ибигирэт диэнтэн төхт
көрүҥ. Нида эмиэ да кутталыттан, эмиэ да куоттарбыт аһыытыттан хараҕын уулааҕынан-хаардааҕынан көрдө, уостарын ибигирэтэлээн ылла. Нэртэ

ньиккэй диэнтэн хай
аата. Массаастааһыҥҥа араас суол ньымалары туттуохха сөп: имэрийии, ньиккэйии, убахтааһын, охсуолааһын, бобута тутуу, ибигирэтии, ньирэй үҥүлүйэринии өрүтэ анньыалааһын. ГНИ СҮөТ

дьүһ. туохт. Кыпкылгас атахтаргынан сүүрэн ибигирэт. ☉ Бегать, быстро перебирая своими короткими ножками
Сүүһүгэр ураанньыктаах хара ыт оҕото төттөрү-таары сүүрэн бойборуйа сылдьар. Амма Аччыгыйа
Уолчаан чигди суол устун сүүрэн бойборуйа турбута. ПНИ ДКК

ибигирэт диэнтэн тиэт
көрүҥ. Берестов олоҕуттан өндөйөн Кууһума илиитин икки ытыһынан бобо тутан ибигирэппэхтээн дорооболосто. Тумарча
Аркыастырга цимбалалар уонна турбалар оонньууллара улаатан, ньиргийэн барда, онуоха сыгынньах атахтаах киһи үрдүк баҕайытык ойуоккалаан, атаҕын ибигирэппэхтээтэ. Л. Толстой (тылб.)

көр туппахалаа
Аҕамсыйбыт киһи ырбаахы бүтэй уол быччыҥын туппалаан көрдө. Софр. Данилов
Ньирэй чочоруспут муостарын туппалыы олордо. А. Фёдоров
Оҕонньор саҥата суох тарбахтарын ибигирэтэн, биинтэни туппалыы олордо. И. Федосеев

хобдьоор диэнтэн холб. туһ. Отчут-масчыт дьоннордуун Оҥостунан үүт-сүөгэй, Хонуу үлэтин туһунан Хобдьооруһар үчүгэй. С. Тимофеев
Сирдээх-уоттаах, олохтоох киһи быһыытынан Арыпыана бастакылаан баран, бокуойа суох хааман ибигирэтэн, ону-маны кэпсэтэн хобдьооруһан, тыа кыараҕас суолунан субуруһан истилэр. «Чолбон»

туохт. Санныгын түргэн түргэнник, ибигирэтэр курдук, өрө көтөҕөлөөн хамсат (хол., күлэн). ☉ Подрагивать плечами (напр., от смеха)
Эмээхсин күлэн икки санна ыгдаҥалаата. Э. Соколов
Василиса Николаевна санна ыгдаҥалаан, ытаан бөтүөхтээн барда. Г. Нелбисова. Баһылыгым буолуохсут, үөһэ тэстэн, күлэн ыгдаҥалаата. Ф. Постников

даҕ. Халыҥ, улахан, бөлтөйөн көстөр (хол., уос). ☉ Толстый, большой, пухлый (напр., о губах)
Боллоҕор соҕус уоһун үрдүнэн кугастыҥы бытыктаах саас ортолоох киһи улам күлэн-оонньоон барда. Амма Аччыгыйа
[Чэйин] боллоҕор улахан уоһун үлүннэрэн, үрэн кэбиһэ-кэбиһэ, сыпсырыйа олордо. ПНИ ДКК
[Оҕо] боллойбут уостарын биллэ-биллибэттик ибигирэтэн кураанах суоскатын оборор. А. Федоров. Икки иэдэһигэр тордоҕуран эрэр бытыктаах, боллойбут омуртаах, лэҥкэллибит төбөлөөх сонос киһи остуолуттан туран кэллэ. «ХС»

