1) кисть; маляр киистэтэ малярная кисть; 2) кисть, бахрома (украшение); 3) ость; куолас киистэтэ ость колоса.

1) белая кисточка (на хвосте); ньирэй кутуругун хобото белая кисточка на хвосте телёнка; тииҥ кутуругун хобото кончик беличьего хвоста; 2) бубенчик; таба хобото бубенчик на шее оленя; 3) диал. кадык, адамово яблоко; хабарҕа хобото кадык.

бахрома, кисти; солко бытырыыс шёлковая бахрома.

1) лопасть (весла, винта); 2) перен. разг. кисти рук.

1) имеющий белую кисточку (на хвосте), с... белой кисточкой (на хвосте); имеющий белый кончик (хвоста); с... белым кончиком (хвоста); 2) имеющий бубенчик; с... бубенчиком; хоболоох суол уст. почтовый тракт (букв. бубёнчиковая дорога); 3) имеющий большой кадык, с большим кадыком.

аат.
1. Киһи илиитин, оттон кыыл (үксүгэр эһэ) илин атахтарын салбахтара. ☉ Кисть руки (человека); передняя лапа (обычно медведя)
Оһох арҕаатыгар эһэ баппаҕайа сытар үһү (тааб.: сиппиир). «Дорооболоруҥ, куорат дьоно!» – диэн лоҥкунатта уонна бөдөҥ баппаҕайынан илиибин ыга тутта. Далан
Илии тутустахха, киһи ытыһа кыаҕын ылбат халыҥ баппаҕайдааҕа. М. Доҕордуурап
Эһэ икки кэлин атаҕар өрө туран, сытыы сойуо тыҥырахтардаах икки илин баппаҕайын сарбаппытынан уол үрдүгэр саба түспүтэ. Далан
2. көсп., поэт. Туох эмэ үүйэ-түүйэ тутара, кытаанахтык ылара (хол., ыарыы). ☉ Ощущение сильного сжатия чего-л. (напр., при болезни)
Тууйуоҥ суоҕа хара дьайдаах Ыарыы хааннаах баппаҕайгар! Тиийиэм ахтыы арыаллаах Быыкайкаан далбарайбар. М. Ефимов
Тыал үүрэр долгун үөрүн Тыйыс баппаҕайынан хабан, Улуу дьэбир киҥнээх Очуос тааска сырбатан, – Оһуор-бырдаат оҥортоото. И. Чаҕылҕан
◊ Баппаҕайгын туттар (биэр) кэпс. – 1) илиигин биэрэн дорооболос. ☉ Здороваться за руку. Кини миэхэ баппаҕайын туттарда; 2) көсп. эйэлэһэргин, сөбүлэһэргин биллэр. ☉ Проявить согласие, миролюбие, дружелюбие
Эн доҕордоһуоххун баҕараҕын дуо? Аҕал илиигин. Мин үөрүүнэн баппаҕайбын биэрэбин. Н. Габышев

аат. Илиигэ кэтиллэр тойон эрбэҕэр эрэ тарбахтаах бэрчээкки көрүҥэ. ☉ Рукавицы, варежки. Тыс үтүлүк. Истээх үтүлүк
□ Көстөкүүн табаҕын ылан хоонньугар уктан курданан баран, куобах бэргэһэтин, кулун үтүлүгүн кэтэн, аа-дьуо дьиэлээтэ. Күндэ
Түүтэ баранан эрэр сылгы тыһа этэрбэстэрин, убаһа үтүлүктэрин тыастаахтык тэбээн тибиргэттилэр. М. Доҕордуурап
Сарыы үтүлүгүнэн Санныга сап гыннарда, Баабый илиитинэн Баһыттан умса баттыалаабыта буолла. С. Васильев
♦ Үтүлүк иһигэр кокуоска <биэрбиккэ дылы> — тустаах киһи суоҕар, билбэтинэн мөҥүттэри, үөхсэри, саанары этэллэр. ☉ соотв. ругать за глаза (букв. держать кукиш в рукавице)
Кэлэйэн, Уйбаанчык уол куоска Хараҕын уотунан одуулуур. Үтүлүк иһигэр кокуоска Дьэкиимэп муннугар туһулуур. Эрилик Эристиин
◊ Тарбах үтүлүк көр тарбах
Имигэс буоллун диэн сарыыттан тигиллибит тарбах үтүлүгү биэрбитэ. И. Федосеев. Үтүлүк уоһа — истээх үтүлүк ытыһын үрдүнэн киһи илиитин таһаарар гына туора хайа быһыы. ☉ Поперечный разрез в ладони зимних рукавиц для выноса пальцев
Оҕонньор үтүлүгүн уоһунан илиитин таһааран далбаатаабытыгар уола сүүрэн кэллэ. Саха фольк. Түҥкүнэ Байбал сылгы тыһа үтүлүгүн уоһунан илиитин таһаартаабыт. Эрилик Эристиин
ср. др.-тюрк. елдик, елиглик ‘рукавицы’, елиг ‘рука, кисть руки’

