см. ыйытыы ;
компь . запрос

I линия, черта; көнө сурааһын прямая линия; токур сурааһын кривая линия; сурааһынна тарт = чертить линию.
II и. д. от сураа = осведомление, запрос о ком-чём-л.

сущ. быһыы, көрүҥ; халыып
круглой формы - төгүрүк быһыылаах
форма запроса - ыйытык халыыба

аат.
1. Ханнык эмэ усулуобуйалары туруоран, ону тутуһары, толорору модьуйуу. ☉ Требование, спрос
Үлэ былаанын оҥорон, кыраапык олохтоон, ирдэбили күүһүрдэр гына тэрийэн, дьону сүһүөҕэр туруора охсуохха наада. В. Яковлев
Үлэ тэтимигэр уонна хаачыстыбатыгар эдэр мэхэнисээтэргэ кытаанах ирдэбили туруорара. «ХС»
Кинини [учууталы] сыаналааһын, киниэхэ ирдэбил олох сайдыытын таһымыттан тутулуктанан уларыйа турар. «Кыым»
2. Ханнык эмэ дьыаланы официальнайдык быһаарарга көрдөһүү. ☉ Требование официального разъяснения по какому-л. делу, запрос
Дьокутаат бэйэтин компетенциятын иһинэн ханнык баҕарар дуоһунастаах дьоҥҥо ирдэбил оҥорор бырааба олохтонно. ФММ ДьКС
Мин соторутааҕыта биир депутатскай ирдэбили толорон, куорат детсадтарын материальнай-техническэй хааччыллыыларын бэрэбиэркэлээбитим. «ХС»
3. суут-сок. Суут буолуон иннинэ дакаастабыл буолар чахчылары хомуйуу. ☉ Предшествующее суду дознание, собирание улик. Борукуруор дьыаланы эбии ирдэбилгэ ыытта
4. суут-сок. Буруйу оҥорон баран күрээбит, саспыт киһини көрдөөһүн. ☉ Розыск, выслеживание преступников
Ирдэбилгэ сылдьар киһини булбуттар.  Эһиги кинилэри тыллаан туттарбатаххына, кинилэр эр ылан, өссө ордук алдьархайы тардыахтара. Онон доҕордуулар күн сарсын ирдэбилгэ турунуох буоллулар. Н. Заболоцкай

аат. Урут уол бэйэтин эбэтэр дьонун ааттарыттан кыыстаах ыалга кэлэн уолга кэргэн кэпсэтэр киһи. ☉ Сват, сваха
Ити дьонтон эдэрэ соҕуруу нэһилиэктэртэн биир кыыһы кэргэн кэпсэппит үһү. Кырдьаҕаһа — суорумньута үһү. И. Никифоров
Суорумньуларынан үксүн эмээхситтэр буолаллара. Уус-уран тыллаах-өстөөх, намыын эмээхсин — үчүгэй суорумньу. В. Кондаков
[Күн Толомон Ньургустай] Итэҕэллээх илдьитэ Соруктаах суорумньута кэллим. ТТИГ КХКК
△ Ким эмэ көрдөһүүтүн, ыйытыытын, илдьитин сирэй тиэрдээччи. ☉ Тот, кому поручено донести до адресата чью-л. просьбу, запрос, требование и т. п., посредник
Ол тойотторго чуо-бааччы туһааннаах суорумньу, итэҕэллээх илдьит буол эрэ. Саха фольк. Таба түүтүн сүөкэтэн баран, соччо гына көтөҕөнү симнэрэн уонна табаҥ түүтүн ахсаана бачча буолла диэн суруктаан, ыраахтааҕы суорумньуларынан ыытан кэбиһэр. Саха ост. I
ср. каракалп. сорау ‘просить’

аат.
1. Кимтэн эмэ этэригэр, хардарарыгар, быһаарарыгар ирдэһии, туоһулаһыы. ☉ Обращение, требующее ответа, вопрос
— Ол куортамнаһар хосторугар ыйы-ыйынан олорботтор ини? — диэн Надя Парканская ыйытык кыбыппыта. Н. Якутскай
Атын да уустук ыйытыктарга ааҕааччыны астыннарар эппиэттэри булуохха наада. Багдарыын Сүлбэ
Санаабар ыйытыктарбын дэлби чөкөтүнэн тахсабын. П. Чуукаар
2. Тугу эмэ оҥоруох иннинэ кимтэн эмэ көҥүллэтии. ☉ Просьба дать разрешение на что-л., испрашивание разрешения на что-л. [Кириисэ:] Ыаллар сэптэрин-сэбиргэллэрин ыйытыга суох дьиэ таһынан илдьэ баран хаалаллар. Күндэ
«Кыргыттар ыйытыга суох миэхэ биэссэри ыҥырдахтара», — дии санаатым. И. Данилов
3. Быһаарыы көрдүүр официальнай ыйытыы. ☉ Требование официального разъяснения по какому-л. делу, запрос. Дьокутаат ыйытыга
□ Норуот талыллыылааҕа оройуон Сэбиэтин исполкомугар дьокутаат быһыытынан ыйытык оҥорбута
«Саха с.». Дьокутааттар ыйытыктара — былаас уорганнарын быһаарыыларын толорууну хонтуруоллааһын көдьүүстээх пуормата. ПА
Ногин совнаркомҥа бэлитиичэскэй балаһыанньа туһунан ыйытык түһэрэр. ФЛА ВИЛО

прил. 1. өй-санаа; духовное богатство өй-санаа баайа; духовные запросы өй-санаа көрдөбүллэрэ; 2. (церковный) духовнай; духовная семинария духовнай семинария; # духовное завещание уст. кэриэс, кэриэс сурук (революция иннигэр нууччаларга баайдаах бэйэтин баайыгар кэриэс этэр до-куму она).

