уталый диэнтэн хай
аата. Ол эрээри бу сырыыга уталыйыы тахсыбата. И. Данилов
Уһуннук уталыйыы куһаҕаҥҥа тиэрдэрэ чахчы. «Кыым»
Исполком уталыйыыта суох былааһы былдьыы охсор суолга туруммута. СБТТ

дьүүллээ диэнтэн атын. туһ. ССКП обкомун бүрүөтүн уурааҕын оройуоннарга киэҥник дьүүллэһилиннэ. ДьИэБ
Соторутааҕыта оттооһун хаамыыта нэһилиэк Сэбиэтин исполкомун холбоһуктаах мунньахтарыгар дьүүллэһилиннэ. «Кыым»
Пленумҥа тыа хаһаайыстыбатын балаһыанньата эмиэ сиһилии дьүүллэһиллибитэ. «Кыым»

мүчүй диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Таайым Лэгэнтэй …… мэлдьитин мүчүҥнээн күлэ сылдьар киһи, нэһилиэк сэбиэтин исполкомун бэрэссэдээтэлэ этэ. Софр. Данилов
Аркаас сы мыһаҕын быһа ытыра-ытыра мүчүҥнээтэ. П. Аввакумов
Киирик күлэн мүчүҥнээбитэ. «ХС»

сыһ., кэпс. Кытаанахтык, кыккыраччы (хол., аккаастаа). ☉ Твёрдо, наотрез (напр., отказаться)
«Дьэ, табаарыс Даллаҥныырап, б у с ы р ы ыга баҕас тугунан да көмөлөһөр кыаҕа суох олоробун», — диэн райсовет исполкомун бэ рэссэдээтэлэ муустуу батан кэби һээри сорунна. В. Ойуурускай
«Эбээ, хан на бардыҥ, кэл, манна олор!» …… Онуоха эбэм: «Эчи, суох, тоойуом, …… сөбүн ыксаан иһэбин», — диэн муустуу аккаастаан кэбистэ. «ХС»

утаар диэнтэн атын
туһ. Сэбиэскэй былаас маҥнайгы сылларыгар баайдар, биһигини сэриилии сатаан баран, бэйэлэрэ хотторон, төттөрү утаарыллыбыттара. Амма Аччыгыйа
Били, Миитэрэй исполком уурааҕынан, сүүрбэ түөрт чааһы ылан утаарыллыбыта. Э. Соколов. Исидор Барахов, Степан Васильев Дьокуускайтан утаарыллан тиийэн баран, Иркутскай күбүөрүнэтигэр араас миэстэлэргэ үлэлээбиттэр. «Ленин с.»

[субу + бүгүн] сыһ. Хайаан да бүгүн, сибилигин уталыппакка (кэлэр кэмнээх туохт. кытта); соторутааҕыта, сабыс-саҥа (ааспыт кэмнээх туохт. кытта). ☉ Сегодня же, не откладывая; только что, совсем недавно
Сүбүгүн, мунньахтаан бүтэ охсоот, исполком чилиэннэрин сопхуостарга ыыталыахха наада. Софр. Данилов
Куосумаска көппүттэрэ уонтан тахса сыл буолла. Ол суолтатын Миша сүбүгүн өйдөөбүт. Н. Лугинов
Сүбүгүн аҕай күөлгэ туран Дьэкириэм оҕонньорго олох атыны туойбутун, билигин тиэрэ эргитэ турарыттан ымыр да гыммат. У. Нуолур

1. эппиэттээ диэнтэн дьаһ. туһ. Учуутал үөрэнээччи уруогун эппиэттэттэ. ЯРС
2. Кими эмэ тугу эмэ оҥорбутун иһин эппиэккэ тарт, эппиэттиир гын. ☉ Привлекать кого-л. за содеянное к ответу
   [Чокуурап — Үчүгээйэпкэ:] Баартыйа эйигин буруйуҥ иһин эппиэттэттэ уонна эн таба суолга үктэнэргэр көмөлөһүө. С. Ефремов
   Манчаары ийэтэ Тураах Уйбааны эппиэттэппэккэ ол курдук хаалбыта. МНН
3. Кими эмэ доппуруостаа. ☉ Допрашивать кого-л.
   Исполком чилиэнэ икки уоруйаҕы Эрийэн-мускуйан эппиэттэтэ олорбут. Күн Дьирибинэ