дьүһ. туохт.
1. Туох эмэ хойуу убаҕас халыйарыгар майгынныырдык бытааннык таммалаа, уһун. ☉ Течь медленно, плавно, подобно густой однородной студенистой массе
Ийэтэ куустаҕына Маайа, санаатыгар кыччыырга дылы буолара, хараҕын уута иэдэһинэн сүүрэн мөлбөрүйэн түһэрэ. Н. Якутскай
Оҕонньор иһин түгэҕиттэн энэлийэн ынчыктаата, уота өһөн эрэр хараҕыттан бөдөҥ таммах мөлбөрүйэ тоҕунна. И. Гоголев
Мөлбөрүйэр бытаан сүүрүк киһи этин сымнаҕаһынан имэрийэн, дьигдьигинэйэ ибигирэтэн ааһара үчүгэй баҕайы. «ХС»
2. Бытааннык, мөдөөттүк хамсанан сыҕарый, хаамп (үксүгэр бөдөҥ, үскэл киһини эбэтэр көп түүлээх кыылы этэргэ). ☉ Двигаться медленно и плавно, имея крупную полноватую фигуру или приятные округлые формы (о человеке или мохнатом животном).

дьүһ. туохт.
1. Аргыый өрүтэ түллүтэлээн нарыннык долгуннуран хамсаа (уу ньуурун туһунан). ☉ Слегка волноваться, рябить (напр., о поверхности воды)
Бу хара тыа ортотугар төгүрүк тыымпы күөл кубарыйан, долгулдьуйан көстөр. Н. Неустроев
Куочай эбэ сайын күөх муоралыы долгулдьуйар. Н. Павлов
△ Наҕыллык долгуннуран эйэҥэлии хамсаа (хол., от, мас лабаата). ☉ Слегка волнуясь, качаться, нежно колыхаться (напр., о траве, ветках)
Тииттэр күөх солконон бүрүммүт хойуу лабаалара биэтэҥнээн долгулдьуйар. Амма Аччыгыйа
Тиит мастардаах киэҥ түөлбэҕэ хойуу от бөҕө үүнэн, намыын тыалга солко өҥүнэн долгулдьуйа көстөр. В. Протодьяконов
Ыраас, уһун соломолоох нэчимиэн саһарчы буһан, намыын тыалга долгулдьуйан көстөр. «ХС»
2. Кыратык илигирээн, долгулдьуйан хамсаа (хол., уһун таҥас). ☉ Слегка, мерно колыхаться (о длинной одежде)
Маҥан сиидэс ырбаахыта салгыҥҥа аргыый долгулдьуйар. С. Никифоров
Кэргэним, күнчээнигим барахсан, саҥа сону кэтэн баран, хааман долгулдьуйарын көрдөрбүн. «ХС»
3. Кыратык ибигирэтэр курдук хамсаа. ☉ Толчками, рывками качать, шатать, трясти
Аллараа көлүөһэлэр тыастара биир дьүрүс тилигириир, богуон тиэйэн иһэр дьонун утутаары бигиирдии, аргыый долгулдьуйа хамсыыр. С. Никифоров. Массыына, рессораларыгар уйдаран, кыра-кыратык долгулдьуйан, килэгир суол устун биир кэм сыыйыллыбыта. «Ленин с.»
4. Устар курдук хаамп, сүүр. ☉ Плавно идти, двигаться, плыть
Дьахтар сахалыы бэрт маанытык таҥныбыт, аргыый аҕай долгулдьуйан хамсаммыт, отучча саастаах хотун-хаан этэ. Эрилик Эристиин
Дьахтар мичээрдиирин кубулуппакка долгулдьуйа хааман олоппоско тиийэн хара саһыл бэргэһэтин устубакка олорбута. Е. Неймохов
Оо, үчүгэй уучах барахсан киһини үлтү сахсыйбакка, аргыый долгулдьуйа устан сиэлэн-хааман иһэрэ үчүгэй да буоллаҕа. А. Кривошапкин (тылб.)
5. Куоҕалдьыйа бытааннык устаҥнаа. ☉ Плавно переходить из одного состояния в другое; плавно двигаться (напр., об облаках)
Хотугу халлаан Кутаалана умайар, Дьүкээбил уотун төлөнө Дьирибинии долгулдьуйар. В. Тарабукин