ж. 1. (по гл. специализировать) идэҕэ үөрэтии, идэтитии; 2. (по гл. специализироваться) идэҕэ үөрэнии, идэтийии.

I м. разряд (1. маарыннаһар предметтэр, дьоннор, көстүүлэр категориялара; 2. идэҕэ, спорка идэтийии степенэ; 3. мат. чыыһыланы бэлиэтээһиҥҥэ сыыппара турар миэстэтэ).

1. сибээстээ диэнтэн атын. туһ. Биирдии предприятиены идэтитии зона көдьүүстээх идэтийиитин кытта сибээстэнэр эрэ буоллаҕына сөптөөх буолар. ЭБТ
   Диалогу үөрэтии сирэй саҥаны кытта сибээстэнэр. ПНЕ СТ
2. Тугу эмэ кытта ситимнэнэн таҕыс; ситимнээх курдук көһүн, көрдөрүлүн. ☉ Иметь внутреннюю связь с чем-л.; быть показанным, представленным в связи с чем-л.. Барыта оннук утум-ситим сибээстэнэн тахсан иһэр
   □ [Лена] бэйэтэ да билиминэ хаалбыта: хайдах кини олоҕо бүтүннүүтэ Алёшаны кытта сибээстэммитин уонна кининэн сыдьаайылларын. Г. Николаева (тылб.)

сыһ.
1. Киэҥник буолбакка, кыратык. ☉ Нешироко, узко
Кыыс уоһун харыстаабыт курдук кыараҕастык аһан, үп-үрүҥ тиистэрин бытыгыратан көрдөрө-көрдөрө тугу эрэ сүһүөҕэ суоҕунан саҥаран сылыбыратта. А. Софронов
Бөрөм айаҕын бэрт кыараҕастык атан ырдьаҥныыр эрэ буолла. Т. Сметанин
Кыбытыы курдугунан кыараҕастык симириктии көрбүт мөлтөх харахтаах, малайбыт кэтит сирэйдээх оҕонньор. П. Ядрихинскай
2. Дэлэйдик, киэҥник буолбакка, симсэн. ☉ Тесно, скученно
Дьобуруопаҕа омук-омук Одурууннаах дьорҕоотторо, Ордук үөрэхтээхтэрэ Олус үөскээн хаалан Олуона кыараҕастык Олороллор эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Куорат кытыытыгар бэрт элбэх киһи олус кыараҕастык олорор самналлыбыт эргэ дьиэтин киэһэтигэр биһиги арыычча буллубут. Амма Аччыгыйа
3. көсп. Тиийиммэттик, дьадаҥытык, эрэйдээхтик. ☉ Бедно, убого, в нужде
Хата ийэҕин баран аҕал. Кырыымчыктык, кыараҕастык Олороро буолуо, баҕар. И. Чаҕылҕан
4. көсп. Киэҥник буолбакка, бэтэрээнэн, тутахтык (өйдөө). ☉ Недальновидно (мыслить), узко (понимать что-л.)
Оччотооҕу историческай усулуобуйаҕа …… дьол уонна үтүө олох туһунан кыараҕастык былыргылыы өйдүүллэрэ. ССЛИО
Кыараҕастык өйдүүр дьоннор биһиги кэммит туспаларын булан, таба сыаналаабыт курдук саныыллар уонна киһи майгыта-сигилитэ кэмтэн тутаахтаах дии саныыллар. Л. Толстой (тылб.)
5. Биирдэ эмэтэ, аҕыйахтык, дэҥҥэ. ☉ Редко, ограниченно (использовать что-л.)
Долган, Дьэһиэй сахаларын тылларыгар холбуу түһүк өссө кыараҕастык туттуллар. ВИП СТПС
△ Киэҥэ суохтук, чопчу. ☉ Узко (определять что-л.)
Төрөөбүт, кытарах ынахтары араартаан ыаһын (раздой) сыахтарын тэрийэн пиэрмэлэри кыараҕастык идэтитиэххэ наада. Далан
Натурализм, кыараҕастык ыллахха ХIХ үйэ иккис аҥаарыгар Францияҕа баар буола сылдьыбыт литературнай сүүрээн. ВГМ НСПТ
Кыараҕастык идэтийии биир форматынан биир бородууктаны оҥорон таһаарыы тус-туспа сүһүөхтэрин хабар салаа иһинээҕи идэтитии буолар. ЭБТ