аат. Артыыс сыанаҕа пьеса геройун оонньоон көрдөрүүтэ. ☉ Роль (художественный образ). Оонньуур дьон оруолларын кыайбатылар, Күн Дьирибинэ бухатыыр куолаһа кыра, ырыатын кыайбат. П. Ойуунускай
Үксүгэр пьеса улахан, сүрүн оруола киниэхэ тиксээччи. Суорун Омоллоон
Миллионер Кнуров оруолун артыыс Петров А.П. дэхси үчүгэйдик толордо. Софр. Данилов
2. көсп. Туохха эмэ кыттыы, дьаһайыы кээмэйэ. ☉ Роль (характер, степень участия в чём-л.)
«Комсомольскай тэрилтэ холкуоһу салайар оруолун илиигитигэр ылбатаххыт, куһаҕаннык үлэлиир эбиккит», — диэн Даша кириитикэлээбитин Костя ылыммыта. М. Доҕордуурап
Уус-уран сэбиэт оруолун үрдэтэр, үлэтигэр дьоһуннаах суолтаны бэрдэрэр сыалтан …… састаабын оройуоннааҕы Сэбиэт исполкомунан бигэргэттэрбиппит. АҮ

1. сыһ.
2. Онон-манан эргиппэккэ, ким-туох эмэ нөҥүө буолбакка. ☉ Непосредственно, прямо, без посредников
   Куруһуогу «Народная воля» уопсастыба геройдара А. Желябов, С. Перовская бэйэлэрэ быһаччы салайбыттара. П. Филиппов
   Иитии диэн бу учуутал уонна оҕо быстыспат духовнай сибээстэһиилэрэ. Оскуола дириэктэрэ оҕолору быһаччы ииппэт, учууталларын нөҥүө иитэр. «ХС»
3. Туох да саарбаҕалааһына суохтук, көнөтүк (эгили-бугулу буолбакка). ☉ Прямо (без всяких сомнений); напрямик
   «Уоһук, саарыыр буоллаххына, быһаччы эт, биһиги атын киһини булуохпут», — диир Платон Слепцов. Н. Якутскай
   Суруйааччы сиэрдээх майгы, үтүө быһыы туһунан санаатын быһаччы эппэт, кимиэхэ да соҥнообот. Эрчимэн
   Үгүс киирии тыла суох кырдьыгы быһаччы суруйабын. Н. Лугинов
4. даҕ. суолт. Ким-туох эмэ нөҥүө буолбатах, онон-манан эргитиитэ суох. ☉ Непосредственный, прямой
   Кини [Поляков] саараҥныы барбакка, быһаччы начаалынньыгын — трест управляющайын Конунников сыыһаларын арыйар. Софр. Данилов
   «Биһиги ити Коробейниковтары аны сааскыга диэри хам бааччы олордорбут сөп дуо?» — диэн дакылаатчыт быһаччы боппуруос туруорар. Н. Якутскай
   Исполком бэрэссэдээтэлэ И.Е. Сергучев дакылаатын дьүүллэһиигэ түөрт киһи тыл эппитэ, биэс пууннаах быһаччы уураах ылыныллыбыта. ПДИ КК

аат.
1. Кимтэн эмэ этэригэр, хардарарыгар, быһаарарыгар ирдэһии, туоһулаһыы. ☉ Обращение, требующее ответа, вопрос
— Ол куортамнаһар хосторугар ыйы-ыйынан олорботтор ини? — диэн Надя Парканская ыйытык кыбыппыта. Н. Якутскай
Атын да уустук ыйытыктарга ааҕааччыны астыннарар эппиэттэри булуохха наада. Багдарыын Сүлбэ
Санаабар ыйытыктарбын дэлби чөкөтүнэн тахсабын. П. Чуукаар
2. Тугу эмэ оҥоруох иннинэ кимтэн эмэ көҥүллэтии. ☉ Просьба дать разрешение на что-л., испрашивание разрешения на что-л. [Кириисэ:] Ыаллар сэптэрин-сэбиргэллэрин ыйытыга суох дьиэ таһынан илдьэ баран хаалаллар. Күндэ
«Кыргыттар ыйытыга суох миэхэ биэссэри ыҥырдахтара», — дии санаатым. И. Данилов
3. Быһаарыы көрдүүр официальнай ыйытыы. ☉ Требование официального разъяснения по какому-л. делу, запрос. Дьокутаат ыйытыга
□ Норуот талыллыылааҕа оройуон Сэбиэтин исполкомугар дьокутаат быһыытынан ыйытык оҥорбута
«Саха с.». Дьокутааттар ыйытыктара — былаас уорганнарын быһаарыыларын толорууну хонтуруоллааһын көдьүүстээх пуормата. ПА
Ногин совнаркомҥа бэлитиичэскэй балаһыанньа туһунан ыйытык түһэрэр. ФЛА ВИЛО