1. аат.
2. Сүөһү моонньугар иилиллэр, баайыллар, чуорааннааҕар бөдөҥ тыаһыыр тэрил. ☉ Колокольчик, бубенчик для скотины
   Аттар хоболоро биир кэм чугдаарар, тыыннара бусхаҥныыр. В. Гаврильева. Ойуун түөһүгэр араас өҥнөөх өстүөкүлэ оҕуруолары, тимир быластыыҥкалары уонна хоболору ыйаабыт тириини тиктибит этэ. МС МК
   Ынахтарым маҥыраһаллар, хааман тоһурҕаһаллар, хоболоро хоҥкунуур. Л. Пантелеев (тылб.)
3. Кыыл, сүөһү кутуругун төрдүнээҕи үрүҥ түүлэрэ. ☉ Белая кисточка на конце хвоста животных
   Ыт кутуругар хоболооҕор дылы (өс ном.). Бэрэмэдэй тиһигиттэн маҥан хоболоох кутурук быга сылдьар. И. Гоголев
   Кини биир кумалаантан кутуругар хоболоох, маҥаас сирэйдээх, элэмэс дьүһүннээх тииҥи өлөрбүтэ. ДьДьДь
4. даҕ. суолт. Үрдүк, хороҕор. ☉ Высокий, длинный
   Хобо ыаҕайа. ПЭК СЯЯ
   Туманы бүрүммүтүнэн таба саҕынньахтаах, кырса тириитэ бүүрүктээх хобо бэргэһэлээх, мууһурбут бытыктаах нуучча киһитэ бэрикис гына түспүтэ. И. Федосеев
   ♦ Хобо мэйии — акаары. ☉ соотв. пустая голова
   Туох буолбут хобо мэйииний. «Кыым»
   ◊ Хабарҕа хобото көр хабарҕа. Хо- бо от бот. — хобо, чуораан курдук быһыылаах сибэккилээх хонуу үүнээйитэ. ☉ Бубенчик, колокольчик
   Күндүл ууга күөрчэҕи таммалаппыттыы, хобо от сибэккилэрэ туналыһан көһүннүлэр. В. Миронов
   ср. др.-тюрк. хобы, ховы ‘пустой, полый’

