задушевный, искренний, сердечный; иһирэх тыл задушевное слово.

искренний; задушевный; интимный; сокровенный; истиҥ кэпсэтии искренняя беседа; истиҥ доҕор задушевный друг; истиҥ санаа сокровенные мысли.

прил. 1. (искренний) аһаҕас майгылаах, аһаҕас, туруору; откровенный человек аһаҕас майгылаах киһи; откровенное признание аһаҕастык билинии; 2. (очевидный) кистэлэ суох, көстөн турар; откровенное бахвальство кистэлэ суох киһиргэнии.

прил. 1. дууһа, ис дууһа; душевное спокойствие ис дуупа уоскуйуута; 2. (сердечный, искренний) ис дууһаттан, истиҥ; душевное отношение ис дууһаттан сыһыан; # душевные болезни өйүнэн ыалдьыы, иирэн ыалдьыы.

игили-бугулу санаата суох - ордук-хоһу, кэтэх санаата суох; кубулуммакка, хайдах баарынан сылдьар, көнө майгылаах. ☉ Прямой, прямодушный, искренний, откровенный, без задних мыслей
Бу дойду барахсан даҕаны үтүө сир диэтэҕин! Дьоно көнөтө, игили-бугулу санаата суоҕа. С. Руфов

1. даҕ. Истиҥ, ис сүрэхтэн тахсар. ☉ Задушевный, искренний, сердечный
   Туох баарбын барытын биэрбитим эйиэхэ: Амарах тапталбын, иһирэх иэйиибин. Күннүк Уурастыырап
   Кини биир эмэ кыыһы кытта кэпсэтиэн, кинилэр иһирэх тылларын истиэн, истиҥ санааларын билиэн баҕарара. А. Сыромятникова
   Соноҕос ат барахсан Иһирэх санаалаах иччим кэлбит диэн …… Сыһыйан барда. П. Ядрихинскай
2. аат суолт. Бэйэтигэр курдаттыы тардар иэйии. ☉ Задушевность, искренность, сердечность
   Иитиллибит ийэ дойду иһирэхтээх (өс ном.). Бары балыстарыам, Туруу доҕотторуом, Тохтоон толкуйдааҥ, Иһирэхпин истиҥ! А. Софронов
   ср. тур. ичрек 'заветный, сокровенный; внутренний, скрытый, таинственный'

даҕ.
1. Тоҥкурууна суох, дьоҥҥо эйэҕэс-сайаҕас сыһыаннаах. ☉ Добрый, открытый (напр., о характере человека)
Кини дьүк киһи буолбатах. Аһаҕас дууһалаах, ылламдьэллэм, үтүө киһи. Н. Босиков
Туман суруксут нэһилиэк кинээстэрин курдук буолбатах, ыллам-дьэллэм, дэлэгэй киһи этэ. Ойуку
Соппуруон ыллам-дьэллэм майгылааҕынан аатырар. ПИП ОТ
2. Истиҥ, ис сүрэхтэн тахсар аһаҕас (хол., кэпсэтии). ☉ Искренний, задушевный (напр., о разговоре)
Дьоҕус дьиэ сып-сырдык, толору киһи. Ыллам-дьэллэм кэпсэтии. В. Протодьяконов
Ыллам-дьэллэм кэпсэтии, ырыа-тойук, үөрүү-көтүү өрөгөйө буолла! «ХС»

1. даҕ. Истиҥ, чугас уруулуу (хол., сыһыан). ☉ Родственный; искренний, теплый, близкий (об отношениях людей)
   Урукку судургу аймахтыы, атастыы сыһыан аны тохтоон эрэрин биллэриэх курдук туттар. Н. Лугинов
   Өртөн ыла кыталыктыын Юкагир бииһэ аймахтыы. И. Федосеев
   Сэрэйиэм аймахтыы дууһаны Биирдэ утары көрүүттэн, Далаһа быраҕан эрэрдии, Эйэргии көрбүт харахтан. Н. Харлампьева
2. сыһ. суолт. Чугас, истиҥ уруу курдук (сыһыаннас). ☉ По-родственному, тепло, искренне (относиться)
   Мин баҕардым ол онно тиийэ охсуохпун. Ахтылҕаннаах ыраах аймахтыы. С. Данилов
   Аймахтыы буолан, баҕар, буруйу бэйэтигэр ылыммыта буолуо. Ону чуолкайдыыр соруктаахпын. М. Попов

