Бырдах таба муннунан, айаҕынан туолан, тыынын хаайар. И. Федосеев
ср. монг. хаах ‘закрывать; преграждать; прекращать’
II
туохт.
1. Кимтэн эмэ тугу эмэ арахпакка көрдөс, ирдээ. ☉ Приставать к кому-л. с просьбами, требованиями
Ол гынан баран, уол олус хаайбытын иһин, тылын быһа гымматаҕа. М. Доҕордуурап
Ити бырадабыас Баанньа куоракка таһаҕаста киллэрэн кулу диэн хас да күнү быһа хаайбыта. С. Ефремов
Ону ол диэбэккэ, дьиэлээх киһи үлтү хаайан, хааһаҕы астаран, табаҕыттан тардыбыт. Багдарыын Сүлбэ
Максимы дьоно кыыскын хаһан билиһиннэрэҕин диэн хаайбыттара ыраатта. Күрүлгэн
2. көсп., кэпс. Олус ыксат, ыгылыт; кими эмэ куттаан ык-түүр. ☉ Ставить кого-л. в неудобное положение, вызывать смятение; страшить, пугать кого-л.. Уол киһитин охсоору хаайда. Оҕото ииктээри хаайда
□ Хабыр тымныы кыһыммыт Хаайа көтөн кэлбитэ. Күннүк Уурастыырап
Биир бэйэм кырбаары хаайан туран, кини дьиэтээҕи сорудаҕын элбэхтик устан сойбоппут буолуохтаахпын. В. Тарабукин
♦ Андылыы хаай кэпс., түөлбэ. — киминэн эмэ тугу эмэ күһэйэн оҥорторо сатаа. ☉ Вынуждать, заставлять кого-л. выполнять что-л. Киһитэ мунньахха тылла эт диэн андылыы хаайбыта. Кустук
Муннукка хаай (ык) көр муннук. Мин таайбын аан бастаан муннукка хаайан, өрө көтөҕүллүүлээхтик этиибин саҕалыыбын. Далан
Анарааҥҥылар муннукка хаайдахтарына, бэрэсидьиэммит кэлэн, кэлэр-барар үүппүтүн-хайаҕаспытын булларан барар. Н. Борисов
Ити курдук, уоруйаҕы дакаастабылларынан муннукка хаайан, буруйун биир күн иһигэр толору билиннэрэн турабыт. ЕМП БС

I
туохт.
1. Тугу эмэ туох эмэ иһигэр үрүт үрдүгэр толору хаалаа, ук. ☉ Набивать что-л. чем-л., запихивать, заталкивать что-л. во что-л. Удьурҕай хамсаҕа чаркааскай табаҕы ыга симэн уматынан, дьүккүйэ эҕирийээҕирийэ, күөх буруонан өрүкүччү тыына олорор. Амма Аччыгыйа
Сэмэнчик бэрт тиэтэлинэн, дьыалатын суумкатыгар бүк-тах тутуталыы-тутуталыы симэр. Н. Якутскай
Хойуу сугуну өрүһүспүттүү икки илиитинэн турута тыытар уонна айаҕар симэр. Н. Заболоцкай
2. Кими эмэ күүс өттүнэн туох эмэ иһигэр хаай, киллэр. ☉ Загонять, запихивать кого-л. куда-л. [Катя:] Мин ийэм сүрдээх баабый дьахтар эбитэ үһү
Кини кыыһырдаҕына, аҕабын орон анныгар симэн кэбиһэрэ үһү. А. Фёдоров
Баксаал остолобуойун аҥаар өттүнээҕи дьон аһыыр улахан хоһугар бааһырбыт дьону толору симмиттэр. Эрилик Эристиин
Хомуньуустары хаайыыга симэллэр. И. Бочкарёв
3. көсп. Тохтообокко үрүт-үөһэ саҥар. ☉ Говорить безостановочно, без передышки
Митя үрүт-үөһэ симэн умайыктана турда. М. Доҕордуурап
Мещеряков доҕорун Рубцову сынньана да түһэр бокуой биэрбэккэ эрэ боппуруоһунан симэр. И. Федосеев