аат.
1. Кыл, түү сүүмэҕэ синньигэс ук төбөтүгэр дьөрбөлүү баайыллыбыта (тугу эмэ уруһууйдуурга, кыраасканан, лааҕынан соторго тутлар). ☉ Кисть (для рисования, малярная)
Аянитов …… киистэтин уһугар тус-туспа кырааскалары биһэн ыла-ыла булкуйбахтаата. Софр. Данилов
Ханна эмит баран кэллэҕинэ, кэһиитин үчүгэй кырааска, киистэ аҕалара. Н. Лугинов
2. Сабы, чараас тирии, сарыы кырадаһынын, сиэли холбуу тутан, үөһэнэн бобо баайан оҥоһуллар киэргэл. ☉ Бахрома, кисть (украшение)
Киистэлээх нагаайка кымньыыны уҥа илиитин бэгэччэгэр иилиммит …… киһи бараах аанын тэлэйэн, иһирдьэ көтөн түһэр. Н. Якутскай
Сэттэ сиринэн киистэлээх Ситии дьүккэ саламаны Уһаты ыйаан кэбиспиттэр. С. Зверев
Маҥан, хара сиэли холбоон хас да киистэ оҥороннор, киистэлэр төрдүлэригэр эҥин араас дьүһүннээх оҕуруолары …… хам тигэн киэргэтэллэр. ПСН УТС
3. Бурдукка уонна сорох оттор төбөлөрүгэр баар кыл курдук уһун синньигэс утахтар. ☉ Ость на колосе у злаков и у нек-рых трав
Үрүйэтэ …… таҥнары куоҕаспыт хойуу киистэлээх уһун дороххой от кытыллардаах …… маар сир буолан барда. Амма Аччыгыйа
Аһыҥаттан орпут бурдук тобоҕун биһиги, оҕолор, биирдии киистэнэн хомуйарбыт. Далан
Бурдук, будьуруйа буһан, кыһыл көмүс кырымахтаах киистэтинэн күн анныгар көөчүктэннэ. М. Доҕордуурап
4. бот. Сорох үүнээйигэ баар биир сиртэн үүнэн тахсыбыт бөлөх сибэккилэр; маннык сибэкки аһа. ☉ Разветвленное соцветие; кисть, гроздь
[Гречиха] сибэккилэрэ киистэ дэнээччи бөлөх сибэккилэри үөскэтэллэр. ХКА
Үүнээйиттэн бастакы сибэккилээх киистэтин анныгар баар …… хоннох лабааларын үргээн ылыллыахтаах. КЮС ОАҮүА
Тыраахтар бүтүннүү рябина буспут киистэлэринэн киэргэтиллибит этэ. Г. Николаева (тылб.)
5. Кыыс кэтэҕэр быанан баайыллар, суһуоҕун устун субуруччу түһэр, бэйэбэйэтигэр икки-үс эрээт оҕуруонан тиһиллибит, үксүгэр үс кэккэ чараас тимир киэргэл (төбөтүгэр кыра төкүнүк тимиргэ уһун сап салбырҕас баайыллар). ☉ Косоплетка (украшение девичьих кос из трапециевидных металлических пластин, к-рые прицепляются подвесками из бисера
На конце прикрепляются полукруглые металлические чашечки с кистями из ниток. Косоплетка привязывается тесемкой под затылком). Кыыс оҕо барахсан аҕыс салаалаах өрүүлээх суһуоҕа аҕараабат-айгыраабат киистэтинэн оонньоото. П. Ойуунускай
Уһун, хойуу суһуоҕун киистэлэрэ синньигэс биилигэр тиийэ сыыйыллан түспүттэр. Н. Заболоцкай
[Кыргыттар] кэннилэригэр салбырҕастаах суһуох киистэлэрэ намылыһа субуспуттар. К. Уткин
6. зоол. Сорох кыыл кулгааҕар (хол., бэдэргэ, тииҥҥэ) биир сиртэн чөмөхтүү үүнэн тахсыбыт уһун түү. ☉ Пучок длинных волос на ушах у нек-рых зверей (напр., у росомахи, белки)
Уһуктаах кулгаахтаах, кулгааҕыгар хара киистэлэрдээх, мытыгыр сирэйдээх кыыл аргыый аҕай тыаһа суох быган кэлбитэ. Далан
Өлөрөн бараҥҥын уоскуйан, Бултаабыт булкунан дуоһуйан, Кылаанын кылбата имэрийэҕин, Киистэтин кэрэтик тэрэтэҕин. П. Тобуруокап
Тииҥ түүтэ-өҥө сиппитин кулгааҕын киистэтэ төһө сиппититтэн көрөн билэллэр. Булчуттарга к.
7. көсп., үрд. Мутукча; мас тыллыбыт, көҕөрбүт лабаата. ☉ Свежая лиственничная хвоя; распустившаяся зелень дерева
Кэҥкэмэлээх киҥкил хара тыа, Киис кыыл кутуругун Кэдирги туппут курдук, Киистэ анньан киэркэйдэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Мутук, лабаа иилиннэ Мотуок солко киистэтин. С. Васильев
Тиит лабаалара ыараан намылыспыттар, күөх киистэлэрэ көп түүлээх бытырыыс курдуктар. Н. Түгүнүүрэп
◊ Киистэ лапчааннаахтар (киистэ лапчааннаах балыктар) зоол. — муораҕа уонна тууһа суох ууга үөскээн сылдьыбыт балык этэрээтэ (билигин Африка биэрэгэр соҕотох балык — латимерия — ордон хаалбыт). ☉ Кистеперые (рыбы)
Бары атын киистэ лапчааннаахтар сэттэ уон-сүүс мөлүйүөн сыл анараа өттүгэр өлөн бараммыттара. ББЕ З
Киистэ лапчааннаах балыктар пааралыы лапчааннарын дьардьаматын уонна быччыҥнарын оҥоһуулара сир үрдүнээҕи тоноҕостоох харамайдар атахтарын оҥоһуутугар олус маарынныыллар. ББЕ З

