1) уст. кланяться; 2) перен. униженно просить кого-л., унижаться перед кем-л.

1) гнуться, сгибаться; оҕонньор кырдьан тоҥхойбут старик от старости согнулся; 2) кланяться; дорооболоһон тоҥ-хойор здороваясь, он кланяется.

туохт., эргэр. Нөрүй, нөрүс гын; тоҥхолдьуй. ☉ Наклоняться, быстро нагибаться, кланяться
Аҕабыыт үөрэппитин өйдөөн бокулуоннаабыта. С. Курилов (тылб.)
Аан ыксатыгар тохтоон, төбөтүн эрэ нөрүс гыннаран бокулуоннаата. И. Тургенев (тылб.)
△ Сүгүрүй, ытыктаа. ☉ Преклоняться, почитать
Үөрэттэр, өйдөөх кыыс, үс саха бокулуоннуоҕа. А. Софронов

1) преклонять колена; становиться на колени; кланяться; сүһүөхтээх бэйэбит сүгүрүйэбит фольк. мы (букв. имеющие коленные суставы) падаем на колени; үҥэн-сүгүрүйэн көрдөһөбүн уст. низко кланяюсь, покорнейше прошу; 2) перен. преклоняться перед кем-чем-л.; эн талааҥҥар сүгүрүйэбит мы преклоняемся перед твоим талантом.

I 1) молиться, поклоняться; таҥараҕа үҥк = молиться богу; 2) перен. кланяться кому-л., молить, униженно просить кого-л.; атаҕар үҥк = просить, умолять кого-л. о чём-л.; 3) разг. жаловаться, подавать жалобу; суукка үҥэр он подал жалобу в суд.
II диал. угрожающе выставлять рога; бодать(ся) (обычно о корове); үҥэр муоһум , тэбэр туйаҕым погов. мой выставленные рога, лягающие копыта (т. е. мой верный помощник, сподвижник).

туохт.
1. кэпс. Төҥкөҥнөө, сүгүрүй. ☉ Нагибаться, кланяться
Дэлиһиэй ойон туран ыраахтан дорооболоһон боҕуйда. Эрилик Эристиин
Оҕонньордоох эмээхсин иккиэн Хаҥхатта иҥэһэлээх атаҕар үҥэн боҕуйдулар. А. Федоров. Турар күн устата таҥараҕа үҥэн боҕуйаллара. «Чолбон»
2. көсп. Күүһүҥ-кыаҕыҥ эстиэр диэри үлэлээ. ☉ Работать до полной усталости, изнеможения
Соҕотоҕун үлэлээн боҕуйабын да, кыһалҕаттан тахсыа суохпут. ВНГ ГОПХ
Тобукпут уҥуоҕа чоройуор диэри буорга-тааска боҕуйбуппут да, торбос соммутун устубатахпыт. Суорун Омоллоон
Буулаҕа бурҕалдьыны кэтэн Боҕуйаары төрөөбөтөхпүт. С. Васильев. Тэҥн. бокуй

ж. атах; # моей ноги не будет там мин онно үктэниэм да суоҕа; еле ноги унести нэһиилэ атаххынан куот; ног под собой не слышать от радости үөрүүгүттэн атаҕыҥ сири билбэт буол; идти в ногу олук үктэһэн ис; кланяться в ноги атаҕар сүгүрүй; хромать на обе ноги икки атаххынан доҕолоҥноо, киһи иилэн ылбат курдук куһаҕан буол; перенести болезнь на ногах тура сыддьан ыа- рый; быть с кем-либо на короткой (или дружеской) ноге кими эмэ кытта бэртии буол; встать с левой (или не с той) ноги кыыһыра сырыт (ким эмэ кшгэ холлубут бириэмэтигэр); бежать со всех ног буутуҥ быстарынан сүүр.