Өссө тугу эрэ элбэҕи этэн симтэ, сымнаҕас тыллаах-өстөөх этиргэн дьахтар. Н. Габышев
♦ Түөһүн сим көр түөс
Килэбэчийбит уһун сааскалаах городовой …… иннигэр түбэспит дьоннору түөстэрин симэн биэрэр. Эрилик Эристиин
Ээх, Кеша-Кеша! Эр киһилии эрчимнээхтик, ыарыылаахтык, түөскүн симэн биэрдэрбиэн. Күндэ
◊ Симмит курдук (симмиккэ ды- лы) — толору, чиҥ эттээх-сииннээх, модьу-таҕа, киппэ. ☉ Плотный, крепко сложённый, сбитый
Виктор Иванович Быстров — түөрт уонугар чугаһаабыт, кытархай сирэйдээх, симмит курдук толору көрүҥнээх киһи. Н. Якутскай
Иккиһэ, кыра соҕус гынан баран, симмит курдук модьу-таҕа көрүҥнээх киһи. П. Филиппов
«Оннук-оннук, кыайбыккыт дьэ!» — дараҕар сарыннаах эрээри намыһах, симмиккэ дылы Уйгунньа күлэ олордо. А. Сыромятникова
II
туохт. Халтаһаларгын силбэһиннэрэн хараххын сап. ☉ Закрывать, смыкать глаза
Аанчык хараҕын симэн баран, төбөтүн хамсатан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Харайдаанап тииккэ көхсүнэн өйөнөн, хараҕын симэн сытта. Софр. Данилов
Хандыы хараҕын симэн турбахтаата. А. Фёдоров
♦ Хараҕын симмэтэ — утуйбата, утуйан көрбөтө. ☉ Не сомкнул глаз
Хамсалаах табах быстыҥа харахпын симмэтим. Амма Аччыгыйа
Арыт түүн көрбүт хараҕын симмэккэ хонуталыыр. С. Никифоров
Ылдьаа эрэйдээх бу түүн хараҕын симмэтэ. Н. Заболоцкай. Харахта симнэ — синэ биир диэн харса суох санааны ылынан, туохха эмэ сорунуу. ☉ соотв. была не была, будь что будет
[Баһылай:] Харахта симнэ, кини суох буолара буоллар, ордук буолуо этэ. А. Софронов
Харахта симнэ мин таһырдьаны былдьаһар киһи буоллум. «ХС»
Оттон тоҕо көһүппэтэх өттүттэн, эмискэ соһуччу көһөн кэллэ? Миигин аһыннаҕа дуу, харахта симнэ синэ биир диэтэҕэ дуу? «ХС». Хараххын сим — суох буол, өл. ☉ Умереть, скончаться
Буойун хараҕын симпитэ, Кырыыстаах буулдьа табан. Эллэй
Уһуннук хараххын эн симтиҥ, Доҕорбуот, үйэлээх албан аат! Күннүк Уурастыырап
Сахаҥ сириттэн тэйэҥҥин Санаа-оноо саба баттаан, Хаарыан хараххын симэҥҥин Хара буору кууһан сыттыҥ? И. Чаҕылҕан. <Хараххын> симэ түс (симэн ыл) — утуйан ыл, утуйа түс. ☉ Поспать немного, соснуть, вздремнуть
[Нүһэр Дархан:] Мааны ыалдьыттаар, кыратык симэн ыларбыт Хайдах буолуой? Сылайбыт быһыылааххыт. И. Гоголев
Биһиги аҕыйах чааска харахпытын симэ түһэн, сарсыарда алта чааска уһуктан туруубутугар Бөрөлөөх дьоно хайыы-үйэ туран барбыттар этэ. Н. Заболоцкай
Ааныс хаһан сынньанаахтыыра, хараҕын симэн ылара буолла. В. Иванов
ср. тюрк. йым, йум, ным ‘смыкать (веки), закрывать, зажмуривать (глаза)’

туохт.