1) рука; руки; кисть руки; илии салбаҕа кисть руки; илиигин биэр = подавать руку кому-л.; илии тутус = пожимать друг другу руки (е знак приветствия, прощания, соглашения); илиим барбат прям., перен. у меня рука не поднимается; илиитигэр күүстээх у него сильные руки (букв. у него сила в руках); илиитин иһигэр баар = находиться в чьих-л. руках; илиигин көтөх = поднять руку, замахнуться на кого-л.; сыгынньах илиинэн (тут=) прям., перен. (брать) голыми руками; илии туппай (или туппас, туппах) имеющий привычку брать без спросу, хватать (обычно о детях); илиитэ уот тымтан хаалла руку ему вдруг словно огнём обожгло (говорится, когда у кого-л. что-л. с силой вырывают из рук); куһаҕан (үчүгэй ) илиигэ киир = (или сырыт =, түбэс =) попадать в плохие (хорошие) руки; находиться, быть в плохих (хороших) руках; кыһыл илиитинэн прям., перен. голыми руками (без оружия); 2) палец (как мера ширины, толщины); үс илии халыҥнаах толщиной в три пальца # бэринньэҥ илии щедрый; илии билсиһиитэ взаимная разведка сил (напр. в силовых спортивных состязаниях); илии бэрсис = (или охсус =) помолвить, совершить помолвку (подав друг другу руки); илиигин хааннаа= иметь первую добычу (на охоте); илиигин харалаа = в некоторой степени приобщиться к физическому труду; илиигинэн киир = насильничать; илиигэ биллэр довольно большой, весомый; илиигэ иҥнибэт отбившийся от рук; илии дала поле действия рук; илиим далыгар киллэрдэхпинэ кыайыам если сумею схватить (его) (букв. если заставлю войти в поле действия моих рук), то я (его) одолею; илиим тардар у меня рука не поднимается (схватить, прикоснуться, напр. из чувства брезгливости); илиим тэһэҕэс я упустил (нужную вещь, добычу, подходящий момент из-за своей нерасторопности); илиитин иминэн на ощупь, вслепую; илииҥ иһигэр эргит решать, поворачивать (напр. по своему желанию); илиигин сотун= лишиться чего-л. окончательно, бесповоротно; илииттэн таҕыс = отбиться от рук; илии тутах чуть-чуть недостаёт; не хватает; илии тутук с пустыми руками (приходить, уходить); илии.тутуурдаах , өттүк харалаах с добычей (возвращаться, приходить); илиитэ баттаа = подписываться; илиитэ билиэҕэ всё решит его удачливая рука; илиитэ салҕаа = передать что-л. кому-л. на расстояние вытянутой руки (букв. удлинить руку); илиитэ сыстар он приобрёл сноровку, умение; илиитэ тиийдэ он успешно начал (трудное, непривычное дело); илиитэ тутаата он не осуществил, не довёл до конца что-л. (из-за незначительной ошибки, недоделки); илиитэ уһаабыт диал. он покушался на чью-л. жизнь; он убйл кого-л.; мэник илиитинэн наотмашь (ударить); үрүҥ илиигэр биэрдим (или туттардым) я вручил в собственные руки, я отдал из рук в руки; чэпчэки илии лёгкая рука (напр. о хирурге, удачно и легко делающем операции); ылыгас илии мелкий воришка.