ж. ириэрии, ириэһин.

сущ
(ж. р.)
ириэрии, ириэһин

1. и. д. от ириэр = оттаивание; 2. оттепель; сааскы ириэрии весенняя оттепель; ириэрии саҕана во время оттепели; ср. ириэһин.

бадьыыстаа диэнтэн холб. туһ. Дьахталлар саҥа төрөөбүт ынахтарын, торбосторун кытта бадьыыстаһаллар. И. Аргунов
Бараан төрөөһүнэ ириэһин саҕана түбэһэрэ, ол саҕана чабааннарга ууну-хаары кытта бадьыыстаһар соло көстөрө биллибэт. К. Турсункулов (тылб.)
Күөл арҕаа баһыгар баар бүтэй айаҕын сирдьит киһилэрэ кыайан саппатаҕа буолан бадьыыстаһа туран хаалбыт. Эрилик Эристиин

сыһ. Олус тэтимнээхтик, омуннаахтык, мэктиэтигэр тыаһаан-ууһаан (сааскы ириэһин туһунан). ☉ Бурно, быстро, с шумом-гамом (о наступлении весны)
Хаар ирэн, бадараан-чалбах баллыгыраччы тахсан, суол-иис былдьаһыктанан турдаҕына, ходоҕойо эмээхсин кэпсии тоһуйда. Софр. Данилов
Саас туох да тохтоло суох кэлэн испитэ. Күнүс суол-иис, дэриэбинэ иһэ барыта баллыгыраччы ууллара. Далан
Уйбааннааҕы, уу-хаар баллыгыраччы ирэн эрдэҕинэ, дойдуларыгар көһөрөн ньидьиритэн таһаардылар. Р. Кулаковскай

кэс I диэнтэн дьаһ
туһ. Күөх оту кэстэрэ сылдьан, быанан сири кээмэйдииллэр, от кыбытыылаах бэлиэ тоһоҕо анньаллар. Л. Попов
Нэһилиэги үлтү кэстэриллиэ, кинээс тыла ытыктамматаҕына, кимиэнэ ытыктаныай? Амма Аччыгыйа
Биир күн, сааскы ириэһин буолан эрдэҕинэ, били хара бараан киһи ууну-хаары тоҕута кэстэрэн, сиэллэрэн бидилитэн, Мохсоҕоллоох алааска кэлбитэ. И. Федосеев
Сыа хаары быһа кэстэрэн, атын сэргэҕэ аҕалан баайда. Н. Заболоцкай

сыһ. Сымнаҕастык. ☉ Мягко, спокойно
Самаан сайыны аҕалаары саас барахсан, кийиит курдук көрсүөтүк, күтүөт курдук сымааннык налыйан, үс күннээх улахан ириэһин буолла. М. Доҕордуурап
Тит урукку өттүгэр салла саныы сылдьыбыт суола, хата бэрт сымааннык ааһыах курдук буолбутуттан иһигэр үөрэ саныысаныы сыппыта. В. Яковлев

1. ириэр диэнтэн хай. аата. Экспедиция сир үрдүгэр температура уларыйыытын, тоҥоруу уонна ириэрии уратыларын үөрэппитэ. И. Федосеев
   2
   көр ириэһин. Онон сир тоҥ, тула хаардаах да сыттар, дулҕа төбөтө хаар анныгар сытан сааскы ириэриигэ итийдэр эрэ көҕөрбүтүнэн барар. Н. Заболоцкай
   Манна хаар түспүтүн кэннэ буолуталаабыт ириэриилэр, хойукку ардахтар хаары кытаатыннардылар, онон хаһыы сирэ мууһурда. В. Протодьяконов. Күүстээх ириэрии буолан, үрэх уута халааннаан, таас үрэххэ дохсун сүүрүк куугунуур, ытыллар. И. Бочкарев

туохт.
1. Үрүт, кытыы өттүҥ тоҥон кытаат, чараастык мууһур (хол., сир, бадараан, уу). ☉ Подмерзать сверху, с краёв (напр., о земле, грязи, воде)
Күнүскү ириэһин кэнниттэн киэһээҥҥи хатаҥа түһэн, суол бадараана син тортуйбут. Тумарча
Сир саҥа тортуйа тоҥон эрэрэ. Н. Босиков
Ньалыар уу тортуйар. Д. Васильева
2. көсп., кэпс. Хара буол. ☉ Чернеть
[Даҕанча] тортуйан көстөр бытыга, толору уоһа эрдээх, ол гынан баран оҕолуу көрсүө, намыын көрүҥү биэрэллэрэ. Далан
3. Өлөн көһүй. ☉ Закоченеть, остыть (после смерти)
Ньиэмэс тойон тортуйуо. В. Титов
Тыас аҕырымныыр. Эмиэ аҕыйах ньиэмэс тортуйдаҕа. ДАЛ УуУоО

I
даҕ.
1. Ынырык, дьулаан. ☉ Чудовищный, ужасный
Эрдэлиир өлбүт үлүгэрдээх сураҕа нэһилиэккэ тарҕана охсубут. Амма Аччыгыйа
Үлүгэрдээх эрэйи Үөскэтэр эбит таптал! Баал Хабырыыс
Соҕотохто үлүгэрдээх тыас түптэ сааллыбыта. ФВС К
2. Таһынан, аһара. ☉ Сверх меры, слишком
Алдьархайдаах уол бу! Өйө диэн Үлүгэрдээх, Толкуйа диэн Туохтан да олус. П. Тобуруокап
Сааскы ириэһин кэнниттэн ороһуол уута арахсан үрэххэ халыйдаҕына, үлүгэрдээх элбэх туус олорон хаалар. И. Находкин
II
көр үлүгэр II (сэдэхтик үксүн ыйар солбуйар ааттары кытта тут-лар ‘употр. ограниченно и обычно с указательными местоимениями’)
Ол үлүгэрдээх тимир халҕаһа бүтүннүү биһиги үрдүк ааппытын ааттаан иһэр. Амма Аччыгыйа
Ити үлүгэрдээх баһаам үгүс суруктарга төһөлөөх киһи ахтылҕана, иэйиитэ иҥэриллибитэ буолуой? Г. Колесов