I
1.
суулаа диэнтэн бэй. туһ. Ойуулаах буобура суорҕаннарыгар сууланан …… Утуйан буккураһа сыппыттар. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Тишко] төбөтүн сонунан тууна сууланан, сытан кэбиһэр. Амма Аччыгыйа
[Ира] туумбачыкаттан …… түөрт гына сууламмыт адаархай буочарынан суруллубут суругу сулбу тардан таһаарда. Л. Попов
2. Тугунан эмэ бүрүлүн, көстүбэт гына сабылын. ☉ Быть окутанным чем-л., обволакиваться чем-л.
Эбэ уҥуоргута күөх күдэриккэ сууланан турар. Л. Попов
Өлүөнэ өрүс улуу ньуура тумаҥҥа сууланара. Н. Габышев
Сүүрбэччэ киһи, табах буруотун хойуу туманыгар сууланан, күлүк курдук боруһан көһүннүлэр. С. Федотов
3. көсп. Туох эмэ ыарахаҥҥа бэрин, утарыласпакка олорон биэр. ☉ Поддаваться, не сопротивляться каким-л. трудностям. «Дьэ онон хайыыбыт, Михаил Яковлевич? — диэтэ кини оргууй. — “Кыахпыт суох” диэн сууланан кэбиһэбит дуу?» Софр. Данилов
Сорох кыра ычалаах оҕолор: «Син биир холкуоска барабыт. Үөрэҕи кичэйэн да диэн, онтон туох туһата кэлиэй?» — диэн сууланан кэбиһэллэрэ. И. Федосеев
Кини бэлиэр кырдьыбыт киһилии ким да атыыласпат, сатаммат-табыллыбат дии-дии таах халтайга лэбээрдээн сууланан олорон биэрдэҕэ үһү. У. Ойуур
4. Ханнык эмэ дьарыккын тохтот, бырах. ☉ Прекратить, бросить заниматься чем-л. — Билигин оонньоон-көрүлээн көрөр кыахтааххын дуо? — Сууламмытым ыраатта. Ойуун буолуу диэн идэтийии, эрчиллии. Н. Босиков
♦ Күндү түүлээххэ (саһылга-саарбаҕа) суулан — бүтүннүү күндү түүлээхтэн тигиллибит таҥаһы кэт. ☉ Одеваться в дорогие меха, ходить в мехах
Бэрт ыраахтан кэлбит киһи курдук, күндү түүлээххэ сууланан Сыллай киирэн, бэрт бытааннык, килбиктик нууччалаата. Амма Аччыгыйа
Былыргы саха киһитэ …… күндү түүлээххэ сууламмакка, күнү-дьылы күлүк курдук аһарара. П. Аввакумов
Кыргыттар, дьахталлар бука бары саһылга-саарбаҕа сууламмыттар. М. Попов. Солкоҕо суулан — олус маанытык таҥын. ☉ Роскошно, нарядно одеваться, ходить в шелках
Сыаналаах солкоҕо Кэтириис Сууланар. И. Гоголев
Эдэр кыыс Татыйаас …… Солкоҕо сууланан суугунуур тыастаммыт Субуллар суһуоҕун ким бастаан туойбутай? П. Тобуруокап
[Өкүүсэ] бу турдаҕына Мааса кыыс солкоҕо сууланан, хаарыска хааллан суугунаан кэлэн …… тииһин быыһынан сыыйан мөҕө турда. Эрилик Эристиин
II
көр сууласпытынан (суулаһан)
Бары суулан тахсаннар аттары көрбүттэрэ, сиэллэрэ, кутуруктара суох. Д. Софронов
Күлүүһү алдьатан, дьэ эбээт, Таһыттан суулан киирдилэр, Оһох уотун күөдьүттүлэр. Дьуон Дьаҥылы
Таһырдьа сылдьыбыт дьон таҥара дьиэтин диэки суулан бардылар. Н. Павлов

сов. в чём, разг. практикалан, үлэлии үөрэн, идэтий.

и. д. от идэтий= специализация; производстваны идэтитии специализация производства.

аат. Сүөһү ыарыыларын эмтииргэ анаан үөрэммит, идэтийбит киһи. ☉ Ветеринар.

идэтийбит тэрилтэ

несов. что, чем, разг. бултаа, идэтий, дьарыктан; промышлять зверя кыылы бултаа.