с. 1. модьуйуу, көрдөбүл; настоятельное требование дьаныардаах модьуйуу; выдвигать требования көрдөбүллэ түрүор; 2. требования мн. (обязательные правила) ирдэбиллэр, ирдэбил; требования для кончающих среднюю школу орто оскуоланы бүтэ-рээччилэргэ ирдэбиллэр; 3. требования мн. (запросы) көрдөбүллэр, көрдөбүл; 4. (документ) көрдөбүл, сайаапка; требование на топливо оттук ыларга көрдөбүл.

сов. 1. кого-что (исполнить желания, требования) толор, астыннар, дуоһут; удовлетворить запросы читателей ааҕааччылар көрдөбүллэрин толор; удовлетворить потребности населения нэһилиэнньэ наадыйыытын толор; 2. кого (сделать довольным) астыннар, дуоһут; эта встреча не удовлетворила меня бу көрсүһүү миигин астыннарбата; 3. кого-что, чем (снабдить) толор, хааччый; удовлетворить предприятие сырьём предприя-тиены сырьёнан хааччый; 4. чему (соответствовать) сеп буол, сөп түбэс.

аат.
1. Ким-туох эмэ туһунан киэҥник тарҕаммыт, олохсуйбут кэпсээн. ☉ Известность, популярность
Үтүө сураххын түөрт дойдуга түҥэтиэм. Саха фольк. Уйбаачаан билигин уон улуус үрдүнэн Улуу баай аатыран, сураҕа тарҕанан, Солото үрдээтэ, суотуйан көһүннэ. А. Бэрияк
Мусуой суон сураҕа ыраахтан-чугастан араас идэлээхтэри тардар. «ХС»
2. Ким-туох эмэ туһунан киһиттэн киһиэхэ этиллэн тарҕанар сонун, кэпсээн, тыл, тыл-өс. ☉ Весть, новость, известие, слухи
[Уйбаан:] Мунньахха баран иһэн, бу оҕо тахсыбыт сураҕын истэн, көрөөрү таарыйдым. А. Софронов
Кэлин уһугар итинник сураҕы хаста даҕаны тус-туһунан дьонтон истэн итэҕэйэригэр тиийбитэ. Н. Лугинов
Нөҥүө күнүгэр Ньыахан кинээс ыалдьыбыт үһү диэн сурах иһилиннэ. М. Доҕордуурап
♦ (Аатын алдьат) сураҕын сууй көр аат I
Төрдө-ууһа да суох, амныа киһи аатын алдьатан, сураҕын сууйан эрэр. А. Сыромятникова
Монтано, эн көрсүө ааттаах киһигин Уонна туох үлүгэргэ түбэһэҥҥин, Хара түүн үөһэ уулуссаҕа охсустуҥ? Ааккын алдьаттыҥ, сураххын сууйдуҥ? У. Шекспир (тылб.). Сураҕа да суох кэпс. — олох, төрүт суох, мэлигир. ☉ Полностью, напрочь отсутствует
Сиэрпэ диэн сураҕа да суох үһү, [бурдугу] быһаҕынан быһаннар син түүтэх оҥортооннор куурдаллар үһү. Саха фольк. Хахсаат, хаһыҥ, хаар, тымныы Сурахтара да суохтар. С. Данилов
Тиийбитим, доҕорум сураҕа да суоҕа… Ол күнтэн түспүтүм мин дириҥ санааҕа. Дьуон Дьаҥылы. Сурахта ыыт — онно суох сымыйа тылла, кэпсээннэ тарҕат. ☉ Распространять ложные, выдуманные слухи
Хараҥа буруйдаахтар ханна да саһар, хайдах да кубулунар араас сураҕы ыытан куотуохтара суоҕа. Т. Сметанин
Торуой уола аах дэриэбинэҕэ киирэннэр …… сурах ыыттылар. Н. Павлов. Сурахтыын суох буол — өйгө, санааҕа да суох буола таһыччы сүт, мэлий. ☉ Кануть в вечность
«Тэриэлкэ» араадьыйа сурахтыын суох буолбута ыраатта. «Кыым»
Ким аатырыа, ким сотору Уу түгэҕин булуохтаах, Сурахтыын суох буолуохтаах. А. Твардовскай (тылб.). Сурахтыын сүт (мэлий) — сураҕа-садьыга суох сүтэн хаал. ☉ соотв. ни слуху, ни духу
Улууһугар баппатах, кулубатын хомпуустаан ыт элэгэр ыыппыт, ыраахтааҕыны, таҥараны утарбыт «ороспуонньук» сурахтыын мэлийбитэ. П. Филиппов
Хантан кинини булуоххунуй? Соҕуруу эмтэнэ барбыт аатырбыта да, сурахтыын сүппүтэ. «ХС». Сурах хоту — дьиҥнээҕин билбэккэ эрэ, сураҕын эрэ истэн. ☉ соотв. по слухам
Бу мустан олорооччулар …… сэрии диэни сурах хоту эрэ истибит дьоннор. И. Никифоров
Ийээ, сурах хоту истэн, Куттаныма-куойума, «Бу үлүгэрдээх сэрииттэн Оҕом сыыһын туох ама, Быыһаан ылыай» — диэхтээмэ. И. Эртюков
Билиҥҥи обургу оҕо тугу даҕаны сурах хоту ылыммат, ону хайаан да чахчыларынан, олох холобурдарынан бигэргэтэн көрдөҕүнэ эрэ итэҕэйэр. «Кыым»
ср. бур. һураг ‘весть, молва’, тув. сураҕ, уйг. сорак, алт. сурак ‘вопрос; допрос; просьба; запрос, расспрос’