1) убегать, скрываться от чего-л.; уоттан күрэн = убежать от огня; 2) избегать чего-л., уклоняться от чего-л.; үлэттэн күрэн = избегать работы.

ж. иһиллии, биллии; предать огласке иһитиннэр; избегать огласки иһиллэ-риттэн сэрэн; получить огласку иһилин, иһиллэн хаал.

несов. кого-чего и без доп., разг. 1. (быть робким, стесняться) кэмчиэрий, куттан; 2. (избегать) атыҥыраа; дичиться посторонних туора дьону атыҥыраа.

1) убегать, удаляться от кого-чего-л. (тайком); кини тыаҕа тэскилээбит он убежал в лес; 2) перен. уклоняться от чего-л.; избегать кого-чего-л.; кини миигиттэн тоҕо эрэ тэскилии сылдьар он меня почему-то избегает; кини илии үлэтиттэн тэскилии сылдьар он уклоняется от физической работы.

1) обходить, объезжать; чалбаҕы гумун= обойти лужу; бадарааны тумун объехать болото; 2) перен. обходить что-л., избегать кого-чего-л.; дакылаатчыт боппуруос мөккүөрдээх өрүттэрин тумунна докладчик обошёл спорные моменты вопроса; кини миигин тумнар он меня избегает; кырдьыгы тумнуоҥ суоҕа правду не обойдёшь. тумуннар= побуд. от тумун=; сирдьит куһаҕан суолу тумуннарда проводник сумел обойти трудную дорогу; тумуннаран өтэр он говорит, вводя в заблуждение (слушателей).

1) поворачивать, сворачивать; суолтан туораа = свернуть с дороги; туораа-быты тураах сиир , салыйбыты сарт сиир погов. свернувшего (на чужбину) ворона клюёт, покинувшего (родину) коршун клюёт; 2) переходить; переправляться; уулуссаны туораа = перейти улицу; өрүһү туораа = переправиться через реку; 3) перен. разг. уклоняться= от чего-л., избегать чего-л.; эппиэтинэстэн туораа = уклониться от ответственности.

1) убегать, сбегать; уходить; ат туттарбакка куотта конь не дал себя поймать, убежал; 2) избегать кого-чего-л., уклоняться от чего-л.; үлэттэн куотар он уклоняется от работы; 3) уходить вперёд, обгонять, перегонять; 4) превосходить ростом, оказываться выше; уҥуоҕунан куотар он ростом выше # оҕо куоппут произошли преждевременные роды.

туохт.
1. Кимтэн-туохтан эмэ куотан биэр, сас. ☉ Убегать, скрываться, спасаться от кого-чего-л.
Күөнтээн, дьиппиэрэн турбут хараҥа сырдыктан күрэнэн орон анныгар ыт курдук симилиннэ, оһох кэннин диэки күрэннэ. И. Гоголев
Кынаттаах аймаҕа итии кыраайдарга күрэнэн көттүлэр. М. Доҕордуурап
Быһата, үрэх баһынан, Өймөкөөнүнэн күрэнэ сылдьар бандьыыт тобохторо «үлэлии» сатаабыттар. Н. Заболоцкай
2. Тугу эмэ тумун, тумна сырыт; туохтан эмэ куотун. ☉ Избегать кого-чего-л.; уклоняться от чего-л.
Николай Тимофеев үлэттэн күрэнэрэ, сатаан булан күүлэйдиирэ өс хоһооно буолбут этэ. Амма Аччыгыйа
[Кураантан] улуу тумара уута быстан, кубарыччы хатан, хобдоҕуран барар. Онтон сылтаан булда эмиэ күрэнэр. И. Данилов

туохт.
1. Туох эмэ буруйга, куһаҕаҥҥа уорбалан; ону эн оҥорбут курдук буол. ☉ Быть на подозрении; стать подозреваемым
Кини [Маайа] онно суох суолунан күтүрэнэн, ынырыктаах, суоһар өлүүгэ, этэ-хаана хайдах сэймэктэниэн, үрүҥ күнтэн сүтэрин санаатаҕына, атаҕа сири билбэт буолан хаалар. Эрилик Эристиин
Буруйа суох суолугар күтүрэнэн, мунчаарыыта, хомолтото уонна абарыыта, баҕар, кини [Сэмэн] ыарыытыгар эмиэ көмөлөспүттэрэ эбитэ буолуо. Д. Таас
2. Көҥөнөн ырааҕынан тумна сырыт, тэйиччи тутун, куотун. ☉ Сторониться кого-л., избегать встречи с кем-л., опасаясь, что тот начнет одолевать просьбами
Байдаххына, күтүрэнэн кэпсэппэт да буолан хаалааччыгын. В. Ойуурускай

туохт., кэпс.
1. Дьалты буолан, туора хааман биэр, бар (кимтэн-туохтан эмэ күрэнэрдии). ☉ Незаметно уходить, отходить в сторону, убираться прочь (убегая от кого-чего-л.)
Дьэ, хотуой, мантан быыс булан дьаадьыйдаххына эрэ табыллар буолла. Уорбалаан эрэллэр. П. Филиппов
Бу киһини кытта өссө салгыы кэпсэтэр туһата суоҕун билэн, дьаадьыйа хаамтым. В. Ойуурускай
Кини [үөрэнээччи] ыарырҕатар уруогун үөрэтиэ суоҕа, туох салла саныырыттан дьаадьыйан биэрэ сылдьыа. ЧКС ОИиСТ
2. көсп. Туохтан эмэ туора тутун, кыттыһыма. ☉ Держаться в стороне от кого-чего-л., избегать, сторониться когочего-л.
Ыччат холкуостан дьаадьыйарыгар оскуола ордук буруйдаах дии саныыбын. Софр. Данилов
[Чокуурап:] Солко [киһи аата] эн дьаһалгынан эмиэ үлэттэн дьаадьыйа сылдьар. С. Ефремов
Маннык быһыыга-майгыга Софронов хаһыат үлэтиттэн дьаадьыйан биэрдэҕинэ сатаныах курдук буолбута. «ХС»
ср. монг. дьайирла 'уклоняться'
та суох кураанах дьаадьайан туран хаалар. «Кыым»
Түннүк таһыгар муннукка боробулуоха үүдэһиннээх собуссоҕотох олоппос дьаадьайан турара. «ХС». Тэҥн. дьоодьой, дьөөдьөй