даҕ. Кыччаҕар соҕус. ☉ Слегка косоглазый, с чуть заметным расходящимся косоглазием (человек)
[Дайыылап] кыччаҕардыҥы хараҕынан киҥнээхтик эргиччи көрбөхтөөн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Кэтит сирэйдээх кыччаҕардыҥы харахтаах, гимнастеркалаах киһи көстө түспүтэ. Ю. Чернов (тылб.)

моргуй диэнтэн хай
аата. Киҥнээхтик моргуһуу, ылбатбиэрбэт икки ардынан этиһии буол ла. В. Протодьяконов
«Быйыл хортуоппуй, хаппыыста бөҕө үүннэ, харайар сир суох буолла, дьэ иэдээн!» — дэсиһии, мунньах аайы моргуһуу. «ХС»

хамсаа диэнтэн тиэт
көрүҥ. — Хамсаамахтаа! Кымньыынан оҕустарбыт курдук Маайыс ходьос гынар. Амма Аччыгыйа
[Хаҥыллай:] Кулут миинэргэ ананан айыллар, Түөрт атах буола оҕус! [Мохсоҕол хамсаабат]. Хамсаамахтаа! И. Гоголев
Князь кыыһын илиитин тардыалаата, хаастара уонна уостара киҥнээхтик хамсаамахтыы түспүттэрэ. Л. Толстой (тылб.)

1. ханньай диэнтэн холб. туһ. [Вагоҥҥа] ыалын хараҕа киҥнээхтик килэҥниириттэн, халыҥ уостара кэлэйбиттии ханньаһалларыттан сэрэйдэҕинэ, үөҕэр киһи быһыылаах. Амма Аччыгыйа
2. Иҥнэри бар, иҥнэри түс. ☉ Склониться на бок, скособочиться
   Миэбэллэрэ ханньаһан түһээхтээннэр эргэлэрэ да бэрт. У. Ойуур

тыаһы үт. туохт. Кыыһыран, киҥнээхтик хаһыытаа, көбүөлээ. ☉ Грубо, зло кричать, покрикивать на кого-л., рявкать, рычать
«Чэ, чэ, хааман ис, хата, саа луоһунан сырбатаайабын!» — диэн хомбуойдааччы ырдырҕаата. Н. Островскай (тылб.)
ср. каракалп. ырылдау ‘прорычать’

сыһ. Туохтан эмэ будулуйан, ырааһа дьэҥкэтэ суохтук; өлбөөдүччү эбэтэр киҥнээхтик, өһүөннээхтик (киһи хараҕын этэргэ). ☉ Бурливо, мутно, тускло; сердитым, яростным взглядом
[Өлүөнэ өрүс] Ол туттубут Буорум ордугун Будулуччу куттум, Кумаҕым ордугун Куугуначчы куттум, Күдэним ордугун Күүгүнэччи куттум. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тойон хайдах эрэ сөбүлээбэтэх хараҕынан үөс курдугунан будулуччу көрөн кэбистэ. ГИП КДь

килэпис гыннар — эмискэ хараҕыҥ кырыытынан көрөн ыл. ☉ Сверкнуть глазами (с выражением гнева, страха)
Дьахтар кэргэнин диэки көрөн килэпис гыннарда. — Суудап …… эргиллэ түһэн, дьэбиннээх хараҕынан киҥнээхтик көрөн килэпис гыннарда. Амма Аччыгыйа
Лазарев хараҕын кырыытынан полковнигын диэки дьулайбыттыы көрөн килэпис гыннаран кэбистэ. Л. Толстой (тылб.)

туохт. Киҥнээхтик, кытаанахтык хараҕын кырыытынан көр. ☉ Бросать злобный взгляд, коситься злобно, свирепо
Бүлүү түгэҕинээҕи киһини кынчарыйбыкка дылы (өс ном.). Дьөгүөрдээн уолун алдьархайдаах быһыытыттан наһаа кыһыйан кырыктаахтык кынчарыйбыта буолар да, туттуммакка күлэн сатаарытар. Амма Аччыгыйа
Суон Бүөтүр утары тугу да булан эппэккэ, оҕонньору сибилигин туран илдьи тэпсэн кэбиһиэх курдук кырыктаахтык дьөлө кынчарыйан олордо. Болот Боотур

тыаһы үт. туохт. Кылгас-кылгас, чаҥкынас тыаһы таһааран саҥар (хол., кыырт туһунан этэргэ). ☉ Издавать короткие, пронзительные звуки с металлическим тембром, клекотать (напр., о ястребе)
Булдун былдьаппыт кыырт, көҥөөн, охсуһуох курдук, дьаныардаахтык тыытыгырыытыытыгырыы, миигин эргийэ сылдьыбыта. Суорун Омоллоон
Халтайы харбаабыт кырбый киҥнээхтик тыытыгыраабытынан өрө көтөр. А. Кондратьев

дьүһ. туохт. Уостарыҥ кытыыларын аллара түһэрэн, ытаары гыммыт курдук т утун (үксүн оҕону этэргэ). ☉ Растягивать губы, одновременно выпячивая их и опуская углы вниз, квасить губы (собираясь плакать)
Уолчаан кыайан тугу да хоруйдаабат, ытаары мэрбэйэр. Н. Якутскай
Даша хара хараҕа миэхэ киҥнээхтик хатанара, уоһа оҕолуу мэрбэйэн хаалта. Н. Габышев
Кэ тит сирэйэ кытара өлөн, үүтүн тох пут оҕо курдук, мэрбэйдэ, адьас ытыахча буолла. Бэс Дьарааһын
ср. кирг. бырбый ‘быть плаксиво сморщенным (о лице)’, монг. бэрбийх ‘трусить, робеть’