1. Тугу эмэ туруору тут, турар гына уур, оҥор. ☉ Помещать, ставить что-л. стоймя, приводить в вертикальное положение. Кинигэлэри долбуурга туруор. Бугулла туруор. Остуолбата туруор
2. Сытар кими, тугу эмэ туруору тарт. ☉ Поднимать, ставить кого-л. на ноги
Сытар ынаҕы туруорбат киһи (өс хоһ.). Төкүнүйэ сытар Марисаны дэһээтинньиктэр соһо тардан туруоран, Бурхалей хаайыытын диэки дэллэритэн истилэр. Эрилик Эристиин
3. Кими эмэ туох эмэ дьуһуурустубатыгар анаа, быстах үлэни, сулууспаны толорорго дьаһай. ☉ Выставить кого-л. на охрану кого-чего-л.; приводить когочто-л. в боевую готовность
Билигин пуоста туруоруохха, баҕар, ким эмэ түбэһэ кэлиэҕэ. Суорун Омоллоон
[Бадин — Михаилга:] Табаарыс дьуһуурунай, батальону бойобуой бэлэмҥэ туруор. С. Ефремов
«Тоҕой» учаастагар манабылы туруорбатаҕым. Н. Якутскай
4. Тугу эмэ тут, оҥорон таһаар. ☉ Строить, возводить какое-л. сооружение, здание
Хантан эрэ хоп курдук оҥоһуулаах эргэ ампаары аҕалан туруорбуттар. Күндэ
Үс хонук устатыгар тиргиччи үлэлээн, саха балаҕанын туруоран кэбистилэр. И. Гоголев
Тохтоон, хомурах хаары хаһан, Тордох туруоран бүттүбүт. Дьуон Дьаҥылы
5. Эстэр сэп (хол., саа) курааҕын ытарга бэлэм оҥор. ☉ Снять ружьё с предохранителя
Түүлээх Уллуҥах саатын сомуогун туруорбута. Суорун Омоллоон
Петя саатын сомуогун туруоран «лас» гыннарда. М. Доҕордуурап
«Дабаай, ытан куттуох!» — Ганя саатын сомуогун туруоран хачыгыратар. Н. Якутскай
6. Биир сиргэ тугу эмэ уур, миэстэтин буллар. ☉ Помещать, загонять, ставить что-л. на определённое место (напр., машину в гараж). Массыынаны гарааска туруор
7. Ханнык эмэ боппуруоһу эбэтэр тугу эмэ дьон дьүүлүгэр, быһаарыытыгар таһаар. ☉ Ставить, выдвигать что-л. (напр., какой-л. вопрос, требование) на обсуждение
Атын хамандыырдар да Абдуркулла туруорбут былаанын сөптөөҕүнэн ааҕаллар. Эрилик Эристиин
Оҕолоор! Бу боппуруоһу тохтотуохха, Улууска, уокурукка туруоруохха. С. Васильев
Бары университеттар биир санаанан туруорбут модьуйуулара ылыллыбатаҕа дьэҥкэ буолла. П. Филиппов
8. Утуйа сытар киһини уһугуннар. ☉ Поднимать, будить спящего. Сарсыарда эрдэ туруораарыҥ
9. Кими эмэ туохха эмэ таларга, аныырга этиитэ киллэр. ☉ Выдвигать, выставлять чью-л. кандидатуру на выборы, ставить, назначать кого-л. на должность
[Көтөрдөр] Мунньахтара хайдан, тус-туспа Тойон талбыттар, хандьыдаат туруорбуттар. П. Ойуунускай
Сарсыҥҥыттан ыла атын ыскылаат сэбиэдиссэйинэ туруоруҥ. М. Попов
10. Тугу эмэ турар гына оҥор (хол., пааматынньыгы). ☉ Сооружать, ставить, устанавливать (напр., памятник). Суорун Омоллооҥҥо пааматынньык туруорбуттар
11. Ыалдьыбыт киһи, ыарыһах туругун көрөн, чинчийэн ыарыытын бил, быһаар. ☉ Ставить диагноз. Быраас ыарыһахха диагноз туруоран, эмп анаата
12. кэпс. Тугу эмэ күөҥҥэ ууран сакалааттас, уксус. ☉ Ставить что-л. на кон, в качестве вознаграждения за что-л. «Бу суон бэрэбинэни соҕотоҕун биэрэккэ киллэрбит киһиэхэ биир муунта табаҕы туруорабын», — диэбит [бирикээсчик]
«Саха с.». Мин үстээх атыыры туруорабын. А. Кривошапкин (тылб.)
