лыһыгыраа I диэнтэн дьаһ
туһ. Дьэбдьиэ дьиибэни санаата, имэҥнээхтик күлэн лыһыгыратта. Болот Боотур
Ол күн [кырса оҕото] тииһин лыһыгыратан тыаһата-тыаһата, кирдьигинии-кирдьигинии тордох муннугар бүкпүтэ. И. Федосеев
Ити аһы Ньургун дьаһайар, икки ытыһын хардарыта соттумахтыыр, тарбахтарын лыһыгыратар. Л. Попов

хадьырый диэнтэн тиэт
көрүҥ. [Кыыл] уоругар кирдьигинии-кирдьигинии маһы хадьырыйбахтаата. Л. Попов
Үрүҥ эһэ балыгы лап гыннаран ылан, эмиэ аҕыйахта хадьырыйбахтаан кэбистэ. Н. Заболоцкай
Чобоо [киһи аата] тохтоон сынньана түстэ, өйүө этиттэн хадьырыйбахтаата. ОоТС

даҕ. Түргэн-түргэнник, үрүт-үрдүгэр кирдьигиниир. ☉ Часто повторяющийся, исходящий изнутри при закрытом рте, хриплый (звук)
[Тиигир] көхсүн тыаһа кип-кирдьигинэс. И. Гоголев
[Ыттар] көхсүлэрэ кирдьигинэс этэ. И. Федосеев

туохт. Кэлин атахтаргар өрө тур уонна илин атахтаргын өрө уунуталаа (кыыллары этэргэ). ☉ Приподниматься, стоять на задних конечностях и тянуться вверх, вытягивая передние конечности (о животных)
Ат өрө хололонно, баһын булкуйбахтаата, барбакка буутайдаата. И. Никифоров
Эһэ көхсө кирдьигинии түһээт, хололонон бэһи эмти ытыран ылла. И. Гоголев
Эһэ үрдүгэр түһээри хололонноҕуна, бултаһар ордук диэн аҕата үөрэтэрэ. В. Санги (тылб.)

1. хомуй диэнтэн бэй. туһ. Ийэлэрэ күнүскү ынахха тахсыбытын кэннэ, Чүөчээски малын-салын барытын хомунна. Суорун Омоллоон
   Айаан тиэтэйбэккэ, төттөрү-таары тэлбиҥнээн оронун хомунар, таҥнар. Н. Лугинов
2. Ханна эмэ бараары, айаннаары малгын-салгын тэрин, бэлэмнэн. ☉ Собираться в дорогу
   Сарсыарда туран, халлаан суһуктуйуута, уолаттар бараары хомуннулар. Болот Боотур
   Балаата иһигэр ол-бу атын кэпсээн уурайда, айаҥҥа хомунар сүпсүлгэн буолла. С. Никифоров
   Сотору аһаан-сиэн бүтэн, булчуттар суолга хомунан бардылар. С. Никифоров
3. Бэйэҕин көрүнэ, дьаһана сырыт. ☉ Заботиться о себе, содержать себя в порядке
   Хомуна соҕус туттан, билигин орто ыал ахсааныгар сылдьар. П. Ойуунускай
   Уруккута диэн баара дуо, били нарын уостара хатырыктыйан хаалбыттар, сатаан бардаҕына баттаҕын аанньа хомуммат буолан хаалбыт. Эрилик Эристиин
   ♦ Тыас хомун көр тыас
   Бэрт ыраахтан да өстөөҕүн сытын ыллаҕына арҕаһын түүтэ адьырыйан хаалара. Көхсө кирдьигинии-кирдьигинии, эрдэттэн тыас хомунара. И. Гоголев
   Өстөөхтөр, эмиэ дьулайан, тыас хомуннулар. «ХС»
   Чугас доҕордуулар кэпсэтиһээри гыналларын билээт, …… биллибэккэ-көстүбэккэ тыас хомунан, сүтэн хааларыҥ ордук. ПБН КСКТ