сущ
(мн. ч, нет)
ртуть (үрүҥ көмүс курдук килбэлдьигэс өҥнөөх металл, көннөрү температураҕа убаҕас буолар)

аат. Халылдьыгас уонна килбэлдьигэс таҥас (солко биир көрүҥэ). ☉ Атлас. Маҕаһыынтан атылаас атыыластым
□ Атылаас, түүлээх таҥастар, баархат, плюш сууйдахха килбэҕэрдэрин сүтэрэллэр. ДьХ

баахсалаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Саппыкыгын баахсалан. —Тирии атах таҥаһын нэдиэлэҕэ иккиттэн итэҕэһэ суох баахсаланыахтаах. Дьиэ к. Килбэлдьигэс хара тирии хортуустаах, килбэччи баахсаламмыт саппыкылаах киһи биирдэ баар буола түстэ. БТУоТ

дьүһ. туохт. Нүксүччү соҕус туттан түргэнник хамсан (уһун уҥуохтаах киһини этэллэр). ☉ Быть высоким, сутуловатым и подвижным
Ыас хара баттаҕын өрө тарааммыт, килбэлдьигэс хара саппыкылаах, бэгидийбит уһун, олус мааны киһи киирэн кэллэ. Н. Босиков

даҕ. Чаҕылхай, сырдыгы тэйитэр дэхси ньуурдаах. ☉ Сверкающий, имеющий блестящую ровную поверхность, глянцевый
Кэлбит кыыс …… моонньугар килбэчигэс моонньохтооҕо. Далан
Остуолга багдайбыт эриэн турбалаах килбэчигэс граммофон турар. Л. Попов
Киһи хара хортууһун умса кэппит, килбэчигэс саппыкылаах. П. Аввакумов. Тэҥн. килбэлдьигэс, килэбэчигэс

даҕ. Килэбэчийэр ньуурдаах. ☉ Блестящий (напр., волосы, кожаная обувь, одежда)
[Анна] килэбэчигэс тирии тужуркалаах. Л. Попов
Миша килэбэчигэс баттахтаах төбөтүн хоҥкутта. Н. Лугинов
Бүөтүр килэбэчигэс кугас бачыыҥкаларынан либийэн, ыардык үҥкүүлээн барбыта. Н. Габышев. Тэҥн. килбэчигэс, килбэлдьигэс

1. аат. Холуопактан оҥоһуллубут баархат таҥас. ☉ Плис (хлопчатобумажный бархат)
   Төрөппүттэригэр түөрт арсыын дьэрэкээн ойуулаах сиидэһи уонна үс арсыын килбэлдьигэс билииһи биэрбиттэр. А. Сыромятникова
2. даҕ. суолт. Билиистэн оҥоһуллубут. ☉ Плисовый
   Ылдьаа куобах истээх билиис сонун тэллэҕиттэн [ыт] ытыран баран тэбинэ-тэбинэ тарта. Н. Неустроев
   Бүөккэ билигин сабыс-саҥа билиис ыстааннаммыт. Н. Якутскай

аат. Килбэлдьигэс хара түүлээх, кулгаахтаах түлүөннэргэ киирсэр лапчаан атахтаах үүтүнэн иитиллэр муора кыыла. ☉ Котик (морское ластоногое млекопитающее семейства ушастых тюленей)
Дьабака бэргэһэ кэннин, сон саҕатын былыр буотака тириитинэн тигэллэр. ПЭК СЯЯ
Тириини сиир үөн уонна көйүүр ордук элбэхтик сииктээх тириини, аҕыйахтык имитиллибит (аһытан таҥастаммыт) тириини буортулууллар. Оттон хара анилинынан буотака курдук кырааскаламмыт тириини дэҥ кэриэтэ буортулуур. ТИиС
эвенк. мутэка

аат. Кыра хаптаһыннарынан, билииккэлэринэн ойуулаан, үчүгэйдик ыпсаран, лаахтаан бүрүллүбүт дьиэ муостата. ☉ Паркет
Катя бу паркыат муоста устун чэпчэки баҕайытык хааман сэгэлдьийэн кэлэн кууһа түһэрэ. Н. Лугинов
Килбэлдьигэс, саахымат ойуулаах паркыатынан дугунарыҥ оннугар түөрэҥэлии сытар адарай курдук аҥаар өттө суоруу муосталарынан, биитэр тэпсиллибит буор устун хаамаҕын. П. Филиппов

аат. Кугастыҥы эбэтэр харатыҥы килбэлдьигэс дьүһүннээх, уһун хамсыы сылдьар муостардаах дьиэҕэ үөскүүр үөн-көйүүр. ☉ Таракан
«Тоҕус былас ураа лаҥкыр муостаах улуу дойду оҕуһабын» диэччи таайыллыыта — таракаан буолан хаалар. Амма Аччыгыйа
Таракаан муоһун курдук өрө кыырайбыт куп-кугас уорсунун икки уһугун имэрийтэлээн кэбистэ. Л. Попов. Таракааны суох гыныы сүнньүнэн дьиэни, ордук куукунаны уонна остолобуойу куруук ыраастык тутуунан ситиһиллэр. РВА ДьЫКВ