страд. от иэстэн =.

төлөрүй диэнтэн хай. аата. Иэстэн төлөрүйүү

прил. төннөрүллүбэт, иэстэммэт; безвозвратная ссуда иэстэммэт ссуда.

1) соскальзывать, падать (напр. с точки опоры); 2) перен. освобождаться, избавляться; выпутываться, вырываться; иэстэн мүлчүрүй = выпутаться из долгов.

1) отделяться, отцепляться; куул быата төлөрүйбүт куль развязался; сон тимэҕэ төлөрүйбүт пуговица на пальто расстегнулась; төлөрүйэн куот = освободившись (напр. от привязи) убежать; 2) перен. освобождаться, избавляться; батталтан төлөрүй = освободиться от гнёта; иэстэн төлөрүй= избавиться от долгов; дьылҕаҕыттан төлөрүйбэккин от судьбы не уйдёшь.

сов. 1. (с трудом выбраться) төлө көтөн таҕыс; выбиться из окружения ө:теөх төгүрүктээһиниттэн теле көтөн таҕыс; 2. (освободиться, преодолеть что-л.) төлөрүй; выбиться из долгов иэстэн төлөрүй; 3. (показаться наружу) бык, быган таҕыс; волосы выбились из-под шапки бэргэһэтин аннынан баттаҕа быган тахсыбыт; # выбиться из сил сэниэҕин эс, күүскүн быс.

туохт. Тугу эмэ ортотунан быһан араар, икки чаас гына үллэр. ☉ Делить пополам что-л., разделять на две части
Оҕолор киниэхэ [Сыллай Лухаҕа] «балабыына буорсуйа» биэрэр иэстэн хаһан да тахсыбаттар. Ол аата, өлүү астарын аҥаардаан баран киниэхэ таллараллар. Амма Аччыгыйа
[Дьиэлээхтэр] үөрүүнэн бэркэ сөбүлэнэллэр, баайдарын лэп гына аҥаардаан биэрэллэр. Суорун Омоллоон

аат дьөһ.
1. Араарыы сыһыанын көрдөрөн, ханнык эмэ кэккэ предмет ирээтиттэн тэйитиини, матарыыны бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении предмета, выраженного собирательным существительным, которого лишаются, от которого отделяются. Мас көтөрүн аатыттан туох да тоҕоостообото. Иһит-хомуос аатыттан тугу да ылбатах эбиппин
□ Сэттэ уонтан тахса ыал сир-буор аатыттан букатын маппыттар. М. Доҕордуурап
2. Ким, туох интэриэһиттэн хайааһын оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая объектные отношения, употребляется при обозначении предмета, от имени которого совершается действие
Көҥүл Саха аатыттан Бу ыар сүтүк иэстэниэҕэ. Эллэй
Оһохчут аатыттан этиэхпин Миэхэҕэ ыл тылла көҥүллээҥ! Эрилик Эристиин
Маппыайап уонна Сыҕаайап хас боппуруос аайы Наҕыл улууһун аатыттан утарыта киирсэллэр. Амма Аччыгыйа
Туманов барыларын аатыттан хоруйдаата. Н. Габышев

туохт.
1. Туох эмэ куһаҕан содуллаах буол, тугунан эмэ толуктан, иэстэн. ☉ Иметь отрицательные последствия, оборачиваться чем-л. плохим
Үтүө сыһыан, үчүгэйи баҕаран көмөлөһүү, көстүбэт кэрдиини аһара бардаҕына, төттөрүтүнэн туолуйуон сөп. Н. Лугинов
Кини бу дьыала тугунан туолуйан тахсан эрэрин өтө сэрэйэн улаханнык ытырыктатан барда. В. Протодьяконов
Бу иэстэбиллээх чуумпуруу, бу сотору тугунан эрэ туолуйан тахсыахтаах. С. Никифоров
2. Тугунан эмэ туол, толору буол. ☉ Быть наполненным чем-л. [Глафира] кэнники мунчаарыынан туолуйбут сугун харахтара арыый сырдаабыт курдук буолбуттар. Л. Попов
Тэлэллэр уулусса туората Быспакка дьонунан туолуйда... С. Васильев
Балаакка иһигэр им-дьим туолуйар. В. Миронов

туохт.
1. Умнубакка өйгөр тута сырыт. ☉ Помнить, запомнить. Кини былыргыны да өйдүүр. Эйигиттэн иэстэниэ, ону өйдөө
□ Өйдүүбүн бу дьикти күлүмнэс урсуну, Кыталык кылбааран кыҥкыныы ыллыырын. П. Ойуунускай
Кытаанахтык өйдөөн кэбис: «Турар уу холлор!» — диэни. С. Данилов
Олус ыраас, чиэһинэй Оҕо сааскын өйдөөрүүй. Үчүгэйэ дэлэгэй Үрүҥ күнү көрөөрүй. Р. Баҕатаайыскай. Өйдүүгүт ини — Өрдөөҕүтэ соҕус Уоспа биһигини Оттуу охсорун. Доҕордоһуу т.
2. Санаан кэл (хол., уруккуну). ☉ Вспомнить (напр., прошлое). Кини туох диэбитин өйдөө эрэ
□ Хомуньуус бэрэссэдээтэли санаан баран, онон устунан сиэттэрэн, хас да мунньахха сылдьыбытын өйдүү түстэ. А. Софронов
Өйдөөҥ кэлиэҥ күөх түүнү: Куорат нуктуу сытарын, Сайсаар сыырын түһүүнү, Паарка дьоно ыллыырын. П. Тобуруокап
Устунан Мария Петровна, аны туран, тулаайах улааппыт оҕо сааһын өйдөөн кэллэ. Сэмээр Баһылай
3. Туох эмэ ис хоһоонун, ис дьиҥин бил. ☉ Понять, уразуметь истинный смысл чего-л.. Өйдөөбөккө хаал
□ Барытын аҥаардастыы кириитикэлии, сирэ сылдьааччы
Көнөнү да токурутан өйдүүр дьикти кэмэлдьилээх дьиибэ киһи. Н. Лугинов
Нараҕан оҕонньор туох санаалаах кэлэн сэлэһэ олорорун кини соччо өйдөөбөтөҕө. Дьүөгэ Ааныстыырап
Эдьиийим барахсан, тугу да өйдөөбөккүн. Ити кирдээх үлэҕэ сылдьан, араас ыарыыга ылларыаххын сөп. М. Доҕордуурап