1. аат.
2. Кыыска, дьахтарга кини истиҥ доҕоро, атаһа буолар кыыс эбэтэр дьахтар. ☉ Подруга, приятельница (женщины, девушки)
   Күөх ойуур курдук Көхтөөх дьүөгэлэрбиттэн күрэнэн, Туспа омукка тутуллан, Атын сиргэ арахсан, Омук дьонугар олохсуйан Ойох дьахтар аатырдаҕым. А. Софронов
   Катя күн аайы кэриэтэ уларытан кэтэр элбэх араас былаачыйаларынан дьүөгэлэрин сөхтөрөрүн сөбүлүүрэ. Н. Лугинов
   Өлөксөөс кыыс дьүөгэлэрин көмөлөһүннэрэн, бырабылыанньа дьиэтин араас хартыыналарынан киэргэттэ. А. Бэрияк
3. түөлбэ. Эр киһи (уол) истиҥник санаан доҕор-атас туттар дьахтара (кыыһа). ☉ Задушевная подруга, приятельница (мужчины, молодого человека)
   [Геолог уолаттар:] - Хайыахпытый, дьүөгэлээр, Хайалар көһүтэллэр. Сарсын эрдэ барабыт, Саныыр буолуҥ, - дэстилэр. С. Данилов
   [Роман] сүүрбэ биэс сааһыгар күн курдук күндүтүк саныыр көмүс-алтан дьүөгэтиттэн арахсан, тэлэһийэ айаннаан истэҕэ. Ф. Софронов
4. эргэр. Истиҥ доҕор, атас (эр киһититтэн, дьахтарыттан тутулуга суох). ☉ Искренний друг или подруга, приятель или приятельница
   Албын албын атастаах, түөкүн түөкүн дьүөгэлээх (өс ном.). [Быттык-быттык Маарыйа] Хара-хара, хаарбах да буолларбын Хаарыс, хампа солко таҥастаахпын, Дьөспөх Дьөгүөр кинээс дьүөгэлээхпин. Саха фольк. Дьүөгэм Дьөгүөссэ хамыһаар тыл эппитэ: «Тыраахтар дьыалата тыын дьыала». П. Ойуунускай
5. даҕ. суолт. Истиҥ, чугас (үксүн дьахтар, кыыс туһунан). ☉ Задушевный, искренний (обычно о женщинах)
   Лаана Сережалыын тыйаатырга билсиэхтэриттэн ыла өр кэм ааста. Дьүөгэ кыргыттара «Лаана Сережата» диэбиттэрэ ыраатта. Н. Лугинов
   Маша сугулаан ыалыгар дьүөгэ кыргыттарыгар дьаарбайа кэлэ сылдьара. М. Доҕордуурап
   Оҕуруот аһын хайдах олордору, харайары сүбэлэтээри ийэтигэр дьүөгэ дьахталлара субуһаллара. «Кыым»

даҕ.
1. Саамай чугастык саныыр (хол., доҕор, аймах, киһи). ☉ Искренний, самый близкий, задушевный (друг, родственник, человек и т. д.)
Истиҥ доҕорум Испирдиэн Хайдах хамнанан …… Саҥа ыаллыы дьаһаллан Олорор эбит диэммин, Одуулаан-сураан истибитим. А. Софронов
Бу киһи былыр мин аҕам саамай истиҥ атаһа этэ. С. Ефремов
Миигин өйдүөх, мин тылбын ылынан истиэх атын истиҥ киһини булбатым. В. Яковлев
Учуутал оҕоҕо чугас доҕор, саамай истиҥ киһи, настаабынньык буолуохтаах. «Кыым»
2. Ис дууһаҕа харыстыы тута сылдьар, ытыктыы саныыр (санаа, таптал уо. д. а.). ☉ Сокровенный, интимный
Ону ити эйиэхэ, доҕорум диэн, истиҥ санаабын кэпсиибин. А. Софронов
Имэрийэн наҕыл да куолас. Эдэр саас уйан сүрэҕэ истиҥ тапталы күүтэрин туойар. Далан
Таптыыбын истиҥ тапталынан …… Эйигин! Баал Хабырыыс
3. Ис сүрэхтэн тахсар; дьиҥнээх, ыраас. ☉ Сердечный; настоящий, неподдельный
Эйэҕэстик этиллибит истиҥ саҥаны киһи хайаан даҕаны өйдүүр эбээт. Амма Аччыгыйа
Оччолорго Кини курдук Эйэҕэс, истиҥ мичээрдээҕи Аан дойдуга Адьас суох курдук саныырым. С. Данилов
Кыыс сэмэй, истиҥ сыһыана, кини итэҕэлэ Ханидуону өссө ордук күүстээх, өссө ордук үтүө санаалаах оҥороллор. «Кыым»