туохт.
1. Үөн-көйүүр элбэхтик сиэбититтэн иһэн таҕыс (уос, халтаһа, мурун эҥин тустарынан). ☉ Опухнуть от укусов насекомых (о губах, веках, носе и т. п.). Бу оҕо бүгүйэхтээн уоһа дорбойон тахсыбыт
2. Бүгүйэхтэри үргүтээри кэҕилдьий (сылгы туһунан). ☉ Равномерно откидывать голову назад для отпугивания оводов (о лошади)
Титиик түптэтигэр тартаран атыыр үөрэ сылгылар, харахтарын өлбөөдүччү көрөн баран, бүгүйэхтээн кэҕийэ турдулар. Амма Аччыгыйа
Аттара бастарын, бүгүйэхтээбит курдук, умса баттыыллар, үүннэрин кирэллэр, үҥкүүлүүрдүү тамаҥхалыыллар. И. Никифоров
3. көсп. Түргэнник күүскэ төҥкөй, нөрүй, бокулуоннаа. ☉ Часто, быстро нагибаться, кланяться
Тогойкин уллуҥаҕынан хаары сууралаамахтаан тирэҕин булунан баран, умса бүгүйэхтии түстэ. Амма Аччыгыйа
Күн сырдыга биһиэхэ [сахаларга] тыкпатаҕа, көнө бэйэбит нүксүйүөхпүтүгэр диэри үлэлээн таҥнары бүгүйэхтээбиппит да, торбос соммутун устубатахпыт. Суорун Омоллоон

туохт.
1. Төҥкөйөн ыл, төбө ҕүн төҥкөтөн умса соҕус туттан ыл (хол., киһини кытта дорооболоһон). ☉ Наклоняться, кланяться (напр., приветствуя кого-л. при встрече)
Саалаах киһи нөрүйэн эрдэҕинэ, Аргыылап оҕонньор эстибит тэптиргэлии тиргиллэ түстэ. Софр. Данилов
Ааҕа олорор кинигэтин ылан, эмиэ умса нөрүйбүтүнэн барбыта. И. Федосеев
Оҕонньор ыкса чу гаһаан, нөрүйэн кириэһи одууласта, тарбаҕынан туппахтаата. И. Гоголев
2. Токуруйан бүк түс (хол., мас туһунан). ☉ Наклон яться, сгибаться (напр., о деревьях)
Үрүйэ үрэххэ түһэр тумсун чугаһыгар биир бөдөҥ соҕус тиит таҥнары нөрүйэн турар эбит. П. Аввакумов
Хараастар хатыҥым нөрүйэн, Мин кыа йан көрбөккө хаалабын. М. Ефимов
ср. бур. нэрүүтэхэ ‘сутулиться’

туохт.
1. Инниҥ диэки токуччу түс, токуччу тутун (киһини, кыылы этэргэ); инниҥ диэки умса түһэн тур (хол., күөл хомуһун этэргэ). ☉ Нагибаться, наклоняться вперёд
Баабыскаһыт эмээхсин эмиэ утуйан тоҥхойон барда. ПЭК ОНЛЯ III
Тоҥмут тороххой хомустар Тоҥхойо суугунастылар. Баал Хабырыыс
Тоҕус киһи тоҥхойон туран, Кыайан олуйбат суон модун олуурдаах. А-ИМН ОЫЭБЫ
2. Дорооболоһон, сүгүрүйэн, үҥэн-сүктэн төбөҕүн умса нөрүт; бүтүн бэйэҕинэн нөрүй. ☉ Кланяться, здороваясь, выражая почтение (головой, всем корпусом); преклонить голову, колени
Соҕотох эйиэхэ Тобуктаан тоҥхойобун, Сөһүргэстээн ньүрүйэбин. А. Софронов
Кыратык оонньоон тоҥхойон, Уруккулуу эҕэрдэ биэрдэ. С. Васильев
Күтэр Уйбаан үҥэн-сүктэн тоҥхойон сытта. Н. Заболоцкай
ср. алт. тоҥкай, хак. тонъхай ‘встать на четвереньки и склонить голову; нагнуться’, монг. тонгойх ‘наклоняться; наклонять голову’