Оһумуоха пиибэни туруордулар — кимким кыайар? И. Тургенев (тылб.)
13. кэпс. Кими эмэ туох эмэ иһин арыгынан күндүлээ. ☉ Угощать кого-л. (напр., спиртным)
Кыайдахпытына убайбар биир чиэппэр арыгыны туруоруом. Далан
«Чэ, үчүгэй!» — Муонча, үөрүүтүгэр, Сэдьүккэ арыгы туруорбута. Н. Якутскай
«Ээй, Сиидэркэ, кэл, түөкүн, тупсуох, чиэппэр арыгыны туруорабын», — Сүүлүк Бааска …… киһитин ыҥырда. Н. Павлов
14. кэпс. Сүөһүнү хотоҥҥо кыстат, кыһыны туорат. ☉ Держать, содержать (напр., скот в хлеву). Быйыл биэс сүөһүнү туруордум
15. тыйаатыр. Ханнык эмэ айымньыны сыанаҕа оонньоон көрдөр. ☉ Ставить спектакль
Быйыл хас даҕаны испэктээх туруорбуттар. Амма Аччыгыйа
В.В. Никифоров «Манчаарыта» туруорарга көҥүллэммэтэҕэ. «ХС»
Биһиги «Чыычаах уонна Күтэр» диэн остуоруйаны туруордубут. КИИ СТ-2
16. булт. Ханнык эмэ кыылы сонордос, эккирэт. ☉ Преследовать (зверя на охоте)
Күн ортотун саҕана аарыма атыыр тайаҕы туруордубут. Амма Аччыгыйа
Сарсыардаттан хаамтыбыт да, биир даҕаны куобаҕы туруорбатыбыт. Н. Якутскай
Биир тайаҕы туруораннар урут көрбөтөх кыылларын көрдүлэр. Болот Боотур
♦ Атаҕар (сүһүөҕэр) туруор көр атах
[Артём:] Кини эйигин эмтээн атаххар туруорда. В. Протодьяконов
Икки сыл үлэлээн, бириискэни атаҕар туруоран баран, Валентин Петрович Алдаҥҥа сынньалаҥар сайын кэлбитэ. Н. Якутскай
Күн ортотуттан киэһэ Пуд Ильич [хотуурга наадыйан] дьиэни барытын сүһүөҕэр туруорбута. Далан
Алта оҕону аһатан-сиэтэн Атахтарыгар туруорар Аламай күннэрэ буолбут. «ХС»
Саа уоһугар туруор — саа уоһугар тур диэн курдук (көр саа). [Киирик:] Баайдар-тойоттор саа уоһугар миигин туруора сылдьыбыттарын өйдүүбүн. С. Ефремов
Сүбэлэһэн хаайыллыбыт дьону саа уоһугар туруорбакка оҥостуммуппут. «Чолбон»
Утары туруор көр утары. Ол миэхэ кэргэттэрбин утары туруоран тугу туһаналлара буолла. «ХС»
◊ Кириэс туруор көр кириэс I
Кини олоҕун биир суол кэрдииһигэр түмүк оҥоһунна, кириэс туруорда. «ХС»
Кырыыска туруор — кыраа диэн курдук. Бассабыык Баһылайы күн аайы таҥара дьиэтигэр кырыыска туруорар үһү. П. Ойуунускай
Мин бүгүн өстөөхпүн көрүстүм …… Тус бэйэм, бар дьонум бүтүннүү Кырыыска туруорбут киһитин. С. Данилов
Муннукка туруор көр муннук. [Дьэкиимэп] Куоттарбат, муннукка туруоран, Баалкынан көхсүгэ аспыта. Эрилик Эристиин